Andrzej Chmielarz

Andrzej Marian Chmielarz (ur. 21 listopada 1950 w Koniecpolu^[1]) – polski historyk, badacz struktur Polskiego Państwa Podziemnego, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii.

Absolwent Szkoły Podstwowej w Koniecpolu (1964), II Liceum Ogólnokształcącego im. Romualda Traugutta w Częstochowie (1968) i Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego (1977 – praca magisterska Walka o Śląsk Cieszyński w 1918–1919 r., Warszawa 1977, promotor prof. dr hab. Mieczysław Tanty)^[1]. Stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w zakresie historii uzyskał w WIH (1992 – dysertacja Od AK do WiN-u. AK w końcowym okresie wojny, Warszawa 1992, promotor prof. dr hab. Andrzej Paczkowski).

W latach 1973–1997 pracował w WIH^[2]. Do czerwca 1980 był bibliotekarzem Biblioteki Naukowej WIH, a następnie pracownikiem naukowym (adiunkt – od listopada 1983) Pracowni Ruchu Oporu w Zakładzie Historii II Wojny Światowej WIH. Od 1995 do 2006 był zatrudniony w FPNP (wiceprzewodniczący, następnie przewodniczący Odwoławczej Komisji Weryfikacyjnej FPNP, od 2002 – członek Zarządu FPNP^[3], od 2003 – jego wiceprzewodniczący^[4]). W ramach pracy w fundacji prowadził badania historyczne^[5]. W latach 2006–2016 pracował w WBBH w Warszawie (od 2009 – na stanowisku głównego specjalisty). W 2010 (po włączeniu WBBH w skład WCEO) został zastępcą kierownika WBBH^[6][7]. Po utworzeniu w kwietniu 2016 WBH (WBBH stało się komórką wewnętrzna Biura), przeniesiony do pracowni Sekcji Udostępniania Centralnego Archiwum Wojskowego WBH. Od grudnia 2006 na emeryturze.

W 1989 był stypendystą Fundacji Armii Krajowej w Londynie. Od 1989 do 1991 był członkiem-założycielem społecznego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej (od lutego 1990 – Niezależnego Komitetu Historycznego Badania Zbrodni Katyńskiej^[8]. W latach 1990–1991 pełnił funkcję członka Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Od 1991 do 1996 wchodził w skład Rady Redakcyjnej kwartalnika „Karta”. W 1992 był współzałożycielem i wiceprzewodniczącym Fundacji Archiwum Polski Podziemnej 1939–1956 w Warszawie. W latach 1993–1994 był członkiem Wojskowej Komisji Archiwalnej badającej losy polskich jeńców wojennych i internowanych na terytorium ZSRR. Od 2000 do 2005 wchodził w skład Polsko–Brytyjskiej Komisji Historycznej do spraw dokumentowania działalności wywiadu polskiego w czasie II wojny światowej. W latach 2003–2005 był członkiem Rady Honorowej Budowy Muzeum Powstania Warszawskiego. Od 2006 do 2011 wchodził w skład Komisji Ekspertów programu „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. W latach 2011–2015 był przewodniczącym Kolegium Redakcyjnego „Przeglądu Historyczno–Wojskowego”. Od 2011 jest członkiem Rady Programowej „Biuletynu Informacyjnego” Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, a od listopada 2025 – członkiem Rady Programowej rocznika Muzeum Armii Krajowej w Krakowie „Studia z Dziejów Polskiego Państwa Podziemnego”.

Autor ponad 300 publikacji naukowych i artykułów popularnonaukowych dotyczących historii Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej.

• Spiska 14. Aresztowanie generała „Grota” – Stefana Roweckiego, Warszawa 1983 (współautor);
• Polska Podziemna 1939–1945, Warszawa 1991 (współautor);
• Polskie Państwo Podziemne, Warszawa 2007;
• Armia Krajowa 1939–1945, Warszawa 2011 (współautor).

• Sprawa 16-tu. Protokoły przesłuchań gen. Leopolda Okulickiego „Niedźwiadka” i współoskarżonych, Warszawa 1993 (współautor opracowania), wyd. drugie pt. Proces szesnastu. Dokumenty NKWD, Warszawa 1995.
• Armia Krajowa na Nowogródczyźnie i Wileńszczyźnie (1942–1944) w świetle dokumentów sowieckich, Warszawa 1997 (współautor opracowania);
• NKWD o polskim podziemiu 1944–1948. Konspiracja polska na Nowogródczyźnie i Grodzieńszczyźnie, Warszawa 1997 (współautor opracowania);
• Teczka Specjalna J.W. Stalina: raporty NKWD z Polski: 1944–1946, Warszawa 1998 (współautor opracowania);
• Armia Krajowa 1939–1945. Wybór źródeł, Warszawa 2012 (współautor opracowania);
• Stanisław Petry, Lwów 1918. Bitwa o Dworzec Główny, Przemyśl 2020 (opracowanie i redakcja)
• Rozkazy dowództwa Powstania Warszawskiego, T. 1, cz. 1: 10 czerwca – 2 września 1944 r., Warszawa 2021 (współautor opracowania);
• Stanisław Petry, Naczelna Komenda Wojsk Polskich we Lwowie. Organizacja wojsk polskich 1–22 XI 1918 r., Przemyśl 2022 (współautor opracowania);
• Rozkazy dowództwa Powstania Warszawskiego, T. 1, cz. 2: 3 września – 4 października 1944 r., Warszawa 2023 (współautor opracowania);
• Komendantura Wehrmachtu Warszawa i Grupa Korpuśna von dem Bach, T. 1, cz. 1: 8 marca – 7 sierpnia 1944, Warszawa 2024 (współautor opracowania);
• Walki o Lwów 1918–1919. Dzienniki bojowe Grup Operacyjnych gen. Leśniewskiego i gen. Jędrzejewskiego, Przemyśl 2024 (współautor opracowania).

• Brązowy Medal za Zasługi dla Obronności Kraju (1978),
• Srebrny Medal za Zasługi dla Obronności Kraju (1986, 2014),
• Złoty Medal za Zasługi dla Obronności Kraju (1993),
• Brązowy Medal Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny (1978),
• Srebrny Medal Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny (1983),
• Srebrny Krzyż Zasługi (1994),
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski^[9] (2009).

• 1995 – laureat Ludwik Krzyżanowski „Polish Review” Avards – za najlepszy artykuł w „The Polish Review”;
• 2014/2015 – laureat konkursu Varsaviana im. Hanny Szwankowskiej jako członek zespołu autorów leksykonu Warszawa walczy 1939–1945^[10];
• 2023 – wyróżnienie w konkursie Muzealna Książka Roku za zredagowany przez niego, Katarzynę Utracką, Rafała Brodackiego i Grzegorza Jasińskiego tom Rozkazy dowództwa Powstania Warszawskiego, cz. 1: 10 czerwca – 2 września 1944 r., cz. 2: 3 września – 4 października 1944 r.^[11].

Jest synem Stefana i Marty z d. Gielniak. Żonaty z Elżbietą z d. Kuśmierek, ma córkę Dorotę.