Adam Proń

Adam Proń
Ilustracja
Adam Proń (2011)
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

7 października 1951
Sosnowiec

Profesor nauk chemicznych
Specjalność: chemia materiałów, chemia fizyczna
Alma Mater

Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie

Doktorat

1980
University of Pennsylvania
promotor: Alan G. MacDiarmid

Habilitacja

1988
Politechnika Warszawska

Profesura

1994

Nauczyciel akademicki
Uczelnia

Politechnika Warszawska

Adam Bogusław Proń (ur. 7 października 1951 w Sosnowcu[1]) – polski chemik specjalizujący się w chemii fizycznej i chemii materiałów, profesor, nauczyciel akademicki w Politechnice Warszawskiej[2].

Życiorys

W 1969 r. ukończył IV Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Sosnowcu[3] i w tym samym roku rozpoczął studia na Wydziale Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, które ukończył w 1974[4]. Bezpośrednio po studiach podjął pracę na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej. Z tej uczelni w 1977 r. został delegowany na studia doktoranckie na Uniwersytecie Pensylwanii w Filadelfii. W 1980 r. uzyskał stopień naukowy doktora filozofii z dziedziny chemii (PhD in chemistry) za pracę pt. ”Highly conducting derivatives of polyacetylene, poly(p-phenylene) and graphite”[5]. W ramach doktoratu uczestniczył w pionierskich badaniach polimerów przewodzących[6][7], za odkrycie których promotor jego pracy doktorskiej, profesor Alan G. MacDiarmid, otrzymał Nagrodę Nobla z chemii w 2000 r. Po powrocie do Polski w 1981 r., na Politechnice Warszawskiej kontynuował badania dotyczące syntezy i mechanizmów domieszkowania polimerów przewodzących[8]. W latach 1984-1985 odbył staż naukowy na Uniwersytecie Nantejskim we Francji[5]. W 1988 r. habilitował się na Politechnice Warszawskiej, przedstawiając pracę pt. „Oxidative intercalation in selected low-dimensional systems”[5]. Po habilitacji rozpoczął pracę na pełnym etacie na Wydziale Inżynierii Materiałowej i Ceramiki AGH[5], redukując swoje zatrudnienie na Politechnice Warszawskiej do ½ etatu. W latach 1991-1993 był także zatrudniony na ułamek etatu jako doradca w kalifornijskim przedsiębiorstwie UNIAX Corporation[5] (później wchłoniętej przez DuPonta), gdzie blisko współpracował z innym laureatem Nagrody Nobla z chemii Alanem J. Heegerem[9]. W 1994 r. uzyskał tytuł profesora nauk chemicznych[2][10]. W 1996 r. zrezygnował z pracy w AGH, a w 1998 r. przyjął propozycję zatrudnienia we francuskim Komisariacie ds. Energii Atomowej i Energii Alternatywnych (CEA) w Grenoble, kontynuując równocześnie pracę w PW w wymiarze ¼ etatu[5]. W jego badaniach prowadzonych w latach 90., wyróżnić można dwa główne nurty: (i) otrzymywanie przetwarzalnych z roztworu i przetwarzalnych termicznie polimerów przewodzących[11] oraz (ii) zastosowanie domieszkowanych polimerów przewodzących jako nowego typu katalizatorów konwersji alkoholi i utleniania olefin[12]. Za otrzymanie przetwarzalnych polimerów przewodzących prąd elektryczny otrzymał w 2002 r. Nagrodę Fundacji na rzecz Nauki Polskiej[13], tzw. „Polskiego Nobla”[14].

We Francji, począwszy od 1998 r., znacząco zmienił zainteresowania naukowe. W Komisariacie ds. Energii Atomowej i Energii Alternatywnych zainicjował badania dotyczące preparatyki, funkcjonalizacji i zastosowań w elektronice, optoelektronice i technologiach biomedycznych nanokryształów półprzewodników nieorganicznych (kropek kwantowych)[15], czyli tę domenę chemii materiałów, która w 2023 r. została uhonorowana Nagrodą Nobla[16]. Prowadził również prace dotyczące mało i wielkocząsteczkowych półprzewodników organicznych, koncentrując się nie tylko na badaniach podstawowych, ale także na ich zastosowaniach w elektronice organicznej[17], co pozwoliło mu na uzyskanie międzynarodowych patentów[18]. W 2011 r. otrzymał Medal im. Jana Zawidzkiego, najwyższe odznaczenie Polskiego Towarzystwa Chemicznego w dziedzinie chemii fizycznej[19].

