Aleksander Getritz

Aleksander Józef Getritz
Ilustracja
Aleksander Getritz jako radny Lwowa, ok. 1905
Data i miejsce urodzenia

1841
Rzeszów, Cesarstwo Austrii

Data i miejsce śmierci

15 lipca 1917
Lwów, Austro-Węgry

Miejsce spoczynku

Cmentarz Łyczakowski we Lwowie

Zawód, zajęcie

mistrz introligatorski, radny Lwowa, działacz społeczny

Multimedia w Wikimedia Commons

Aleksander Józef Getritz (ur. w 1841 w Rzeszowie, zm. ok. 15 lipca 1917 we Lwowie) – polski mieszczanin, powstaniec styczniowy, zesłaniec syberyjski, działacz społeczny i polityczny, radny Lwowa, mistrz introligatorski.

Młodość

Urodził się w 1841 w Rzeszowie i tam też rozpoczął swoją edukację. Był synem Leopolda Getritza (uczestnika powstania listopadowego[1]) i Eleonory Mansfeld oraz bratem Franciszka. Pochodził z mieszczańskiej rodziny o tradycjach introligatorskich. W młodości praktykował w warsztacie swojego ojca, zostając czeladnikiem[2].

Udział w powstaniu styczniowym i zesłanie na Syberię

Od 1858 pracował w Wiedniu jako introligator. Prowadził tam także działalność niepodległościową – werbując żołnierzy austriackich polskiego pochodzenia do udziału w przyszłym powstaniu. Po pozyskaniu kilku osób, udał się do Krakowa, gdzie brał udział w organizowaniu oddziału Tomasza Chmielińskiego. Następnie wstąpił jako szeregowiec do oddziału Aleksandra Taniewskiego[1]. Służył także jako bombardier.

Do niewoli rosyjskiej trafił podczas bitwy pod Igołomią (21 marca 1863), niedaleko Czernichowa. Za udział w powstaniu, zesłany na Syberię przez władze carskie. Początkowo przebywał w Kałudze, następnie został przeniesiony do Tobolska[1]. Na zesłaniu spędził łącznie 6 lat.

Działalność polityczna, zawodowa i społeczna we Lwowie

Po powrocie z zesłania, dzięki pomocy ks. Ludwika Ruczki[1], osiadł we Lwowie. Początkowo był zatrudniony w pracowni introligatorskiej Fryderyka Opuchlaka[2]. W 1870 otworzył własny zakład. Jego pracownia galanteryjno-introligatorska była bardzo popularna we Lwowie, szczególnie w zakresie introligatorstwa dewocyjnego i luksusowego. Wykonywał oprawy dla urzędów miejskich, bibliotek – Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, Uniwersyteckiej i Politechniki. Prace Getritza były nagradzane na wystawach rzemiosła polskiego organizowanych między innymi we Lwowie, Przemyślu i Krakowie[3]. Z biegiem lat jego przedsiębiorstwo uzyskało renomę jednego z najlepszych zakładów tego typu w Austro-Węgrzech. Miało ono siedzibę we Lwowie przy ul. Kapitulnej 8[4][5] (później przy ul. Rynek 41[6]), pod tym samym adresem Getritz prowadził również sklep z dewocjonaliami. W sumie w swoim zakładzie, poza usługami introligatorskimi, oferował: naklejanie na płótno map, planów, fotografii; sprzedaż wyrobów galanteryjnych, albumów, dyplomów, tek na biurka, kaset na srebro i klejnoty, makat, ram ze skóry, drzewa, pluszu; posiadał również własny skład papieru i przyborów szkolnych oraz magazyn artykułów religijnych.

Był on także aktywnym działaczem politycznym. Związany był z Konfederacją Narodu Polskiego[7.1]. Był wieloletnim radnym Lwowa (od 1884), członkiem klubu mieszczańskiego. Sprawował funkcję jednego z zastępców przewodniczącego prezydium rady miasta.

Jednocześnie Getritz prowadził działalność społeczną. Uchodził za przyjaciela młodzieży robotniczej i rzemieślniczej[7.2]. Sprawował m.in. funkcję prezesa lwowskiej kasy zaliczkowej[4], członka zarządu tamtejszej izby rękodzielniczej oraz był członkiem izby handlowo-przemysłowej. Działał również w Lwowskim Towarzystwie Strzeleckim[8]. Był kuratorem Stowarzyszenia Przemysłowców i Rękodzielników „Skała"[7.3], a także pierwszym wiceprezesem rady nadzorczej muzeum przemysłowego miejskiego we Lwowie[9]. Był również członkiem lwowskiego Klubu Węgiersko-Polskiego[10] oraz członkiem Zarządu założonego w marcu 1888 „Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczestników Powstania Polskiego z r. 1863/4"[11].

Z działalnością publiczną Aleksandra Getritza związana jest następująca anegdota:

Gdy cesarz Franciszek Józef zwiedzał po raz pierwszy byłą Galicję, przedstawiono mu we Lwowie szereg osobistości, a między innymi Bractwo Strzeleckie (Kurkowe). Ówczesny prezydent miasta Mochnacki, niemocny w języku niemieckim, gdy przyszła kolej przedstawić mistrza introligatorskiego Aleksandra Getritza, nie umiejąc wyrazić zawodu jego w języku niemieckim, zaprezentował po prostu: „Herr Getritz... introligator”. Cesarz spojrzał z podziwem na okazałego mistrza naszego, przybranego w bogaty kontusz, opasanego pasem litym słuckim i z karabelą, i zapytał trochę niedowierzająco: „So jung und schon Introligator?” (Taki młody a już introligator?). Pomyślał zapewne, że to chyba bardzo wysoka godność, kiedy brzmieniem wyrazu tak bardzo przypomina jego własny zawód, tj. ... imperatora[12].

Aleksander Getritz zmarł po długiej chorobie 15 lipca 1917. Po nabożeństwie pogrzebowym, które odbyło się w kaplicy Boimów, został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie[2].

Życie prywatne

24 października 1899 w Warszawie wziął ślub z młodszą o 26 lat Heleną Martyną z domu Kozerską I voto Ferderung (1867-1906). Para nie doczekała się potomstwa.

Wychowywał Stanisława Karola, syna swego brata Franciszka.

Przypisy

  1. ↑ a b c d Katalog Powstańców Styczniowych. Genealogia Polaków. [dostęp 2020-08-19]. (pol.).
  2. ↑ a b c „Kurier Lwowski”, s. 3, 16 lipca 1917. Lwów. 
  3. ↑ Irena Gruchała: "W tym streszczało się niejako moje życie". Lwowski księgozbiór Heleny Dąbczańskiej (1863-1956) jako wyraz kultury książki epoki. Kraków: 2016, s. 265. ISBN 978-83-233-4137-6.
  4. ↑ a b Getritz Aleksander. Pochodzimy ze Lwowa. [dostęp 2020-08-19]. (pol.).
  5. ↑ Zakład introligatorski Lwów plac Kapitulny l. 8 obok katedry. Federacja Bibliotek Cyfrowych. [dostęp 2020-08-19]. (pol.).
  6. ↑ Adam Korczyński: Fototeka Lanckorońskich. Rzym: 2018, s. 94. ISBN 978-83-63305-47-5.
  7. ↑ Henryka Kramarz: Samorząd Lwowa w czasie pierwszej wojny światowej i jego rola w życiu miasta. Kraków: 1994. ISBN 83-85898-55-7.
    1. ↑ S. 20.
    2. ↑ S. 25.
    3. ↑ S. 26.
  8. ↑ Lwowskie Towarzystwo Strzeleckie. Pochodzimy ze Lwowa. [dostęp 2020-08-19]. (pol.).
  9. ↑ Bank Krajowy Królestwa Galicyi i Lodomeryi z W. Księstwem Krakowskiem, 1900. Lwów: 1900.
  10. ↑ Jerzy M. Roszkowski: Zapomniane Kresy. Nowy Targ: 2018, s. 146. ISBN 978-83-930675-4-1.
  11. ↑ Lidia Michalska-Bracha. Wojciech Biechoński i lwowscy weterani 1863 roku. „Świętokrzyskie”, s. 48, 22 stycznia 2013. Kielce. 
  12. ↑ Andrzej Kempa. Pyłki. „Bibliotekarz”, s. 32, 12/2000. 

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya