Adam Trybus

Adam Trybus

Gaj, Mścisław, Ogrodnik, Tkacz

major piechoty
Data i miejsce urodzenia	3 sierpnia 1909 Zręcin
Data i miejsce śmierci	4 lipca 1982 Piotrków Trybunalski
Przebieg służby
Lata służby	1933–1935, 1939–1945
Siły zbrojne	Wojsko Polskie Polskie Siły Zbrojne Armia Krajowa Ruch Oporu Armii Krajowej Delegatura Sił Zbrojnych na Kraj
Jednostki	5 Pułk Strzelców Podhalańskich 2 Pułk Strzelców Podhalańskich 3 Kadrowa Brygada Strzelców Samodzielna Brygada Strzelców Podhalańskich Kedyw
Stanowiska	szef „Kedywu” w Inspektoracie Piotrkowskim AK szef „Kedywu” Okręgu AK Łódź komendant Inspektoratu Rejonowego AK Łódź
Główne wojny i bitwy	II wojna światowa, kampania wrześniowa, kampania francuska, działania zbrojne podziemia antykomunistycznego w Polsce
Późniejsza praca	nauczyciel
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Adam Trybus, ps. Gaj, Mścisław, Ogrodnik, Tkacz (ur. 3 sierpnia 1909 w Zręcinie, zm. 4 lipca 1982 w Piotrkowie Trybunalskim) – nauczyciel, wykładowca, filolog latynista, oficer piechoty Wojska Polskiego, major Polskich Sił Zbrojnych, cichociemny, żołnierz AK i ROAK, więzień polityczny PRL^[1], kawaler Orderu Virtuti Militari.

Urodził się w chłopskiej rodzinie Bartłomieja i Ludwiki z domu Krzywda. Szkołę podstawową ukończył w Zręcinie. W latach 1921–1929 kształcił się w Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Krośnie, gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości w 1929^[2]. Podczas nauki w gimnazjum działał w Związku Harcerstwa Polskiego. W latach 1929–1935 studiował filologię klasyczną na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz pracował zawodowo i był członkiem Akademickiej Młodzieży Ludowej w Krakowie^[3].

Od września 1933 do czerwca 1934 brał udział w Dywizyjnym Kursie Podchorążych Rezerwy Piechoty przy 5. pułku strzelców podhalańskich w Przemyślu. Potem kontynuował studia i pracował zawodowo. W 1935 odbył ćwiczenia aplikacyjne w 2. pułku strzelców podhalańskich w Sanoku, otrzymując stopień podporucznika rezerwy piechoty z przydziałem mobilizacyjnym do 2 pspodh. w Sanoku. W 1937 uzyskał dyplom magistra filologii. W latach 1937–1939 był nauczycielem łaciny w Gimnazjum Miejskim w Krośnie i działał w harcerstwie. W sierpniu 1939 został powołany na ćwiczenia wojskowe, które odbył w 2 pspodh^[3].

W kampanii wrześniowej 1939 dowodził plutonem 2 pspodh. i pełnił funkcję adiutanta dowódcy. Po walkach na Lubelszczyźnie przedostał się 21 września 1939 z wojskiem na Węgry. 25 września 1939 został internowany w obozie Komarnie, skąd uciekł w lutym 1940, po czym przedostał się do polskiego konsulatu w Bukareszcie, gdzie otrzymał pomoc. Następnie przez Węgry, Jugosławię dotarł do Splitu, skąd w marcu 1940 morzem do Francji. Przebywał w obozie k. Marsylii, potem w Vichy, a w kwietniu 1940 został przeniesiony do Bretanii, gdzie otrzymał przydział do Legii Oficerskiej. Przebywał w Ośrodku Szkoleniowym Artylerii k. Paryża na przeszkoleniu w obsłudze działek przeciwpancernych.

Uczestniczył w kampanii francuskiej w czerwcu 1940 r. Z kompanią oficerską wycofał się do St. Jean de Luz, skąd 27 czerwca 1940 statkiem wypłynął do Wielkiej Brytanii, gdzie wcielono go do 3. Brygady Kadrowej Strzelców, potem do Brygady Strzelców Podhalańskich. Ukończył kurs spadochronowy. Do wiosny 1942 służył w 3 BKS. W 1942 zgłosił się do służby konspiracyjnej w kraju. Przeszkolony w zakresie dywersji. 24 sierpnia 1942 zaprzysiężony w AK. W nocy z 1 na 2 października 1942 przerzucony do kraju w operacji lotniczej „Chisel”^[4] (Tucholski podaje – operacja lotnicza „Hammer” (dowódca kpt. naw. Mariusz Wodzicki) w ekipie XV^[5]).

