Arnulf Rainer

Arnulf Rainer

Data i miejsce urodzenia	8 grudnia 1929 Baden
Data śmierci	18 grudnia 2025
Narodowość	austriacka
Dziedzina sztuki	fotografia malarstwo
Epoka	informel
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Arnulf Rainer (ur. 8 grudnia 1929 w Baden, zm. 18 grudnia 2025^[1]) – austriacki artysta, znany przedstawiciel sztuki informel.

Po początkowym zaangażowaniu się w ruch surrealistów, Rainer poszedł w kierunku taszyzmu i informelu. Od początku lat 50. przemalowywał własne i cudze obrazy, a także fotografie. Szczególnie rozpoznawane są przemalowania fotograficznych autoportretów, określane jako „Face Farces”. Pierwsze przemalowania cudzych obrazów rozpoczął z powodu braku materiałów. W latach 1958–1963 artyści tacy jak Sam Francis, Georges Mathieu, Emilio Vedova, Victor Vasarely udostępniali Rainerowi swoje prace do zamalowania. Od połowy lat 70. oddał się malarstwu silnie związanym z gestem, malował stopami i rękoma. W tym samym czasie powstawała seria „Sztuki o sztuce” inspirowana innymi artystami. Cykl „Hiroshima”, seria rysunków i fotografii zniszczonego miasta, została pokazana w siedemnastu europejskich miastach. W późniejszej twórczości Rainer intensywnie zajął się fotografią. Najpierw, aby sporządzać podobrazia do swoich przemalowań, następnie jednak pozostawały one nie przemalowane i funkcjonują jako autonomiczne prace.

Rainer w latach 1940–1944 uczęszczał do Narodowo-Politycznych Zakładów Wychowawczych (Nationalpolitische Erziehungsanstalten) w Traiskirchen. Opuścił szkołę, ponieważ zmuszany był do rysunku akademickiego (wyłącznie odtwarzającego z natury).

W roku 1947 spotkał się po raz pierwszy ze sztuką współczesną na wystawie organizowanej przez konsulat brytyjski w Klagenfurcie (Paul Nash, Francis Bacon, Stanley Spencer, Henry Moore). Na życzenie rodziców, w latach 1947–1949 uczęszczał do Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Villach. Następnie został przyjęty przez Wiedeńską Akademię Sztuki Użytkowej, którą jednak już po pierwszym dniu opuścił, ze względu na brak porozumienia z asystentem w jednej z pracowni. Złożył aplikacje na Akademię Sztuk Pięknych w Wiedniu, jednak po trzech dniach od zdanego egzaminu opuścił i tę placówkę, ponieważ jego prace zostały uznane za zwyrodniałe.

W 1950 r. utworzył wraz z Wolfgangiem Hollegha, Markusem Prachenskim, Ernstem Fuchsem, Antonem Lemhden i Josefem Miklem, grupę artystyczną znaną jako Hundsgruppe (psia grupa), której wystawa odbyła się po raz pierwszy i ostatni w pomieszczeniach Wiedeńskiego Stowarzyszenia Sztuki i Nauki. W roku 1951 razem z Marią Lassnig i André Bretonem odwiedził Paryż. Rok później prace Rainera ukazały się w galerii Kleinmayr w Klagenfurcie oraz podczas jego wystawy indywidualnej w galerii Franck we Frankfurcie nad Menem, która dziś uznawana jest jako jedna z pierwszych manifestacji sztuki Informel w Europie. W katalogu wystawy zamieszczono teksty-manifesty Rainera „Malerei um die Malerei zu verlassen” i „Das Eine gegen das Andere”.

W 1953 r. poznał w Wiedniu katolickiego księdza i kolekcjonera sztuki Otto Mauera, który w następnym roku założył ośrodek artystyczny 'Galerie Nächst St. Stephan’ wspomagający sztukę austriackiej awangardy. Wolfgang Hollegha, Markus Prachensky, Josef Mikl i Arnulf Rainer w 1956 roku założyli grupę artystów-malarzy „Galerie nächst St. Stephan” pod przewodnictwem Otto Mauera.

W latach 1953–1959 Rainer żył i pracował w opuszczonej, pozbawionej mebli willi jego rodziców w Gainfarn przy Bad Voslau, 25 kilometrów na południe od Wiednia. Tam rozpoczął serię prac zwanych ‘redukcjami’, które stanowiły pierwszą fazę jego słynnych Ubermalungen (przemalowań). We wrześniu 1959 założył razem z Ernstem Fuchsem oraz Friedrichem Hundertwasser, tak zwane „Pinatorium” jako „Krematorium do Spopielenia Akademii”.

Od roku 1963 Rainer pracował w Berlinie (Zachodnim), w Monachium i Kolonii. W 1966 r. uzyskał nagrodę rządu austriackiego dla grafików. W 1967 r. przeprowadził się do dużej pracowni przy ulicy Mariahilfer w Wiedniu. Rok później w wiedeńskim Muzeum XX Wieku (obecnie mumok) odbyła się jego pierwsza retrospektywa.

W 1974 r. zamierzano wręczyć Rainerowi artystyczną nagrodę miasta Wiedeń, jednak pojawił się na ceremonii wręczenia nagród w związku z czym ostatecznie nie przyznano mu jej. W 1977 r. brał udział podczas festiwalu Documenta 6, rok później reprezentował Austrię na Biennale Weneckim. W roku 1981 objął stanowisko profesora na wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych i został wykładowcą Akademii Sztuk w Berlinie. W 1995 r. na własne życzenie przeszedł na emeryturę po tym, jak obcy wdarli się do jego pracowni, aby zniszczyć jego obrazy. 7 listopada 2014 odznaczony Odznaką Honorową za Naukę i Sztukę I klasy.

• Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen (Hrsg.): Einblicke. Das 20. Jahrhundert in der Kunstsammlung Nordrhein-Westfalen, Düsseldorf, Hatje Cantz Verlag, Ostfildern-Ruit 2000, ISBN 3-7757-0853-7.
• Wieland Schmied(inne języki): GegenwartEwigkeit. Spuren des Transzendenten in der Kunst unserer Zeit, Martin-Gropius-Bau, Berlin 7. April bis 24. Juni 1990, Edition Cantz, Stuttgart 1990, ISBN 3-89322-179-4.
• Carl Aigner (Hrsg.): Arnulf Rainer: Abgrundtiefe – Perspektiefe, Brandstätter, Wien u. a. 1997, ISBN 3-901261-05-2.
• Otto Breicha(inne języki) (Hrsg.): Arnulf Rainer: Hirndrang. Selbstkommentare und andere Texte zu Werk und Person, Verlag Galerie Welz, Salzburg 1980, ISBN 3-85349-076-X.
• Otmar Rychlik (Hrsg.): Raineriana: Aufsätze zum Werk von Arnulf Rainer, Böhlau Verlag, Wien u. a. 1989, ISBN 3-205-05259-5.
• JuttaJ. Schütt JuttaJ., Arnulf Rainer, Überarbeitungen, ArnulfA. Rainer, Berlin: Reimer Verlag, 1994, ISBN 3-496-01123-8, OCLC 32374740 .
• Andrea Madesta (Hrsg.): Arnulf Rainer. Museum Moderner Kunst Kärnten, 28.11.2008-15.02.2009, Snoeck Verlag, Köln 2009, ISBN 978-3-936859-20-1.
• Andreas Hoffer (Hrsg.): St. Stephan: Wolfgang Hollegha, Josef Mikl, Markus Prachensky, Arnulf Rainer. Galerie im Schömerhaus Klosterneuburg, Edition Sammlung Essl, Klosterneuburg 2004, ISBN 3-902001-16-X.
• Bayerische Staatsgemäldesammlungen (Hrsg.): Arnulf Rainer. Der Übermaler, Hatje Cantz Verlag, Ostfildern 2010 H, ISBN 978-3-7757-2747-1.
• Corinna Thierolf (Hrsg.): Arnulf Rainer. Schriften. Selbstzeugnisse und ausgewählte Schriften, Hatje Cantz Verlag, Ostfildern 2010, ISBN 978-3-7757-2746-4.
• Christina Natlacen: Arnulf Rainer und die Fotografie. Inszenierte Gesichter, ausdrucksstarke Posen, Imhof: Petersberg 2009, ISBN 978-3-86568-227-7.
• Ernst-Gerhard Güse: Arnulf Rainer. Malerei 1980 – 1990. Verlag Gerd Hatje, Stuttgart 1990, ISBN 3-7757-0312-8.