Anna Beniszowa

Anna Beniszowa

Imię i nazwisko urodzenia	Anna Szafran-Początek
Data i miejsce urodzenia	1894 Tychy
Data i miejsce śmierci	1975 Nowy Sącz
Zawód, zajęcie	działaczka społeczna i niepodległościowa, posłanka na Polski Sejm Dzielnicowy, uczestniczka powstań śląskich, działaczka Polskiego Czerwonego Krzyża, radna miasta Tychy
Odznaczenia

Anna Beniszowa z Szafran-Początków (ur. 12 maja 1894 w Tychach, zm. 24 października 1975 w Nowym Sączu)^[1][2] – polska działaczka społeczna, posłanka na Polski Sejm Dzielnicowy, uczestniczka powstań śląskich, działaczka plebiscytowa, radna miasta Tychy (jedyna kobieta w międzywojniu w tej roli), działaczka Polskiego Czerwonego Krzyża^[3].

Pochodziła z ziemiańskiej rodziny^[4], jej rodzicami byli Emanuel Szafran-Początek i Regina de domo Radrańska^[5]. Uczęszczała do żeńskiej szkoły średniej w klasztorze boromeuszek w Mikołowie^[4], w której propagowała wśród uczennic idee polskości^[6]. Uczyła się też gry na fortepianie i skrzypcach. Po ukończeniu szkoły Anna Szafran-Początek wraz z matką i rodzeństwem zajmowała się prowadzeniem majątku. W czasie I wojny światowej w domu Szafran-Początków urządzano polskie wieczory przy muzyce i śpiewie oraz omawiano sprawy polityczne^[2]. Jej dom rodzinny był miejscem spotkań inteligencji polskiej, do gości należeli Władysław Seyda, Wojciech Korfanty czy Marian Różański^[7].

W 1918 została wybrana przez komitet pod przewodnictwem Pawła Pośpiecha i Janiny Omańkowskiej^[8] na przedstawicielkę powiatu bytomskiego w Polskim Sejmie Dzielnicowym w Poznaniu^[4]. Podczas obrad sejmu uczestniczyła w sekcji szkolnej^[9]. Występowała tam jako Anna Świątek^[1] albo Anna Świątkówna^[2]. Krótko po powrocie założyła w Tychach Towarzystwo Polek – patriotyczną organizację zrzeszoną w Związku Towarzystw Polek^[10], którego została przewodniczącą^[8]. W 1919 do tyskiego koła należało 200 kobiet^[10]. Organizowała pracę towarzystwa, wygłaszała referaty o Polsce, zapraszała gości spoza miasta, urządzała zabawy i przedstawienia^[2]. Udzielała się także w lokalnym oddziale Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” oraz w chórze „Harmonia”^[4]. Była członkinią zarządów tych organizacji^[2].

Wiosną 1919 wstąpiła do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Uczestniczyła we wszystkich powstaniach śląskich. Działała jako łączniczka i sanitariuszka^[1](była delegatką Polskiego Czerwonego Krzyża na Tychy i okolicę). Zajmowała się spisywaniem przestępstw popełnionych przez Niemców wobec Polaków i niesieniem pomocy ludności po I powstaniu śląskim^[4]. Jej dom rodzinny kilkukrotnie został zrewidowany przez uzbrojonych przedstawicieli strony niemieckiej^[11]. Po I powstaniu trafiła do aresztu^[4]. W 1919 przez kilka miesięcy kierowała delegaturą PCK w powiecie pszczyńskim. Delegaturę PCK w Tychach prowadziła do momentu likwidacji PCK po III powstaniu śląskim. W czasie tegoż powstania wraz z członkiniami Towarzystwa Polek w Tychach organizowała pomoc żywnościową dla powstańców i dla lecznicy sióstr elżbietanek w szkole ludowej, zbierała fundusze dla poszkodowanych^[2].

W wyniku wyborów komunalnych w 1919 została radną w Tychach^[4], została także członkinią tamtejszej komisji plebiscytowej^[12]. Ze względu na agitację na łamach lokalnej prasy, w której m.in. opisywała dwulicowość miejscowego kleru, który stawał po stronie niemieckiej, niemiecka prasa nadała jej tytuł „Róży Luxemburg nr 2”^[13]. Dbała o obsadzanie urzędów Polakami zamiast Niemców^[2].

Po zamążpójściu zaprzestała działalności społecznej^[3], złożyła także mandat radnej^[14]. Zamieszkała z mężem Adamem Beniszem^[1], za którego wyszła w 1921^[4][2], w Warszawie, a potem w Katowicach^[1]. Mieli córkę Danutę (1922–2000), filolożkę, oraz syna Lucjana (1925–1976), filologa^[1][15].

W czasie II wojny światowej mieszkała w Kielcach i Katowicach^[1]. Włączyła się w pomoc więźniom obozów koncentracyjnych Auschwitz-Birkenau i Groß-Rosen^[1][2].

W 1945 zamieszkała w Tychach, zaś w 1958, po powrocie męża z Wielkiej Brytanii, przeprowadzili się do Katowic^[2]. W 1948 przenieśli się do Nowego Sącza^[1][2].

Pochowano ją na Cmentarzu Komunalnym w Nowym Sączu (kwatera 9)^[1].

Została uhonorowana Medalem Niepodległości, natomiast po wojnie dostała Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski^[1].

W 2020 była jedną z postaci opisanych w komiksie Patriotki ze Śląska. Historia polskiego ruchu kobiecego na Górnym Śląsku Aliny Bednarz i Marty Dąbrowskiej-Okrasko^[16].

W 2010 wydano jej pamiętnik pt. Nie przegrałam życia: pamiętnik Ślązaczki Anny Benisz^[1].

• Anna Beniszowa z Szafran-Początków (1894–1975). W: Zanim nastała Polska... Praca społeczna kobiet w okresie powstań i plebiscytu na Górnym Śląsku. Wybór relacji. Joanna Lusek (oprac.). Bytom: Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, 2019. ISBN 978-83-65786-34-0.