W 2012 r. zakończył pracę w Komisariacie ds. Energii Atomowej i Energii Alternatywnych, przechodząc na emeryturę[5]. Równocześnie podjął pracę w Politechnice Warszawskiej w wymiarze pełnego etatu. Korzystając z subwencji badawczej Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (program TEAM)[20] stworzył na Wydziale Chemicznym PW grupę badawczą[21] zajmującą się syntezą i funkcjonalizacją niestechiometrycznych trój- i czteroskładnikowych nanokryształów półprzewodników nieorganicznych, niezawierających toksycznych metali (Ag-In-Zn-S; Cu-Fe-S(Se); Cu-Zn-Sn-S) i ich zastosowaniem jako fotokatalizatorów i materiałów termoelektrycznych[22]. Rozwinął też badania dotyczące syntezy mało- i wielkocząsteczkowych półprzewodników organicznych stosowanych w organicznych tranzystorach polowych[23] i organicznych diodach elektroluminescencyjnych[24]. W 2019 r. został odznaczony Medalem im. Jędrzeja Śniadeckiego, najwyższym wyróżnieniem przyznawanym przez Polskie Towarzystwo Chemiczne chemikom pracującym w Polsce[19]. W 2024 r. otrzymał Nagrodę Prezesa Rady Ministrów za całokształt 50-letniej działalności naukowej[25].

Syn Adama Bartłomieja Pronia - chirurga dziecięcego i Marii z Niepielskich - dentystki, mąż Anny z Małeckich, ojciec Jadwigi Proń-Dąbrowskiej - lekarki i Anny Proń-Adamskiej - nauczycielki języka francuskiego[26], dziadek Mai Dąbrowskiej, Natalii Dąbrowskiej i Gabrieli Adamskiej[27].

Dokonania publikacyjne i kształcenie kadry naukowej

Autor i współautor ponad 350 artykułów naukowych i kilku rozdziałów w książkach[5], wspólnie z prof. Anną Chorążewską współautor książki pt. „Intellectual Property Rights and Scientific Authorship: Legal and Ethical Considerations Case Study in Hard Sciences and Natural Sciences”[28]. Od 2008 r. redaktor czasopisma Synthetic Metals(inne języki)[29] poświęconego elektroaktywnym materiałom organicznym i węglowym, wydawanego przez oficynę wydawniczą Elseviera.

Wypromował 16 doktorów nauk chemicznych (7 w Polsce i 9 we Francji)[30]. Wśród nich znaleźli się późniejsi profesorowie (Magdalena Hasik[31], Jadwiga Laska[32]).

Od ponad 30 lat prowadzi działalność publicystyczną, publikował artykuły w takich czasopismach jak „Gazeta Wyborcza”[33], „Polityka”[34], „Przegląd”[35], „Forum Akademickie”[36].

Nagrody i wyróżnienia

Wybrane publikacje

  • Peter Reiss, Joël Bleuse, Adam Pron, Highly Luminescent CdSe/ZnSe Core/Shell Nanocrystals of Low Size Dispersion, „Nano Letters”, 2 (7), 2002, s. 781–784, DOI: 10.1021/nl025596y [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  • Adam Pron, Pawel Gawrys, Malgorzata Zagorska, David Djurado, Renaud Demadrille, Electroactive materials for organic electronics: preparation strategies, structural aspects and characterization techniques, „Chemical Society Reviews”, 39 (7), 2010, s. 2577, DOI: 10.1039/b907999h [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  • Antoine de Kergommeaux i inni, Surface Oxidation of Tin Chalcogenide Nanocrystals Revealed by 119Sn–Mössbauer Spectroscopy, „Journal of the American Chemical Society”, 134 (28), 2012, s. 11659–11666, DOI: 10.1021/ja3033313 [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  • Piotr Bujak i inni, Polymers for electronics and spintronics, „Chemical Society Reviews”, 42 (23), 2013, s. 8895, DOI: 10.1039/c3cs60257e [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  • Monika Sobiech, Piotr Bujak, Piotr Luliński, Adam Pron, Semiconductor nanocrystal–polymer hybrid nanomaterials and their application in molecular imprinting, „Nanoscale”, 11 (25), 2019, s. 12030–12074, DOI: 10.1039/C9NR02585E [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  • Patrycja Kowalik i inni, Ag–In–Zn–S Quaternary Nanocrystals Prepared from InCl2 Precursor: Photophysical and Spectroscopic Properties and Application as Visible Light Photocatalysts of Aromatic Aldehyde Photoreduction, „Chemistry of Materials”, 35 (16), 2023, s. 6447–6462, DOI: 10.1021/acs.chemmater.3c01199 [dostęp 2025-02-13] (ang.).

