Bertold Schenkelbach

Ten artykuł od 2023-05 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.

Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się w dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Bertold Schenkelbach-Szeliński (ur. 1893 w Czerniowcach, zm. 1942 w obozie zagłady w Bełżcu) – fotograf, narciarz, taternik^[1].

Schenkelbach ukończył studia na politechnice. Zamieszkał w Drohobyczu, gdzie ożenił się z Eddą (Etel) z domu Hauser (1891–1942). Po powrocie z Włoch, gdzie studiował budowę mostów, najpierw zmienił zawód architekta na dziennikarstwo, a następnie zajął się fotografią. Był samoukiem, doskonalącym się jedynie na podstawie lektur w takich technikach fotograficznych, jak guma, bromolej czy przetłok, które perfekcyjnie opanował. Przełom twórczy przyniosła mu druga nagroda przyznana w konkursie Polskiego Przemysłu Fotograficznego w Poznaniu w 1926 roku. Otworzył pracownię przy ulicy Mickiewicza 3 (obecnie Szewczenki)^[2][3].

Jego najważniejsze prace – widoki Drohobycza powstały w latach 1927–1938. Niektóre doczekały się reprodukcji na widokówkach wydawanych przez krakowskie wydawnictwo „Sztuka”. Wykonywał też panoramy Karpat Wschodnich (m.in. Pikuj) dla Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (oddział Drohobycz-Borysław)^[1][4].

Bertold wspinał się w Karpatach. Był zafascynowany Hucułami i Huculszczyzną. Przez parę miesięcy z aparatem fotograficznym wędrował po górach. Pracownia zajmowała część mieszkania. Wykonywał portrety, pocztówki.

Jak wspomina jego syn Erwin Schenkelbach, – „w domu była olbrzymia ilość zdjęć, stosy odbitek, katalogi wystaw i zdobyte medale, tysiące oprawionych pism fotograficznych – wspomina Erwin Schenkelbach. – Dla mojego ojca to nie był tylko zawód. To było nawet więcej niż sztuka. To była prawdziwa namiętność”^[5].

Po wybuchu II wojny światowej stracił cały dobytek. Wraz z rodziną był wypędzany z kolejnych mieszkań przez okupanta sowieckiego, a następnie od lata 1941 r. – niemieckiego. Aby mieć środki na życie, pracował jako fotograf-dokumentalista, zatrudniony, m.in. przez SS-Scharführera Karla Günthera (uznawanego za zabójcę Brunona Schulza), który najął go do fotografowania, m.in. rozstrzelanych Żydów w Drohobyczu. Wedle relacji rodziny, mówiący biegle po niemiecku Schenkelbach nawiązał swego rodzaju znajomość z esesmanem, który pożyczał od niego książki i płyty, a także toczył z nim rozmowy o domu budowanym przez Günthera (prawdopodobnie w Brzegu nad Odrą, skąd pochodził Niemiec).

W 1942 roku, razem z żoną Eddą został zamordowany przez Niemców w niemieckim nazistowskim obozie zagłady w Bełżcu. Jego fotografie uległy rozproszeniu. Wojnę przeżyli tylko jego córka Herta (Tusia) oraz syn Erwin (ur. 1929 w Drohobyczu), także fotografik, od 1963 r. mieszkający w Izraelu. W Drohobyczu zachował się budynek przy ul. Mickiewicza 3, w którym mieścił się zakład fotograficzny Bertolda Schenkelbacha.

Zdjęcia Schenkelbacha spotkał podobny los jak zdjęcia Menachema Kipnisa czy Altera Kacyzne. Negatywy zachowane w domu uległy zniszczeniu. Niedawno kilkadziesiąt jego zdjęć zostało odnalezionych w Nowym Jorku. Zostały wystawione z okazji święta Brunona Schulza w muzeum miejskim. W dwóch pokojach spotkały się ponownie fragmenty dwóch, niegdyś równoległych dzieł: ocalałych zdjęć Schenkelbacha i tych kilku fragmentów ostatnich fresków Schulza, których Yad Vashem nie wywiózł potajemnie z Drohobycza.