Bielsko

Ten artykuł dotyczy dawnego miasta. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Teatr, poczta i zamek w Bielsku na pocztówce z roku 1915

Bielsko (śl. Biylsko, cz. Bílsko, niem. Bielitz[1][2]) – dawne miasto na Śląsku Cieszyńskim, położone na lewym brzegu Białej, które 1 stycznia 1951 roku zostało połączone z małopolską Białą Krakowską w jeden organizm pod nazwą Bielsko-Biała.

Historia

Bielsko na mapie Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego – mapa Abrahama Orteliusa z 1603 roku

Miasto zostało założone pod koniec XIII wieku, pierwsza pisemna wzmianka o nim pochodzi z 1312 roku. Pierwotnie należało do księstwa cieszyńskiego, które w 1327 roku przyjęło zwierzchność Korony Czeskiej. Od 1572 roku było centrum państwa stanowego, które w 1752 roku stało się księstwem (istniało do 1848 roku). W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Bilicium[3]. Od XVI wieku stanowiło znaczący ośrodek rzemiosł, zwłaszcza sukiennictwa i garncarstwa, na początku XIX wieku doszło natomiast do szybkiego rozwoju przemysłu, którego główną gałęzią było włókiennictwo. Rozwój przemysłowy i związany z tym wzrost liczby ludności wywołały wielkie przemiany architektoniczno-urbanistyczne. Ze względu na wielkomiejską zabudowę w stylu historyzmu i secesji miasto było nazywane „małym Wiedniem”.

Już od średniowiecza Bielsko i okoliczne wsie tworzyły niemiecką wyspę językową. Według niemieckich danych z 1910 roku dla 81,5% mieszkańców językiem domowym był niemiecki[1]. W dobie kontrreformacji miasto zachowało wyraźnie protestancki charakter i pozostało ważnym ośrodkiem Kościoła ewangelickiego także po wydaniu patentu tolerancyjnego. Liczna tu była również społeczność żydowska (około 16%)[1].

W 1904 roku w miejscowości utworzone zostało gniazdo najstarszej polskiej organizacji sportowej Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Koło liczyło początkowo 30 członków. W 1935 roku prezesem organizacji był Wiktor Przybyła, sekretarzem Władysław Kurz, a naczelnikiem Stefan Bułka[4].

Po zakończeniu I wojny światowej tereny, na których leży miejscowość – Śląsk Cieszyński – stały się przedmiotem sporu pomiędzy Polską i Czechosłowacją. W 1918 roku na bazie Straży Obywatelskiej miejscowi Polacy utworzyli dowództwo III batalionu Milicji Polskiej Śląska Cieszyńskiego pod dowództwem por. Kubisztala, a później ppor. K. Międzybrodzkiego, której podlegały lokalne oddziały milicji[5]. