Babska wojna

Babska wojna

wojna trzydziestoletnia
Wtargnięcie kobiet do ratusza w 1631
Czas	9-11 kwietnia 1631
Miejsce	Lwówek Śląski, Polska
Terytorium	Stare Miasto w Lwówku Śląskim
Przyczyna	przymusowa rekatolicyzacja
Wynik	zwycięstwo protestantów (kobiet)
Strony konfliktu
lwóweckie protestantki katolicy
Dowódcy
żona burmistrza Friedricha Follinhausa proboszcz Cornelius Erelmann
Siły
kilkaset kobiet część radnych
Położenie na mapie Starego Miasta w Lwówku Śląskim miejsce bitwy
Położenie na mapie Polski miejsce bitwy
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego miejsce bitwy
Położenie na mapie powiatu lwóweckiego miejsce bitwy
Położenie na mapie gminy Lwówek Śląski miejsce bitwy
Położenie na mapie Lwówka Śląskiego miejsce bitwy
51°06′38,8″N 15°35′09,2″E/51,110778 15,585889

Babska wojna (również Lwówecka Wiosna, niem. Weiberkrieg^[1]) – nazwa wystąpienia protestanckich mieszkanek Lwówka Śląskiego przeciwko przymusowej rekatolicyzacji miasta, które miało miejsce wiosną 1631 r., podczas wojny trzydziestoletniej^[2]. Nazwa tego wydarzenia weszła do historiografii dzięki opisom Gustawa Freytaga i Flexa Waltera.

Mianem Babskiej wojny (niem.Weiberkrieg) określa się również wydarzenia mające miejsce w 1757 roku we Fryburgu Bryzgowijskim^[3][4][5].

W pierwszej połowie XVII wieku większość mieszkańców Lwówka Śląskiego była wyznania protestanckiego. Po przekazaniu księstwa świdnicko-jaworskiego cesarzowi Ferdynandowi II Habsburgowi, już od 1624 r. rozpoczęto intensywne działania kontrreformacyjne. Nowym starostą księstwa został Heinrich von Bibran^[6], którego zadaniem było przywrócenie dominacji katolicyzmu na tych terenach. Do miasta sprowadzono jezuitów oraz oddziały wojskowe mające wspierać proces rekatolicyzacji. Działania starosty spotkały się z oporem mieszkańców miasta. Siłowej rekatolicyzacji mieszczan przez von Bibrana i jego świtę sprzeciwiała się lwówecka rada miejska i delegacja mieszczan. W 1629, 8. sierpnia, Lwówek Śląski, wraz z jezuitami i muszkieterami odwiedził Heinrich von Bibran. Lwówczanie domagali się, by księża i zakonnicy katoliccy opuścili miasto oraz by pozwolono na powrót kaznodziejom luterańskim, jednak żadna ze stron nie dążyła do kompromisu. Z tego powodu doszło do radykalizacji i niepokojów wśród mieszczan, które przerodziły się w zamieszki. Rozwścieczone kobiety uzbrojone w noże i kamienie, zwołały się i ruszyły na starostę, aby przedstawić swoje argumenty. Jako, iż rozmowy nie przyniosły pożądanego efektu, zabarykadowały salę, w której przebywał starosta i postanowiły więzić go tak długo, aż zmieni zdanie^[6]. Starosta, bojąc się o swoje życie, ratował się ucieczką tajnym wyjściem z ratusza, idąc ulicami do lwóweckiego klasztoru aby spotkać się z duchownymi katolickimi i uniknąć linczu otaczając się duchownymi. Mieszczanie nie zamierzali jednak dopuścić do wyjazdu starosty, dopóki nie zapewni miastu wolności religijnej. Następnego dnia tłumnie zebrani mieszkańcy ponownie stanęli przed kamienicą, służącą za miejsce noclegowe starosty. Tłum wykrzykiwał wrogie hasła, a kobiety blokowały wejście do budynku. Strzeżony był także powóz, którym starosta przybył do miasta. Bibran obawiając się reakcji kilkuset protestujących i niezadowolonych ludzi postanowił tym razem uciec z miasta. Wraz z dwoma szlachcicami, przeszedł niezauważenie do sąsiedniej kamienicy, gdzie na podwórzu znajdowały się, nie zwracające niczyjej uwagi, już osiodłane konie. Konno, przez bramę złotoryjską, Bibran uciekł do zamku Schaffgotschów (Zamku Płakowice), a następnie do swoich dóbr w Modłej koło Bolesławca^[7]. W odpowiedzi na wydarzenia w Lwówku Śląskim skierowane zostały oddziały dragonów Lichtensteina pod dowództwem pułkownika Donau w celu spacyfikowania buntowników. Wezbrane koryto rzeki Bóbr spowolniło przybycie żołnierzy, dzięki czemu mieszkańcy mieli czas na ucieczkę w kierunku Saksonii i ukrycie się w wioskach i lasach wokół Mirska oraz w Górach Izerskich. Lwóweccy protestanci bezskutecznie liczyli na udzielenie wsparcia przez elektora saskiego. Wedle niepotwierdzonych przekazów, tutejsze kobiety i panny znajdywały drogę ucieczki podziemnym przejściem z klasztoru, aż do Panieńskich Skał i jaskini o nazwie Panieńska Izdebka^[8]. Do niemalże opustoszałego miasta, w którym pozostało około 20 rodzin wyznania katolickiego, wkroczyło 1500 dragonów, którzy zajęli miasto, dopuszczając się grabieży i represji wobec nielicznych protestanckich mieszkańców. Pomimo presji i obecności wojsk, proces rekatolicyzacji przebiegał bardzo powoli. Według przekazów do początku 1631 roku, na katolicyzm przeszło jedynie około 25 mieszkańców miasta, w tym jedna kobieta^[9].