Przypisy

  1. ↑ Proń Adam, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2017-10-21].
  2. ↑ a b Prof. dr hab. Adam Bogusław Proń, [w:] portal „Ludzie Nauki” [online], Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego [dostęp 2025-02-13].
  3. ↑ Spis Absolwentów [online], IV LO z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Stanisława Staszica [dostęp 2025-02-12].
  4. ↑ Spis absolwentów AGH 1919-1979 [online], Sekcja: Wydział Inżynierii Materiałowej i Ceramiki. Rok 1973/74. Magistrowie inżynierowie, numer na liście absolwentów 81, AGH [dostęp 2025-02-12].
  5. ↑ a b c d e f g h Adam Pron [online], ORCID [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  6. ↑ B.R. Weinberger, J. Kaufer, A.J. Heeger, A. Pron, A.G. MacDiarmid, Magnetic susceptibility of doped polyacetylene, „Physical Review B”, 20 (1), 1979, s. 223–230, DOI: 10.1103/PhysRevB.20.223 [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  7. ↑ B.R. Weinberger, E. Ehrenfreund, A. Pron, A.J. Heeger, A.G. MacDiarmid, Electron spin resonance studies of magnetic soliton defects in polyacetylene, „The Journal of Chemical Physics”, 72 (9), 1980, s. 4749–4755, DOI: 10.1063/1.439808 [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  8. ↑ Adam Proń, Irena Kulszewicz, Denis Billaud, J. Przyłuski, ‘Organic metals.’ Reaction of FeCl3 with polyacetylene, (CH)x , and poly-(p-phenylene), (p-C6H4)x, „J. Chem. Soc., Chem. Commun.” (15), 1981, s. 783–784, DOI: 10.1039/C39810000783 [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  9. ↑ Alan Heeger Lab [online], UC Santa Barbara [dostęp 2025-02-13].
  10. ↑ Prof. dr hab. inż. Adam Proń, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2025-02-13].
  11. ↑ Adam Proń, Jadwiga Laska, Jan-Eric Österholm, Paul Smith, Processable conducting polymers obtained via protonation of polyaniline with phosphoric acid esters, „Polymer”, 34 (20), 1993, s. 4235–4240, DOI: 10.1016/0032-3861(93)90182-A [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  12. ↑ M. Hasik, W. Turek, E. Stochmal, M. Lapkowski, A. Pron, Conjugated Polymer-Supported Catalysts - Polyaniline Protonated with 12-Tungstophosphoric Acid, „Journal of Catalysis”, 147 (2), 1994, s. 544–551, DOI: 10.1006/jcat.1994.1171 [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  13. ↑ Prof. Adam Proń – laureat Nagrody FNP 2002 [online] [dostęp 2025-02-13].
  14. ↑ Katarzyna Siuzdal, Goście naszego wydziału, „Biuletyn Dziekana Wydziału Chemicznego”, 4 (280), 2 marca 2011, s. 4 [dostęp 2025-02-13].
  15. ↑ Peter Reiss, Joël Bleuse, Adam Pron, Highly Luminescent CdSe/ZnSe Core/Shell Nanocrystals of Low Size Dispersion, „Nano Letters”, 2 (7), 2002, s. 781–784, DOI: 10.1021/nl025596y [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  16. ↑ Nobel Prize in Chemistry 2023 [online], NobelPrize.org [dostęp 2025-02-06] (ang.).
  17. ↑ Jean-Marie Verilhac i inni, Effect of macromolecular parameters and processing conditions on supramolecular organisation, morphology and electrical transport properties in thin layers of regioregular poly(3-hexylthiophene), „Synthetic Metals”, 156 (11-13), 2006, s. 815–823, DOI: 10.1016/j.synthmet.2006.04.012 [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  18. ↑ Adam Pron, Bruno Dufour, Patrice Rannou, Jean-Pierre Travers, Sulphonic acids as dopants for polyaniline and for conductive polyaniline-based composite materials, patent US 7390439B2, 24 czerwca 2008 (ang.).
