András Baka

András Baka

András Baka (2025)
Data i miejsce urodzenia	11 grudnia 1952 Budapeszt
Prezes Sądu Najwyższego
Okres	od czerwca 2009 do grudnia 2011
Poprzednik	Zoltán Lomnici
Następca	Péter Darák
Multimedia w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

András Baka (ur. 11 grudnia 1952 w Budapeszcie^[1]) – węgierski prawnik i nauczyciel akademicki, poseł do Zgromadzenia Narodowego (1990–1991), sędzia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (1991–2008), prezes Sądu Najwyższego (2009–2011). W 2026 wybrany na urząd prezydenta Węgier.

W latach 1973–1978 odbył studia prawnicze na Uniwersytecie Loránda Eötvösa w Budapeszcie. Od 1978 pracował w instytucie nauk prawnych i politycznych Węgierskiej Akademii Nauk. W 1988 uzyskał stopień kandydata nauk. Od lat 80. wykładał na uczelniach w Stanach Zjednoczonych, Francji i Niemiec. W latach 1990–1998 pełnił funkcję dyrektora Államigazgatási Főiskola, uczelni kształcącej kadry administracji publicznej^[1]. Pod koniec lat 80. kierował związkiem zawodowym TUDOSZ skupiającym pracowników naukowych. W 1996 uzyskał uprawnienia adwokata^[2].

W 1990 uzyskał mandat posła do Zgromadzenia Narodowego, jako bezpartyjny zasiadał we frakcji Węgierskiego Forum Demokratycznego. Z parlamentu odszedł w 1991 w związku z objęciem stanowiska sędziego Europejskiego Trybunału Praw Człowieka^[1]. W ETPC orzekał do 2008^[1][3]. W tym samym roku został prezesem sądu apelacyjnego w Budapeszcie^[1].

W czerwcu 2009 węgierski parlament wybrał go na urząd prezesa Sądu Najwyższego na okres sześcioletniej kadencji, która miała upłynąć w czerwcu 2015^[3]. Z urzędu został również przewodniczącym rady sądownictwa Országos Igazságszolgáltatási Tanács, zajmującej się m.in. opiniowaniem projektów ustaw dotyczących sądownictwa. Publicznie krytykował przygotowane przez rząd Viktora Orbána niektóre projekty zmian ustrojowych, tym wprowadzenie nowych regulacji konstytucyjnych dotyczących sądownictwa, przewidujących m.in. obniżenie wieku emerytalnego sędziów z 70 do 62 roku życia^[3]. Jego kadencja jako prezesa SN zakończyła się z końcem grudnia 2011, w związku z wejściem w życie od następnego dnia nowej konstytucji, która dotychczasowy Sąd Najwyższy przekształciła w organ o nazwie Kúria. András Baka pozbawiony został możliwości ubiegania się o stanowisko jego prezesa ze względu na wprowadzenie nowego wymogu co najmniej pięcioletniego doświadczenia w zawodzie sędziego na Węgrzech (którego nie spełniał)^[1][3].

W marcu 2012 András Baka złożył skargę przeciwko Węgrom do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (nie mając możliwości dochodzenia swoich roszczeń w innym trybie). W maju 2014 ETPC stwierdził naruszenie art. 6 i 10 europejskiej konwencji praw człowieka przez to, że nowe prawodawstwo odebrało skarżącemu prawa do sądu oraz spowodowało naruszenie przysługującej mu swobody wypowiedzi. Rząd węgierski zaskarżył to orzeczenie do Wielkiej Izby ETPC, która w czerwcu 2016 potwierdziła poprzednie rozstrzygnięcie^[1][3]. Powodowi przyznano 100 tysięcy euro tytułem odszkodowania i zwrotu kosztów^[4].

W sierpniu 2026 rządząca Partia Szacunku i Wolności ogłosiła go swoim kandydatem na urząd prezydenta Węgier^[5]. 11 sierpnia 2026 (140 głosami za, przy 6 głosach przeciw) został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe na ten urząd^[6][7].