Awansowany do stopnia porucznika rezerwy 1 października 1942 w Warszawie. W komendzie Okręgu AK Łódź początkowo oficer dywersji i szef „Kedywu” w Inspektoracie Piotrkowskim AK. Od stycznia 1943 szef „Kedywu” Okręgu AK Łódź. Awansowany 11 listopada 1943 do stopnia kapitana rezerwy. Kierował walką „Kedywu” i organizował jego sieć oraz szkolił żołnierzy AK. Brał udział w przygotowaniach do akcji „Burza”. Od lipca do października 1944 jako d-ca ogniska walki prowadził oddział Koluszki. Od listopada 1944 komendant Inspektoratu Rejonowego AK Łódź. Awansowany 1 stycznia 1945 do stopnia majora rezerwy^[3][6].

Po rozwiązaniu AK (19 stycznia 1945) czynny w konspiracji antykomunistycznej ROAK/DSZ. Zorganizował z sukcesem akcję oddziałów na areszt PUBP w Pabianicach 11 czerwca 1945, uwalniając więzionych tam żołnierzy konspiracji^[3][7].

W lipcu 1945 prowadził rozmowy z premierem E. Osóbką–Morawskim dotyczące ujawnienia struktur konspiracyjnych ROAK/DSZ Łódź. Po uzyskaniu gwarancji bezpieczeństwa dla swoich żołnierzy 19 lipca 1945 ujawnił oficjalnie przed UB struktury organizacji. Zagrożony aresztowaniem przez UB w grudniu 1945 wyjechał z terenu Piotrkowa Trybunalskiego i przeniósł się z rodziną do Wrocławia, gdzie podjął pracę jako nauczyciel w I Gimnazjum oraz wykładowca łaciny w Seminarium Duchownym we Wrocławiu. Jego osobę wspomniał Jacek Trznadel w książce Hańba domowa^[3][8]. Był inwigilowany przez UB.

W dniu 20 września 1950 zatrzymany przez UB podczas sprowokowanej podróży służbowej do Jeleniej Góry. Przewieziony do więzienia WUBP w Łodzi na dalsze śledztwo. Formalnie aresztowany przez WPR Łódź w styczniu 1951. W śledztwie trwającym od stycznia 1951 do 28 maja 1951 był bity i torturowany. Wielokrotnie zamykany w karcerze. W dniach od 28 czerwca 1951 do 11 lipca 1951 rozprawa przed WSR w Łodzi. Wyrok w 11 lipca 1951 (sygnatura akt Sr. 255/51) skazujący na 15 lat więzienia oraz pozbawienie wszelkich praw na lat 5 i przepadek mienia. Po procesie więziony w ZK Łódź, skąd go przewieziono do ZK Sieradz, potem do CWK we Wronkach (28 maja 1952). 16 grudnia 1955 Rada Państwa skorzystała z prawa łaski i złagodziła karę do 8 lat. Pozostałą część kary zawieszono na 2 lata. Zwolniony z CWK Wronki 20 grudnia 1955. Powrócił do Wrocławia, po czym przeniósł się do Piotrkowa Tryb. Decyzją Zgromadzenia Sędziów NSW w Warszawie z 26 lutego 1957, nr Zg. Og. 85/57, wyrok wydany przez WSR Łódź 11 lipca 1951 został uchylony i Adam Trybus został zrehabilitowany^[3].

Pracował nadal w szkolnictwie. W 1970 zmuszony do przejścia na emeryturę. Był członkiem Koła Cichociemnych w Warszawie. 13 grudnia 1981 po wprowadzeniu stanu wojennego zatrzymany przez SB, pomimo ciężkiej choroby. Po przesłuchaniu został zwolniony.

Był żonaty z Danutą z domu Justyna, żołnierzem AK. Miał syna Leszka (ur. 1946) i córkę Barbarę (Szaruga) (ur. 1950) oraz syna Ryszarda (1958–1967).

Zmarł 4 lipca 1982 w Piotrkowie Trybunalskim. Pochowany na miejscowym Starym Cmentarzu Rzymskokatolickim^[3].

• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 13340
• Krzyż Walecznych – trzykrotnie
• Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
• Krzyż Armii Krajowej
• Medal Wojska Polskiego – czterokrotnie
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – pośmiertnie (postanowieniem Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 10 lipca 2008 za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej)^[9]

• JędrzejJ. Tucholski JędrzejJ., Cichociemni, Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1984, ISBN 83-211-0537-8 .
• Cichociemni z ziemi sanockiej rodem (II), „Gazeta Sanocka – Autosan”, nr 8 (479), Sanocka Fabryka Autobusów, 20 marca 1989, s. 5 .

• p
• d
• e

Związek Walki Zbrojnej – Armia Krajowa

Komenda Główna	Biuro Finansów i Kontroli Biuro Informacji i Propagandy Biuro Inspekcji Kedyw Oddział I Oddział II Oddział III Oddział IV Oddział V Wojskowa Służba Kobiet Szefostwo Biur Wojskowych Szefostwo Komunikacji Wojskowych
Obszary	Białostocki Lwowski Warszawski Zachodni Południowy
Okręgi	Białystok Kraków Lublin Lwów Łódź Nowogródek Polesie Pomorze Poznań Radom-Kielce Stanisławów Śląsk Tarnopol Warszawa Wilno Wołyń
Korpusy	Kielecki Warszawski
Dywizje piechoty	2 DP 3 DP 5 DP 6 DP 7 DP 8 DP 9 DP 10 DP 11 DP 12 DP 21 DP 22 DP 24 DP 25 DP 26 DP 27 DP 28 DP 29 DP 30 DP 106 DP
Brygady	1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12 13 23 24 36 Gozdawa Kielecka KBKZ Zagłębiowska
Pułki piechoty	1 pspodh. 2 pp Leg. 3 pp Leg. 4 pp Leg. 5 pspodh. 6 psp 7 pp Leg. 8 pp Leg. 9 pp Leg. 10 pp 12 pp 13 pp 15 pp 15 pp 16 pp 17 pp 18 pp 19 pp 21 pp 22 pp 23 pp 24 pp 26 pp 27 pp 28 pp 30 pp 31 pp 32 pp 33 pp 34 pp 35 pp 36 pp 38 pp 39 pp 40 pp 41 pp 42 pp 43 pp 45 pp 48 pp 49 pp 50 pp 51 pp 52 pp 53 pp 72 pp 74 pp 77 pp 78 pp 82 pp 84 pp 112 pp 116 pp 120 pp
Pułki kawalerii	1 pszw 7 puł 8 pal 8 puł 8 psk 10 pal 10 kpa 14 puł 19 puł 21 puł 23 puł 27 puł
Akcje i operacje	Akcja Antyk Akcja „Burza” Akcja Getto Akcja Góral Akcja w Lidzie Akcja N Akcja Nieszpory Akcja Pensjonat Akcja w Pińsku Akcja pod Arsenałem Akcja Taśma Akcja w Końskich Akcja w Celestynowie Akcja Wilanów Akcja Wieniec Akcja Wiśnicz Operacja Hermann Operacja Memel Operacja „Ostra Brama” Powstanie iwienieckie Powstanie warszawskie Powstanie zamojskie Rozbicie więzienia w Kielcach Rozbicie więzienia w Pułtusku
Dywersja i sabotaż	Akcja Bielany Akcja Bollwerk Akcja na tartak w Piaskach Królewskich Akcja Nieszpory Akcja Nowy Rok Akcja Wieniec Mały sabotaż Wysadzenie pociągu w Choszczówce (1943) Wysadzenie pociągu w Piasecznie (1943) Zatopienie statku Tannenberg Zamach bombowy na dworcu kolejowym Friedrichstraße w Berlinie Zamach bombowy na kolej S-Bahn w Berlinie
Zamachy	Akcja Braun Akcja Bürkl Akcja „C” Akcja Dürrfeld Akcja Europejska Akcja Główki Akcja Komitet Ukraiński Akcja Koppe Akcja Kośba Akcja Kretschmann Akcja Krüger Akcja „Kutschera” Akcja Leitgeber Akcja Milke Akcja „Panienka” Akcja Rodewald Akcja Stamm Akcja Topiel Akcja Za Kotarą Likwidacja Heinricha Krafta Likwidacja Hugo Dietza Likwidacja Nadwywiadu Rządu Londyńskiego Zamach na Hansa Franka Zamachy na Curta Hoffmanna Zamach na Maksa Petersa
Bitwy i potyczki	Bitwa o Skalbmierz Bitwa o Surkonty Bitwa w Lasach Janowskich i Puszczy Solskiej Bitwa na Porytowym Wzgórzu Bitwa pod Jaksicami (1944) Bitwa pod Kałużówką Bitwa pod Lasowcami Bitwa pod Murowaną Oszmianką Bitwa pod Mikuliszkami Bitwa pod Graużyszkami Bitwa pod Skorzowem Bitwa pod Wojdą Bój pod Pęcicami Potyczka pod Skroniowem Bitwa pod Sucharami Starcie w Kamieniu Stołpeckim Wypad na Marianów Walki o Kowel i Włodzimierz Wołyński (1944) Wypad na Truskaw
Wywiad	Most I Most II Most III Operacja Synteza
Organizacje	AKO Cichociemni Polskie Państwo Podziemne Szare Szeregi ŚZŻ AK Grupy Szturmowe Republika Pińczowska Rzeczpospolita Iwonicka Rzeczpospolita Turgielska
Odznaczenia	Krzyż Armii Krajowej Odznaka „Krzyż Powstania Warszawskiego” Warszawski Krzyż Powstańczy