W kwietniu 1631 roku katolickie władze miejskie, wspierane przez proboszcza Corneliusa Erelmanna oraz sędziego królewskiego Eliasa Seilera, postanowiły zmusić wszystkie protestanckie kobiety w mieście do przymusowego nawrócenia na katolicyzm przed Wielkanocą. 9 i 10 kwietnia 1631 roku, w lwóweckim ratuszu, odbywały się obrady poświęcone planowanej rekatolicyzacji, w których uczestniczył m.in. notariusz miejski Peter Beier, a posiedzeniu przewodniczył ksiądz Erelmann. Burmistrz Friedrich Follinhaus i część radnych miejskich nie pojawiła się na spotkaniu, jako wymówkę podając chorobę lub też oświadczając brak chęci, aby mieć cokolwiek wspólnego z tymi obradami. Pod budynkiem zgromadził się tłum kilkuset kobiet, którym przewodziły między innymi żony burmistrza, sędziego królewskiego i rajców miejskich. Planowane były rozmowy negocjacyjne, jednak tak naprawdę, strona katolicka, spiskowała aby przykładnie uwięzić zbuntowane kobiety w lochu głodowym wieży ratuszowej, w razie gdyby odmówiły przejścia na katolicyzm. Według przekazów, przywódczynie protestu odmówiły podporządkowania się decyzjom władz oraz nie godziły się na fanatyzm religijny, ani na oddzielenie się od zbiegowiska. Kobiety przejrzały tajny plan aresztowania przywódczyń protestu, po odizolowaniu ich od grupy, celem rzekomych pertraktacji^[7]. Po nieudanych negocjacjach i wraz z pojawiającymi się głosami strony katolickiej, by przemocą wyeliminować protestujące liderki, kobiety wtargnęły do ratusza i zajęły budynek, gdzie obradowali rajcy^[10]. Protestujące mieszczanki utrzymały kontrolę nad budynkiem do czasu ponowienia rozmów negocjacyjnych z władzami miasta. Część urzędników wraz z księdzem uciekła z ratusza tajnymi drzwiami, a rajcom zaczęło zależeć na podjęciu mediacji, do których dołączył nieobecny wcześniej burmistrz i po ich rozmowie z księdzem Erelmannem pozwolono wszystkim protestującym rozejść się do domów bez żadnych konsekwencji. 11 kwietnia 1631 roku Lwówek Śląski opuścił skompromitowany królewski sędzia, a konflikt z mieszkańcami zakończył się ugodą. Sędzia królewski opuścił Lwówek Śląski, a działania zmierzające do przymusowej rekatolicyzacji kobiet zostały wstrzymane. Niedługo później sytuacja polityczna zmieniła się na korzyść protestantów po wkroczeniu wojsk protestanckich do miasta^[11], a „Babska wojna”^[12] stała się jednym z bardziej znanych epizodów w historii Lwówka Śląskiego i symbolem lokalnego oporu wobec przymusu religijnego, opisywanym przez regionalistów, historyków oraz na łamach czasopism^[13].

Motyw waleczności lwóweckich kobiet został także wykorzystany w kulturze. W 1866 roku w Chicago opublikowano pięcioaktową sztukę teatralną autorstwa E. Murray'a „The Women of Löwenburg”, inspirowaną wydarzeniami z 1631 roku, wielokrotnie wystawianą w USA^[14]. Współcześnie, wydarzenia z 1631 r. jest przypominane podczas lokalnych imprez historycznych organizowanych w mieście, w tym rekonstrukcji, korowodów i pikników historycznych^[15]. W ratuszu miejskim znajduje się wystawa wraz z replikami dawnych strojów oraz materiałami dotyczącymi historii miasta w okresie wojny trzydziestoletniej i obraz przedstawiający scenę „Babskiej wojny”. Wewnątrz ratusza znajdują się także oryginalne freski w Sali Ławy Sądowej, znacznie późniejsza, bogato zdobiona, lwówecka Sala Ślubów, a także Loch Głodowy z epoki i Sala Tortur^[16]. W 2017 roku, z okazji 800-lecia praw miejskich Lwówka Śląskiego, odbył się korowód historyczny i piknik, w którym brało udział kilkaset osób przebranych w stroje z różnych epok (w tym z czasów Babskiej wojny)^[17].

• Pierwsza bitwa nad Bobrem
• Druga bitwa nad Bobrem
• Bitwa pod Horką

• W kręgu skarbów i tajemnic Dolnego Śląska, red. Robert Primke, Maciej Szczerepa, Wydawnictwo Cinderella, „Wojna babska” str. 83, ISBN 83-7339039-1
• Powiatowy Kurier Lwówecki, 14 kwietnia 2011, nr 4 (49), str. 7, Maciej Szczerepa - „Lwówecka Wojna Babska”
• Dolny Śląsk dla dociekliwych, red. Marek Perzyński, Wrocławski Dom Wydawniczy, Wrocław 2010, ISBN 978-83-927765-3-6

• Siła kobiet, czyli obraz „Babska Wojna” w Lwóweckim ratuszu (YouTube)