Afera podkarpacka

Afera podkarpacka – afera obyczajowo-korupcyjna nagłośniona w 2019 roku, dotycząca agencji towarzyskich prowadzonych w województwie podkarpackim przez braci Aleksieja i Jewgienija Rysiczów, chronionych według śledczych przez funkcjonariuszy Centralnego Biura Śledczego Policji, oraz doniesień o rzekomych nagraniach klientów tych agencji, w tym polityków^[1][2]. Prokuratura Krajowa zaprzeczała, jakoby zabezpieczono jakiekolwiek nagrania^[3]. Tym samym mianem bywa określane odrębne śledztwo antykorupcyjne dotyczące podkarpackich polityków i urzędników, prowadzone od 2013 roku przez Centralne Biuro Antykorupcyjne i Prokuraturę Krajową^[4].

Bracia Aleksiej i Jewgienij Rysiczowie, obywatele Ukrainy posiadający też polskie obywatelstwo, od lat 90. XX wieku prowadzili agencje towarzyskie między innymi w Rzeszowie, Stalowej Woli i Jaśle. W 2005 roku sąd w Rzeszowie skazał ich za udział w grupie przestępczej czerpiącej korzyści z prostytucji i handlującej kobietami na kary roku i 2 miesięcy pozbawienia wolności, po czym bracia kontynuowali działalność nieprzerwanie do 2017 roku. W 2018 roku sąd w Tarnowie skazał ich za sutenerstwo, handel ludźmi i korupcję na kary roku oraz półtora roku pozbawienia wolności^[5]. „Rzeczpospolita” opisywała te wyroki jako symboliczne i wskazywała, że z powodu zatarcia pierwszego skazania sąd potraktował oskarżonych jak osoby wcześniej niekarane^[1].

Według ustaleń śledczych agencje braci Rysiczów działały pod ochroną funkcjonariuszy rzeszowskiego zarządu CBŚP. Układ jako pierwszy publicznie opisał bokser Dawid Kostecki, który w 2011 roku zamieścił w mediach społecznościowych wpis o „imperium” braci Rysiczów chronionym przez skorumpowanych urzędników i funkcjonariuszy. Jego późniejsze zeznania stały się podstawą wszczęcia śledztwa w sprawie braci Rysiczów i Daniela Ś.^[6][2]

W 2016 roku zarzuty korupcyjne usłyszał oficer tej jednostki Daniel Ś., który miał przyjmować łapówki w zamian za współpracę z właścicielami agencji „Olimp” w Budziwoju koło Rzeszowa. Jego sprawę wyodrębniono do osobnego postępowania prowadzonego przez Małopolski Wydział Zamiejscowy Prokuratury Krajowej w Krakowie^[6]. W listopadzie 2019 roku Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego zatrzymała w tym śledztwie dwóch byłych funkcjonariuszy CBŚP, byłego funkcjonariusza CBA oraz czynnego funkcjonariusza CBŚP^[7].

W sierpniu 2020 roku prokuratura skierowała do Sądu Okręgowego w Tarnowie akt oskarżenia przeciwko sześciu osobom. Oprócz Daniela Ś. objął on trzech innych byłych naczelników wydziałów rzeszowskiego zarządu CBŚP, byłego naczelnika Biura Spraw Wewnętrznych KGP w Rzeszowie oraz byłego dyrektora rzeszowskiej delegatury CBA. Oskarżonym zarzucono zapewnianie braciom Rysiczom tzw. parasola ochronnego w zamian za darmowe usługi seksualne, alkohol i posiłki, dzięki czemu bracia mogli przez kilkanaście lat prowadzić przestępczą działalność. W śledztwie przesłuchano ponad 300 świadków^[8]. Sprawa trafiła następnie do Sądu Okręgowego w Rzeszowie, który w sierpniu 2021 roku wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie jej innemu sądowi, powołując się na dobro wymiaru sprawiedliwości. Akt oskarżenia liczył blisko 800 stron, z czego 633 utajniono^[5].

W czerwcu 2026 roku portale Onet i Goniec opublikowały wyniki wspólnego śledztwa dziennikarskiego, według którego bracia Rysiczowie od początku XXI wieku mieli być tajnymi współpracownikami CBŚ, a tolerowanie ich działalności miało stanowić zapłatę za przekazywane służbom informacje^[9][10]. Ustalenia te opierały się na relacjach czterech anonimowych informatorów, w tym osoby zajmującej w przeszłości wysokie stanowisko w policji. Na czerwiec 2026 roku nie zostały one potwierdzone w postępowaniu sądowym ani prokuratorskim^[9][10].

Wersja przedstawiona przez dziennikarzy różni się od opisanego wyżej aktu oskarżenia, w którym prokuratura zarzucała funkcjonariuszom zapewnianie braciom parasola ochronnego w zamian za korzyści majątkowe i osobiste. Według informatorów portali rozpowszechniana wcześniej wersja o korumpowaniu policjantów, prokuratorów i sędziów przez braci miała być przykrywką stworzoną przez służby dla ochrony prowadzonej operacji. Po rozpracowaniu braci przez policję na początku lat 2000. kierownictwo CBŚ miało zdecydować o wykorzystaniu ich jako źródła informacji zamiast doprowadzenia do skazania^[10].

Zgodnie z tym śledztwem bracia mieli dostarczać danych o grupach przestępczych z całej Polski, a sądy miały być informowane o ich współpracy z organami ścigania, co tłumaczyłoby łagodne wyroki. Dobrowolne poddawanie się karze pozwalało uniknąć postępowania dowodowego mogącego ujawnić rzeczywisty charakter ich działalności^[9][10].

W kwietniu 2019 roku były agent CBA Wojciech J. stwierdził w reportażu programu „Czarno na białym” TVN24, że w CBA zatuszowano skandal obyczajowy z udziałem ważnego polityka Prawa i Sprawiedliwości z Podkarpacia. Według mediów agent został wcześniej skierowany przez kierownictwo CBA na Podkarpacie do zbadania wątków równolegle prowadzonego śledztwa korupcyjnego dotyczącego lokalnych polityków, a rzekome nagranie miał otrzymać przy okazji tej pracy^[6]. Twierdził, że uzyskał nagranie z agencji braci Rysiczów, które miało przedstawiać polityka w trakcie kontaktów seksualnych z nieletnią Ukrainką, oraz że dysk z nagraniem zginął z jego szafy pancernej w CBA po tym, jak został usunięty ze służby^[11]. Utrzymywał również, że klienci agencji, wśród nich politycy, byli potajemnie nagrywani, a nagrania o łącznej długości około 4 tysięcy godzin zdeponowano na Ukrainie^[3]. W doniesieniach medialnych spekulowano, że politykiem z rzekomego nagrania miał być marszałek Sejmu Marek Kuchciński. Informacje te nigdy nie zostały potwierdzone, a Kuchciński stanowczo im zaprzeczył i złożył zawiadomienie o przestępstwie, po którym prokuratura wszczęła śledztwo w sprawie fałszywego oskarżenia^[6][11]. Według „Rzeczpospolitej” bracia Rysiczowie twierdzili w zawiadomieniu złożonym w 2011 roku, że od 2007 roku informacji o klientach agencji szukała u nich Służba Bezpieczeństwa Ukrainy, czego oficjalnie nie potwierdzono^[12].

We wrześniu 2019 roku Onet opublikował fragmenty zeznań Kosteckiego, według których nagrywanie klientów miał zlecać Daniel Ś., a „haki” zbierane były także na osoby z kręgów polityki, biznesu i władzy lokalnej^[2]. Prokuratura Krajowa oświadczyła, że nie zabezpieczono żadnych nagrań ani urządzeń nagrywających, nie ma dowodu, że nagrania powstały, a cytowane zeznania są wyrwane z kontekstu^[3]. Minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro określił doniesienia o istnieniu nagrań jako nieprawdziwe^[3].

W lipcu 2021 roku Wojciech J. został zatrzymany przez ABW i usłyszał zarzuty składania fałszywych zeznań, w tym co do wejścia w posiadanie nagrań z podkarpackiego domu publicznego, oraz ujawnienia informacji niejawnych o czynnościach operacyjnych CBA^[11]. W 2026 roku Sąd Okręgowy w Warszawie nieprawomocnie skazał go na karę łączną 2 lat i 3 miesięcy pozbawienia wolności, pięcioletni zakaz pracy w służbach mundurowych i administracji publicznej oraz obowiązek publikacji wyroku w prasie. Sąd uznał, że zeznania byłego agenta były nieprawdziwe, i przywołał ustalenia prokuratury, według których w agencjach braci Rysiczów nigdy nie nagrywano klientów^[13].

2 sierpnia 2019 roku Kostecki został znaleziony martwy w celi aresztu śledczego Warszawa-Białołęka. Według ustaleń prokuratury popełnił samobójstwo. Opinia toksykologiczna wykazała w jego organizmie obecność przepisanych przez psychiatrę leków, w tym przeciwdepresyjnego citalopramu i przeciwpsychotycznego Ketrelu, w stężeniach terapeutycznych. Prokuratura podała, że bokser znajdował się w obniżonym nastroju i korzystał z pomocy psychologa oraz psychiatry, a leków nie otrzymywał do samodzielnego dysponowania w celi^[14].

Posłowie opozycji oraz pełnomocnik rodziny Roman Giertych, który twierdził, że bokser dysponował nagraniami związanymi ze sprawą, wskazywali na możliwość zabójstwa świadka^[2]. Śledztwo w sprawie śmierci Kosteckiego, w którym przesłuchano około 40 świadków, zostało umorzone z ustaleniem, że do zgonu nie przyczyniły się inne osoby, a w październiku 2020 roku sąd utrzymał to postanowienie w mocy^[15].