Adam Dziembowski

Jerzy Dziembowski

major pilot
Data i miejsce urodzenia	17 marca 1892 Poznań
Data i miejsce śmierci	23 grudnia 1958 Szczecin
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Cesarstwa Niemieckiego, Wojsko Polskie
Formacja	Luftstreitkräfte, Armia Wielkopolska, Lotnictwo Wojska Polskiego
Jednostki	IV Wielkopolska eskadra bojowa, 3 pułk lotniczy, 4 pułk lotniczy
Stanowiska	dowódca eskadry
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa powstanie wielkopolskie wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Jerzy Adam Dziembowski (ur. 17 marca 1892 w Poznaniu, zm. 23 grudnia 1958 w Szczecinie) – major^[1] pilot Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari. Żołnierz cesarskiej armii, uczestnik I wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej.

Syn Zygmunta i Walentyny z Kisielnickich^[2][3]. Od 1902 uczył się w Gimnazjum Humanistycznym im. Fryderyka Wilhelma w rodzinnym mieście. W 1912 zdał maturę i rozpoczął studia na wydziale budowy maszyn w Technische Hochschule w Charlottenburgu. Ukończył dwa lata studiów, lecz wybuch I wojny światowej uniemożliwił mu kontynuowanie nauki^[4][5].

Otrzymał powołanie do odbycia służby w cesarskiej armii. Początkowo służył w jednostkach zaopatrzeniowych, a w grudniu 1916 został przeniesiony do lotnictwa na stanowisko adiutanta w Staffelstab 223. Od 25 października 1917 rozpoczął szkolenie lotnicze w Flieger-Ersatz-Abtailung Nr 1 w Altenburgu, które kontynuował w Flieger-Ersatz-Abtailung Nr 4 w Poznaniu i Warszawie. Szkolenie zakończył 18 września 1918 i otrzymał przydział Fliegerabteilung (Artillerie) nr 281 i w składzie tej jednostki wykonał 8 lotów bojowych na froncie zachodnim. 10 grudnia 1918 został zdemobilizowany i powrócił do Poznania^[5].

W grudniu 1918 związał się z jedną z organizacji niepodległościowych działających na terenie Poznania^[4]. Po wybuchu powstania wielkopolskiego brał udział w walkach na terenie Poznania. W 1919 został przydzielony do sztabu Dowództwa Głównego^[6], 18 stycznia został mianowany dowódcą Stacji Lotniczej Ławica^[7]. Od 2 kwietnia wchodził w skład komisji kwalifikacyjnej egzaminującej kandydatów na oficerów lotnictwa. 12 kwietnia samolotem Hannover CL.II, w załodze z sierż. obs. Zdzisławem Biłażewskim, wykonał lot agitacyjny nad polsko-niemiecką linią demarkacyjną i dotarł do Piły^[8]. Z powodu awarii silnika przerwał lot i powrócił lotem ślizgowym na pozycje zajmowane przez wojska powstańcze^[9].

25 maja 1919 powierzono mu zadanie sformowania 4. Wielkopolskiej eskadry bojowej^[10]. Dowodził tą jednostką podczas wojny polsko-bolszewickiej^[11].

Podczas walk wyróżnił się szczególną odwagą, brał udział w większości lotów bojowych 15. eskadry myśliwskiej. 16 sierpnia 1920 atakował z niskiego pułapu oddziały 1 Armii Konnej nacierające na pozycje 6. Dywizji Piechoty. Ogniem karabinów maszynowych i bombami zaatakował 1000-osobowy oddział kawalerii i kolumnę taborów na drodze Jabłonówka-Busk. W rejonie Pobużan rozproszył oddział saperów Armii Czerwonej próbujący naprawić uszkodzony most^[12]. 17 i 18 sierpnia startował do walki łącznie osiem razy^[13].

Po zakończeniu działań wojennych na krótko pozostał w wojsku. 27 lutego 1921 zdał dowództwo eskadry i rozpoczął bezterminowy urlop celem ukończenia przerwanych studiów. 9 maja 1922 przeszedł do rezerwy, pozostając na ewidencji dywizjonu zapasowego 3. pułku lotniczego^[3]. Ukończył cztery semestry prawa w Poznaniu. W marcu 1925 został przeniesiony (w korpusie oficerów rezerwowych) do 4. pułku lotniczego^[14].

Założył w Bydgoszczy fabrykę tlenu i pełnił w niej funkcję dyrektora^[4]. Ponadto był właścicielem hurtowni z gramofonami, radiami i rowerami.

Po wybuchu II wojny światowej utracił majątek, który został przejęty przez III Rzeszę. Pracował jako przedstawiciel Zakładów Azotowych w Chorzowie oraz księgowy w fabryce kosmetyków w Bydgoszczy^[14].

Po zakończeniu II wojny światowej jego fabryka tlenu została upaństwowiona, on sam zamieszkał w Szczecinie, gdzie znalazł zatrudnienie jako kierownik fabryki kwasu węglowego. Podjął też próbę wznowienia działalności zakładu produkcji tlenu. Na skutek represji komunistycznych został zwolniony z fabryki, następnie pracował w różnych spółdzielniach jako księgowy. Zmarł 23 grudnia 1958^[a], został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie^[14].

W 1930 poślubił Martę Kroll, miał dwoje dzieci – syna Kazimierza i córkę Teresę^[14].

Za swą służbę otrzymał odznaczenia^[15]:

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 8092 – 8 kwietnia 1921^[16][17],
• Krzyż Walecznych – czterokrotnie,
• Polowa Odznaka Pilota nr 79.

• Dziembowski Jerzy. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari; sygn. I.482.18-1086 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-10-11].
• IV Eskadra Wielkopolska (15. Eskadra Myśliwska): 25 V 1919-29 VIII 1921. Robert Kulczyński (red.). Warszawa: GRETZA - Robert Gretzyngier, 2018. ISBN 978-83-64424-52-6. OCLC 1100378379.
• Hubert Mordawski: Polskie lotnictwo wojskowe 1918-1920 : narodziny i walka. Poznań ; Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie Oddział Publicat, 2009. ISBN 978-83-245-8844-2. OCLC 750811729.
• Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). T. I: Początki, organizacja, personel i sprzęt. Oświęcim: Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0. OCLC 995372299.
• Mariusz Niestrawski: Polskie wojska lotnicze w okresie walk o granice państwa polskiego (1918–1921). T. II: Walka i demobilizacja. Oświęcim: Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65746-74-0. OCLC 995372299.
• Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4. OCLC 69601095.
• Marian Romeyko (red.), Ku czci poległych lotników: księga pamiątkowa, Warszawa: Wydawnictwo Komitetu Budowy Pomnika ku czci Poległych Lotników, 1933, OCLC 830230270 [dostęp 2020-05-11] [zarchiwizowane z adresu 2020-06-03] .
• Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1. OCLC 231995460.
• Józef Zieliński, Waldemar Wójcik: Lotnicy Kawalerowie Orderu Wojennego Virtuti Militari: 1919–1920. T. 1: Wojna polsko-bolszewicka 1919–1920. Warszawa: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2005. ISBN 83-7441-243-7. OCLC 749442378.
• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-04-04].