Adam Żydowski

Adam Żydowski

Doliwa
Data i miejsce urodzenia	ok. 1580 Palędzie Dolne
Data i miejsce śmierci	1653 Lublin
Ojciec	Sebastian Żydowski
Matka	Elżbieta Tupalska

Adam Żydowski herbu Doliwa (ur. ok. 1580, zm. 1653) – polski prawnik, patron przy Trybunale Koronnym w Lublinie, uczestnik bitwy pod Chocimiem.

Pochodził z wielkopolskiego rodu Żydowskich herbu Doliwa. Urodził się ok. 1580 w położonej w powiecie gnieźnieńskim dawnego województwa kaliskiego wsi Palędzie Dolne. Był synem średniozamożnego szlachcica Sebastiana Żydowskiego i Elżbiety Tupalskiej. Kształcił się w gimnazjum jezuickim w Brunsberdze (Braniewie), gdzie w 1600 pełnił urzędy konsultora (consultor) i sekretarza kongregacji studenckiej^[1].

W 1640 sprzedał Palędzie Dolne, a następnie przeniósł się do województwa lubelskiego, gdzie dostał w dzierżawę dobra Osiny i Wola Osińska od podskarbiego wielkiego koronnego Jan Mikołaj Daniłowicza^[2].

W 1646 zamieszkał w klasztorze karmelitów bosych w Lublinie. Kilka lat później poważnie podupadł na zdrowiu. W 1651 sporządził testament oraz przekazał wszelkie dokumenty do prowadzonych przez siebie spraw pisarzowi grodzkiemu przemyskiemu Stanisławowi Sicińskiemu. Zmarł w połowie 1653. Nigdy się nie ożenił. Nie pełnił żadnych urzędów publicznych. Został pochowany w jednej z kaplic nieistniejącego dziś kościoła karmelitów bosych w Lublinie^[3].

Był głęboko wierzącym i praktykującym katolikiem, co znalazło odbicie w licznych darowiznach i legatach na rzecz klasztorów i instytucji kościelnych. W 1627 razem z bratem Janem przeznaczył 2000 zł na rzecz kościoła w Sławsku, gdzie znajdowała się kaplica jego rodziców^[4]. Należał także do fundatorów katedr teologii i filozofii w Studium Formale przy klasztorze dominikanów w Lublinie^[5].

1. Potioritas et nonnullae dispunctiones iuris, Zamość 1623 w oficynie Szymona Niziołkowica (Nizoliusa). Przedrukowane w 1631 (Warszawa, oficyna Jana Rossowskiego), 1640 (Warszawa, oficyna Jana Trelpińskiego) oraz już po śmierci autora w 1677 (Kraków, oficyna Szedela). Dzieło poświęcone procedurze konkursu do majątku dłużnika (potioritas). Poza właściwą treścią zawiera także rozdziały: Praescriptio in criminalibus (Dawność w sprawach kryminalnych), Caput baniti (Głowa banity) oraz zakończenie (Praemonitio)^[6].
2. Controversiae causarum selectiorum iuris, obszerny traktat prawniczy, gdzie rozważania nad każdym spornym zagadnieniem, wprowadzonym zazwyczaj przez zadanie pytania (Utrum...?), zawierają argumenty za i przeciwko możliwemu rozstrzygnięciu. W 1715 zamierzali je wydać lubelscy dominikanie, lecz z powodu znacznych kosztów druku zrezygnowali z tego pomysłu^[7]. Rękopiśmienne kopie tego dzieła przechowywane są m.in. w Bibliotece Jagiellońskiej (rkp. 8074 III)^[8] oraz Bibliotece PAU i PAN w Krakowie (rkps 1259)^[9].

1. Porada prawna z 14 maja 1637, wyd. L. Babiński: Porada prawna Adama Żydowskiego, "Gazeta Sądowa Warszawska" R. 46, 1918, № 43-45, s. 455-456. Zdaniem wydawcy list adresowany był do podskarbiego wielkiego koronnego Jana Mikołaja Daniłowicza. Jego autograf przechowywano w Bibliotece Ordynacji Krasińskich w Warszawie, w zniszczonym rękopisie o sygn. 4022 ("T. II. Pisma publiczne XVII w. 1628-1654", k. 62). Opis tego rękopisu podał F. Puławski: Opis 815 rękopisów Biblioteki Ordynacji Krasińskich, Warszawa 1915, s. 271-278.
2. Testament z 22 czerwca 1651, oblatowany przez przeora lubelskich karmelitów w aktach Trybunału Koronnego 25 sierpnia 1653. Wybrane fragmenty cytuje L. Babiński: Życie i dzieła Adama Żydowskiego, Lwów 1926, s.15-20. Łącznie, nie licząc wartości wymienionych w testamencie przedmiotów, zapisane legaty wyniosły 22 700 złotych polskich.
3. Miscellanea prawnicze Adama Żydowskiego, Biblioteka Narodowa, rps 6623 III^[10].
4. Zapiski prawnicze i gospodarcze Adama Żydowskiego, Biblioteka Narodowa, rps 6625 III^[11].

• Babiński L., Porada prawna Adama Żydowskiego, "Gazeta Sądowa Warszawska" R. 46, 1918, № 43-45, s. 455-456.
• Babiński L., Życie i dzieła Adama Żydowskiego, Lwów 1926.
• Inglot M., Uczniowie-sodalisi gimnazjum jezuitów w Brunsberdze, Kraków 1998.
• Inwentarz rękopisów Biblioteki Jagiellońskiej: nr 8001-9000. Cz. 1, nr 8001-8500, Kraków 1971.
• Katalog Rękopisów Akademii Umiejętności w Krakowie. Rękopisy nr. 1–1588, opr. J. Czubek. Kraków 1906.
• Katalog rękopisów Biblioteki Narodowej. T. 7. Rękopisy 6601-7000. Zbiory Morstinów, Radziwiłłów, Potockich i inne rękopisy XVI-XVIII w., red. K. Muszyńska, Warszawa 1969.
• Puławski F., Opis 815 rękopisów Biblioteki Ordynacji Krasińskich, Warszawa 1915.
• Wadowski J.A., Kościoły lubelskie na podstawie źródeł archiwalnych, Kraków 1907.