Bernard Milski

Bernard Milski

Data i miejsce urodzenia	16 sierpnia 1856 Poznań
Data i miejsce śmierci	24 stycznia 1926 Poznań
Zawód, zajęcie	wydawca, drukarz
Multimedia w Wikimedia Commons

Bernard Zygmunt Milski (ur. 16 sierpnia 1856 w Poznaniu, zm. 24 stycznia 1926 tamże) – polski wydawca i drukarz, działacz patriotyczny.

Urodził się w rodzinie Wincentego Karola (1816–1890) i Martyny z domu Stańczewskiej, 1 v. Janer. Pochodził z byłej rodziny ziemiańskiej. Jego dziad Antoni sprzedał dobra w Kongresówce (zmuszony prawdopodobnie zniszczeniami i grabieżami wojen napoleońskich) i zakupił w Gnieźnie dom z ogrodem. Ojciec w czasie powstania wielkopolskiego, w okresie Wiosny Ludów, walczył pod Rogalinem, Mosiną i Książem. Stryj Antoni poległ pod Miłosławiem. W 1863 roku dom Milskich był punktem zbornym dla powstańców przedostających się z Królestwa^[1].

Bernard początkowe wykształcenie otrzymał w domu. Później wstąpił do seminarium nauczycielskiego na Śródce w Poznaniu. W 1872 roku za uczestnictwo w strajku przeciwko wprowadzeniu języka wykładowego niemieckiego został usunięty ze szkoły. Zaczął uczyć się drukarstwa. Pracując w drukarni „Dziennika Poznańskiego” stawiał pierwsze kroki w dziennikarstwie. Należał także do założycieli Towarzystwa im. Staszica, które zajmowało się m.in. tajnym nauczaniem języka polskiego, działał w kołach śpiewaczych, Towarzystwie Przemysłowym i Towarzystwie Młodych Przemysłowców. Samodzielnie redagował również „Tygodnik Przemysłowy”^[1].

W latach 1891–1901 był nakładcą i redaktorem naczelnym pierwszego polskiego dziennika „Gazeta Gdańska”, ukazującego się w Gdańsku i na Kaszubach, od 1 kwietnia 1891 r.^[2] wraz z niedzielnymi dodatkami „Gwiazdka Niedzielna” i „Anioł Stróż”. Wydawca broszur i książek patriotycznych kolportowanych na terenie trzech zaborów. Po powrocie do Poznania, w 1901 r. zakupił na licytacji podupadłego „Gońca Wielkopolskiego” i jako wydawca oraz redaktor pracował w nim, aż do śmierci.^[1]

W 1900 r. wydał w Gdańsku „Krzyżaków” Henryka Sienkiewicza, naruszając tym samym prawa autorskie do powieści, należące do firmy Gebethner i Wolff^[3]. Wydrukował ponad 50 polskich książek, między innymi Trylogię i Krzyżaków, wygrał wytoczony mu za to proces przez mającą prawa do dzieł Henryka Sienkiewicza krakowską firmę Geberthner i Spółka^[4]. Książkę tę wydał B. Milski w porozumieniu z Henrykiem Sienkiewiczem w cenie 2. marki za wszystkie 4 tomy^[2]

Wnętrze redakcji „Gazety Gdańskiej” prowadzonej przez Milskiego zostało odtworzone na potrzeby scen do filmu pt. „Miasto z morza”

Był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy od 3 listopada 1880 r. z Bronisławą z domu Witkowską (zm. 1900), z którą miał synów Tadeusza (1881–1944), Wincentego (1886–1930), Bolesława i Macieja oraz córki Zofię (1884–1938) żonę malarza Witolda Cypriana Bielińskiego (1877–1944), Marię (ur. 1887), Pelagię i Helenę. Po raz drugi żonaty od 25 czerwca 1901 r. z Teklą z domu Schultz (1875–1938), z którą miał syna Lutosława Bernarda (1904–1974) oraz córki Bognę Stanisławę (1902–1985), śpiewaczkę, żonę Edwarda Piotra Schechtela (1886–1957), profesora rolnictwa, ichtiologia, Wandę Janinę (1911–1944) i Katarzynę Ludomirę (1917–1949) po mężu Żebrowską^[4].

Pochowany wraz z drugą żoną na cmentarzu parafii św. Wojciecha, na stoku Fortu Winiary (kwatera 3-8)^[5]. Miasto Poznań odbudowało grobowiec Bernarda Milskiego z inskrypcją według Jana Kochanowskiego „Jeśli komu droga otwarta do nieba To tym, co służą Bogu i Ojczyźnie”^[4].

Bernard Milski z urodzenia i wychowania Wielkopolanin, wiele uczynił dla Pomorza Gdańskiego i Kaszubów w walce o język polski. Jak wielu patriotów, czynnie współtworzył poczucie dumy narodowej w czasach niewoli rozbiorowej.

Postać Bernarda Milskiego wraz z powstaniem „Gazety Gdańskiej” w kwietniu 1891 r. na trwałe związała się z Kaszubami i Gdańskiem. Działalność redakcyjna, wydawnicza i społeczna Milskiego znalazła odbicie w wielu opracowaniach naukowych. Pisali o nim historycy, publicyści, literaturoznawcy tacy jak Andrzej Bukowski [np. w Polski Słownik Biograficzny, 1976], Tadeusz Oracki [np. w Słownik Biograficzny Warmii, Mazur i Powiśla XIX i XX wieku, 1983] Andrzej Romanow [np. w Zasłużeni ludzie Pomorza Nadwiślańskiego z okresu zaboru pruskiego: szkice biograficzne, 1979], Lech Słowiński [np. w Z dziejów walki o tożsamość narodową pod pruskim zaborem, 1979], Ewa Czerniakowska [np. w Bernard Zygmunt Milski (1856–1926): zasłużony dziennikarz, wydawca i działacz społeczny w Wielkopolsce, na Pomorzu i Mazurach 2010].

Od 14 czerwca 1982 r. jest patronem ulicy w Gdańsku-Chełmie. 4 marca 1984 r. na budynku jego drukarni przy ul. Mariackiej 37 odsłonięto poświęconą mu tablicę pamiątkową^[4].

• 
  „Krzyżacy”, powieść wydana przez Bernarda Milskiego w Gdańsku
  w 1900 r.
• 
  Tablica na gdańskim Głównym Mieście, upamiętniająca działalność Bernarda Milskiego
• 
  Nagrobek Bernarda Milskiego na Cytadeli poznańskiej (cmentarz św. Wojciecha)
• 
  Fragment płyty nagrobnej

• Bernard Zygmunt Milski (1856-1926), w 150. rocznicę urodzin. emcz.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-03)].
• Biogram w Gedanopedii