Barbara Rae-Venter

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Barbara Rae-Venter (ur. 17 lipca 1948 w Auckland) – nowozelandzko-amerykańska genealożka genetyczna (specjalistka wykorzystująca wyniki badań DNA do ustalania pokrewieństwa i odtwarzania drzew genealogicznych), biolożka i emerytowana prawniczka patentowa. Najbardziej znana jest z udziału w identyfikacji Josepha Jamesa DeAngelo, sprawcy określanego jako Golden State Killer^[1].

Po przejściu na emeryturę z zawodu prawniczego Rae-Venter zaczęła hobbystycznie badać historię własnej rodziny, próbując pomóc krewnemu odnaleźć biologiczną rodzinę. W ramach tej pracy poproszono ją o pomoc w identyfikacji kobiety porwanej jako dziecko. Jej działania w tej sprawie doprowadziły ostatecznie do zidentyfikowania Terry’ego Pedera Rasmussena(inne języki) jako podejrzanego w sprawie tzw. morderstw z Bear Brook(inne języki) w stanie New Hampshire^[2][3]. W 2018 roku została uwzględniona na liście Nature’s 10 – „ludzi, którzy mieli znaczenie” w nauce – publikowanej przez czasopismo „Nature”, a w 2019 roku znalazła się na liście 100 najbardziej wpływowych ludzi tygodnika „Time”^[4][5]. W 2023 roku opublikowała autobiograficzną książkę I Know Who You Are, opisującą jej udział w identyfikacji Golden State Killera^[6][7].

Barbara Rae urodziła się 17 lipca 1948 w Auckland w Nowej Zelandii^[8] i dorastała w tamtejszej dzielnicy Remuera(inne języki)^[9]. W wieku 20 lat przeniosła się do Stanów Zjednoczonych^[9] i uzyskała amerykańskie obywatelstwo^[8]. W 1972 roku uzyskała stopień Bachelor of Arts (B.A.) na kierunkach psychologia i biochemia na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego, a w 1976 roku na tej samej uczelni obroniła doktorat z biologii. W latach 1976–1979 odbywała staż podoktorski w Roswell Park Comprehensive Cancer Center(inne języki) (wówczas znanym jako Roswell Park Memorial Institute) w Buffalo w stanie Nowy Jork. W latach 1979–1983 pracowała na stanowisku odpowiadającym polskiemu stanowisku adiunkta (ang. assistant professor) w University of Texas Medical Branch(inne języki) w Galveston w Teksasie. Rae-Venter skupiła swoją karierę badawczą na raku sutka i nowotworach przewodu pokarmowego^[10].

W maju 1983 roku rozpoczęła studia na wydziale prawa Uniwersytetu Teksańskiego w Austin, uzyskując w sierpniu 1985 roku zawodowy stopień Juris Doctor (J.D.)(inne języki)^[8]. Później pracowała jako prawniczka patentowa w Kalifornii, specjalizując się w biotechnologii^[1], oraz w latach 1988–1990 była zawodowo związana z Uniwersytetem Stanforda^[8][11].

Śledcza genealogia genetyczna polega na łączeniu profili DNA z publicznie dostępnymi drzewami genealogicznymi i dokumentami archiwalnymi w celu identyfikacji nieznanych osób lub ich krewnych^[12]. W pierwszych zastosowaniach genealogii genetycznej w sprawach adopcyjnych i kryminalnych istotną rolę odgrywali wolontariusze zajmujący się historią rodzin. Rae-Venter dostrzegła, że techniki stosowane do identyfikacji krewnych w sprawach adopcyjnych mogą mieć szersze zastosowanie w ściganiu przestępstw oraz identyfikacji podejrzanych i ofiar. Początkowo część organów ścigania podchodziła do tego pomysłu sceptycznie^[12].

Zainteresowanie Rae-Venter genealogią rozpoczęło się, gdy poprzez stronę internetową do udostępniania drzew genealogicznych odnalazła krewnego poszukującego swojego biologicznego ojca^[1]. Aby pomóc mu w poszukiwaniach, ukończyła internetowy kurs poświęcony wykorzystywaniu testów DNA(inne języki) w poszukiwaniu krewnych, a z czasem sama została jedną z prowadzących ten kurs^[1][13].

Rae-Venter uczestniczyła w pracach nad kilkoma sprawami kryminalnymi, w tym nad sprawami morderstw z Bear Brook w New Hampshire oraz Golden State Killera w Kalifornii. W 2018 roku, gdy jej rola w wykorzystaniu genetyki i genealogii do rozwiązywania przestępstw stała się szeroko znana, znalazła się na liście czasopisma „Nature” „10 ludzi, którzy mieli znaczenie w tym roku”^[4]. W 2019 roku została uwzględniona na liście 100 najbardziej wpływowych ludzi tygodnika „Time”^[5].

Pierwsze zaangażowanie Rae-Venter w wykorzystanie publicznych baz profili DNA i drzew genealogicznych w śledztwach rozpoczęło się w 2015 roku, gdy poproszono ją o pomoc śledczym w ustaleniu prawdziwej tożsamości kobiety porwanej jako niemowlę^[1]. Oprócz poszukiwania krewnych, których profil DNA (zestaw markerów genetycznych identyfikujących daną osobę) wykazywał zgodność z profilem genetycznym kobiety, po wyszukaniu dopasowań w publicznie dostępnych serwisach Rae-Venter zaproponowała kobiecie przesłanie próbki również do baz danych o ograniczonym dostępie, licząc na odnalezienie kolejnych krewnych^[2]. Sprawa wymagała ostatecznie 20 000 godzin pracy i zaangażowania licznych wolontariuszy, którzy zdołali ustalić tożsamość i nazwisko nadane kobiecie przy urodzeniu oraz umożliwić jej kontakt z jednym z dziadków^[1].

Oprócz identyfikacji rodziny i danych urodzeniowych kobiety, zespół odnalazł także biologiczną matkę jednej z krewnych zidentyfikowanych podczas poszukiwań, umożliwiając ich spotkanie^[14]. Identyfikacja tej kobiety doprowadziła władze do powiązania jej porywacza z serią morderstw w New Hampshire, znanych jako morderstwa z Bear Brook^[2]. Rae-Venter przyczyniła się do ostatecznego ustalenia prawdziwej tożsamości podejrzanego, Terry’ego Pedera Rasmussena, na podstawie DNA pobranego podczas jego sekcji zwłok po śmierci w więzieniu. Rasmussen odbywał wcześniej karę za inne morderstwo pod nazwiskiem Larry Vanner^[3]. W 2019 roku zidentyfikowano trzy ofiary morderstw z Bear Brook jako 24-letnią Marlyse Elizabeth Honeychurch oraz jej córki, sześcioletnią Marie Elizabeth Vaughn i roczną Sarah Lynn McWaters^[15]. W 2025 roku zidentyfikowano ostatnią z czterech ofiar jako Reę Rasmussen, córkę Terry’ego Rasmussena i zaginionej Pepper Reed. Identyfikację przeprowadzono w ramach dochodzenia policji stanowej New Hampshire we współpracy z DNA Doe Project^[16].

Paul Holes(inne języki), śledczy specjalizujący się w kryminalistyce, od dziesięcioleci pracujący nad sprawą Golden State Killera, po raz pierwszy skontaktował się z Rae-Venter w marcu 2017 roku, prosząc o pomoc w wykorzystaniu genealogii do poszukiwania nowych tropów w tej sprawie. W październiku 2017 roku Rae-Venter dołączyła do zespołu próbującego zidentyfikować zabójcę. Wykorzystała serwisy GEDmatch(inne języki) (otwartą bazę porównującą profile genetyczne użytkowników), FamilyTreeDNA i MyHeritage, porządkując pracę zespołu nad analizą pokrewieństwa^[3].

Zespół wyodrębnił próbkę DNA z miejsca zbrodni Golden State Killera, tworząc profil genetyczny, który można było przesłać do baz genealogicznych. Analiza wskazała kilku dalekich krewnych osoby, od której pochodziła próbka, na podstawie których Rae-Venter zbudowała drzewo genealogiczne, stosując tradycyjne techniki badań rodzinnych. Identyfikując krewnych zabójcy, śledczy mogli najpierw ustalić wspólnego przodka, a następnie prześledzić linie jego potomków, by zidentyfikować wszystkich członków młodszych pokoleń rodziny. Po zidentyfikowaniu wszystkich członków danej rodziny śledczy mogli zacząć eliminować osoby niebędące podejrzanymi. W przypadku Golden State Killera zespół musiał cofnąć się aż do praprapradziadków, zanim zaczął pracę w przeciwnym kierunku^[3]. Konieczne było zbudowanie wielu drzew genealogicznych^[10]. Informacje te połączono z przewidywaniami dotyczącymi pochodzenia etnicznego i wyglądu fizycznego, by zawęzić listę podejrzanych^[3]. Analiza profili genetycznych pozwoliła połączyć kilka przesłanek, w tym możliwość włoskiego pochodzenia podejrzanego^[10].

Po wytypowaniu podejrzanego śledczy potajemnie pozyskali pozostawiony przez niego materiał biologiczny. Jego profil DNA był zgodny z materiałem zabezpieczonym na miejscach zbrodni, co potwierdziło identyfikację DeAngelo. Joseph DeAngelo został aresztowany 24 kwietnia 2018^[17]. W czerwcu 2020 roku przyznał się do winy w 13 przypadkach morderstwa pierwszego stopnia i 13 przypadkach porwania, a w sierpniu 2020 roku został skazany na dożywotnie pozbawienie wolności bez możliwości zwolnienia warunkowego^[18].

Bezpośrednio po aresztowaniu Rae-Venter zdecydowała się nie ujawniać publicznie swojej tożsamości, obawiając się o własne bezpieczeństwo^[1]. Kilka miesięcy po aresztowaniu Golden State Killera Rae-Venter zezwoliła Holesowi na publiczne ujawnienie jej udziału. W tym czasie wzrosło zainteresowanie genealogią genetyczną, a w kolejnych sprawach zaczęto identyfikować podejrzanych i nieznane ofiary tą samą metodą^[1]. Do sierpnia 2018 roku, gdy jej rola w sprawie Golden State Killera stała się szeroko znana, Rae-Venter była proszona o pomoc w co najmniej 50 nierozwiązanych sprawach, w tym zabójstwach i identyfikacji nieznanych ofiar^[19].

Po ujawnieniu jej udziału w identyfikacji Golden State Killera Rae-Venter zaczęto zwracać się o konsultacje w kolejnych sprawach. Komentowała też kwestie etyczne związane z wykorzystywaniem na potrzeby śledztw danych DNA udostępnianych przez użytkowników serwisów genealogicznych. Po zakończeniu prac nad sprawą Golden State Killera Rae-Venter mówiła o kolejnych sprawach, nad którymi pracowała, w tym o sprawie tzw. „chłopca w pudle” (ang. Boy in the Box) w Pensylwanii^[3].

Wykorzystywanie baz genealogicznych przez organy ścigania budzi kontrowersje. Krytycy wskazują, że użytkownicy serwisów genealogicznych nie zawsze zdawali sobie sprawę, iż udostępniane przez nich dane mogą posłużyć do prowadzenia śledztw kryminalnych. Niektórzy prawnicy kwestionują też zgodność tej metody z czwartą poprawką do konstytucji USA, chroniącą przed nieuzasadnionym przeszukaniem. Zwolennicy metody, w tym przedstawiciele organów ścigania, argumentują, że śledczy nie uzyskują bezpośredniego dostępu do materiału DNA użytkowników baz, a jedynie do informacji o pokrewieństwie^[12].

W 2019 roku Rae-Venter pomogła zidentyfikować Bobby’ego Whitta, chłopca, którego szczątki znaleziono w Mebane w Karolinie Północnej w 1998 roku. Na podstawie profilu DNA ustaliła, że chłopiec miał prawdopodobnie przodków pochodzenia wschodnioazjatyckiego i europejskiego. Poszukiwania w internetowych bazach danych doprowadziły do odnalezienia możliwego krewnego, który zidentyfikował dziecko. Rodzina Whitta zakładała wcześniej, że wrócił on z matką do Korei Południowej. Odkrycie to doprowadziło również do zidentyfikowania szczątków jego matki. Ustalono podejrzanego, który odbywał już karę za inne przestępstwa^[20]. Według profilu Barbary Rae-Venter w serwisie Firebird Forensics Group była ona założycielką i prezeską tej organizacji, wspierającej organy ścigania w identyfikacji sprawców przestępstw i nieznanych ofiar, oraz dyrektorką ds. śledczej genealogii genetycznej w firmie Gene by Gene^[21]. Według profilu Wydziału Prawa Uniwersytetu Teksańskiego z kwietnia 2026 roku nadal zajmowała się wówczas sprawami wykorzystującymi tę metodę^[22].

Pod koniec lat 60. XX wieku, podczas pobytu w Sydney w Australii, Rae-Venter poznała Craiga Ventera, marynarza amerykańskiej marynarki wojennej przebywającego na przepustce z wojny wietnamskiej. Para spotkała się ponownie podczas jej trzymiesięcznej wycieczki pieszej po Europie i pobrała się w Genewie w 1968 roku. Rozstali się w 1980 roku i mają jedno dziecko^[23]. Craig Venter był później jednym z uczestników Projektu Poznania Ludzkiego Genomu^[24].

• B.B. Rae-Venter B.B., L.M.L.M. Reid L.M.L.M., Growth of human breast carcinomas in nude mice and subsequent establishment in tissue culture, „Cancer Research”, 40 (1), 1980, s. 95–100, PMID: 6243091  (ang.).
• B.B. Rae-Venter B.B., T.T. Nemoto T.T., S.L.S.L. Schneider S.L.S.L., T.L.T.L. Dao T.L.T.L., Prolactin binding by human mammary carcinoma: Relationship to estrogen receptor protein concentration and patient age, „Breast Cancer Research and Treatment”, 1 (3), 1981, s. 233–243, DOI: 10.1007/BF01806263, PMID: 6293628  (ang.).
• B.B. Rae-Venter B.B., T.L.T.L. Dao T.L.T.L., Kinetic properties of rat hepatic prolactin receptors, „Biochemical and Biophysical Research Communications”, 107 (2), 1982, s. 624–632, DOI: 10.1016/0006-291X(82)91537-6, PMID: 6289836  (ang.).
• B.B. Rae-Venter B.B., T.L.T.L. Dao T.L.T.L., Hydrodynamic properties of rat hepatic prolactin receptors, „Archives of Biochemistry and Biophysics”, 222 (1), 1983, s. 12–21, DOI: 10.1016/0003-9861(83)90497-6, PMID: 6301378  (ang.).
• BarbaraB. Rae-Venter BarbaraB., I Know Who You Are: How an Amateur DNA Sleuth Unmasked the Golden State Killer and Changed Crime Fighting Forever, Ballantine Books, 6 lutego 2024, s. 288, ISBN 978-0-593-35891-7  (ang.).

• Oficjalna strona Firebird Forensics