Bellairsia

Bellairsia – rodzaj drobnych jaszczurek żyjących około 166 milionów lat temu na terenach dzisiejszej Anglii i Szkocji^[1][2]. Rodzaj i gatunek typowy, Bellairsia gracilis, zostały opisane po raz pierwszy w 1998 roku przez Susan Evans na podstawie izolowanych kości ze stanowiska paleontologicznego w Kirtlington (Anglia)^[1]. Nazwa rodzajowa honoruje prof. Angusa D’A. Bellairsa^[1].

Okazem typowym jest niekompletna kość zębowa. Do tego samego gatunku przypisano także inne kości zębowe, a także fragment kości szczękowej, kość przedszczękową oraz liczne kości czołowe znalezione w Kirtlington (formacja Forest Marble)^[1]. W 2020 roku Panciroli i inni przypisali do Bellairsia także dwie kości zębowe znalezione na wyspie Skye w Szkocji (formacja Kilmaluag). Oba stanowiska paleontologiczne są podobnego wieku^[2].

Bellairsia cechuje się delikatną budową szczęk i zębów. Z każdej strony wyrastało przynajmniej 20 zębów. Jej zęby są tępo zakończone, a ich końcówki przypominają dłuto. Kości przedszczękowe nie były ze sobą zrośnięte. Każda miała od trzech do pięciu zębów oraz bardzo wąski wyrostek nosowy. Natomiast kości czołowe są ze sobą zrośnięte u w pełni wyrośniętych okazów. Mają ślady po dużych łuskach głowowych. Cała czaszka u największych osobników szacowana jest na 18 milimetrów długości. Bellairsia była znacznie mniejsza od współwystępującej w Kirtlington Balnealacerta. Skamieniałości tej pierwszej występują też znacznie częściej^[1].

Pokrewieństwa Bellairsia z innymi jaszczurkami są trudne do ustalenia ze względu na fragmentaryczność znanych szczątków. Susan Evans zaliczyła Bellairsia do Scincomorpha^[1], a Panciroli i inni uznali ją za bliżej nieokreślonego gada łuskonośnego^[2].

Okolice Kirtlington 166 milionów lat temu pokrywały liczne subtropikalne laguny. Warstwa, z której znana jest Bellairsia, powstała najprawdopodobniej w warunkach słodkowodnych, na co wskazuje liczna obecność kręgowców typowych dla takiego środowiska (ryby, żaby, salamandry, żółwie, krokodyle, choristodery). Lądowe zwierzęta są o wiele rzadsze, ale wśród nich jaszczurki zdarzają się stosunkowo często. Oprócz nich znaleziono fragmentaryczne szczątki ssaków, dinozaurów, pterozaurów. Bellairsia, podobnie jak większość jaszczurek z Kirtlington, była najprawdopodobniej owadożerna. Liczebność jej szczątków może wskazywać na życie niedaleko zbiorników wodnych^[1]. Skały odsłaniające się na wyspie Skye dostarczyły bardzo podobnego zestawu zwierząt, co Kirtlington. Są zapisem słodkowodnych jezior położonych blisko brzegu morskiego lub zamkniętych wysłodzonych lagun. Drobne różnice w zespołach kręgowców między tymi stanowiskami mogą wynikać z trochę innego zasolenia lub odmiennego sposobu pozyskiwania skamieniałości^[2].