  19. ↑ a b c d Laureaci medali Polskiego Towarzystwa Chemicznego [online], Polskie Towarzystwo Chemiczne [dostęp 2020-09-28].
  20. ↑ Laureaci TEAM edycja 8/2011 [online] [dostęp 2025-02-13].
  21. ↑ Zespół [online], MatNanoMat [dostęp 2025-02-06].
  22. ↑ Patrycja Kowalik i inni, Ag–In–Zn–S Quaternary Nanocrystals Prepared from InCl2 Precursor: Photophysical and Spectroscopic Properties and Application as Visible Light Photocatalysts of Aromatic Aldehyde Photoreduction, „Chemistry of Materials”, 35 (16), 2023, s. 6447–6462, DOI: 10.1021/acs.chemmater.3c01199 [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  23. ↑ Renata Rybakiewicz i inni, Naphthalene bisimides asymmetrically and symmetrically N-substituted with triarylamine – comparison of spectroscopic, electrochemical, electronic and self-assembly properties, „Phys. Chem. Chem. Phys.”, 15 (5), 2013, s. 1578–1587, DOI: 10.1039/C2CP43505E [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  24. ↑ Irena Kulszewicz-Bajer i inni, Acridone and quinacridone derivatives with carbazole or phenoxazine substituents: synthesis, electrochemistry, photophysics and application as TADF electroluminophores, „Journal of Materials Chemistry C”, 10 (34), 2022, s. 12377–12391, DOI: 10.1039/D2TC02270B [dostęp 2025-02-13] (ang.).
  25. ↑ a b Nagrody Premiera [online], Kancelaria Prezesa Rady Ministrów [dostęp 2025-02-06].
  26. ↑ Maria Proń, Wspomnienie o Marii z Aduckiewiczów Renardowej, Warszawa: Krupski i S-ka, 1995, s. 102-104, ISBN 83-86117-40-0 (pol.).
  27. ↑ Adam PRON | researchgate.net [online] [dostęp 2025-02-21].
  28. ↑ Anna Chorążewska, Adam Proń, Intellectual Property Rights and Scientific Authorship: Legal and Ethical Considerations Case Study in Hard Sciences and Natural Sciences, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 24 lipca 2024, DOI: 10.31261/pn.4205, ISBN 978-83-226-4389-1 [dostęp 2025-02-06].
  29. ↑ Synthetic Metals. Editorial board [online], ScienceDirect [dostęp 2025-02-07] (ang.), Patrz: Professor Adam Pron > View full biography.
  30. ↑ Profil osoby – Adam Proń [online], Baza Wiedzy Politechniki Warszawskiej [dostęp 2025-02-12].
  31. ↑ Prof. dr hab. inż. Magdalena Hasik, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2025-02-13].
  32. ↑ Prof. dr hab. inż. Jadwiga Ewa Laska, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2025-02-13].
  33. ↑ Adam Proń, Jacek Ulański, Nagroda Wolfa z chemii dla Krzysztofa Matyjaszewskiego [online], Gazeta Wyborcza, 17 lutego 2011 [dostęp 2025-02-06].
  34. ↑ Marek Kosmulski, Adam Proń, Polemika z tekstem prof. Leszka Pacholskiego: „Naukowcy coraz częściej zamiast wiedzy tworzą rankingi” [online], Polityka, 28 października 2014 [dostęp 2025-02-06].
  35. ↑ Adam Proń, autor [online], Przegląd [dostęp 2025-02-06].
  36. ↑ Adam Proń, Halina Szatyłowicz, Mieliśmy sen... [online], Forum Akademickie, 2024 [dostęp 2025-02-06].
  37. ↑ Laureaci Nagrody FNP, „Fundacja na rzecz Nauki Polskiej” [dostęp 2025-02-12] [zarchiwizowane z adresu 2024-12-03].

Linki zewnętrzne

Laureaci Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w obszarze nauk technicznych
XX wiek
XXI wiek

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya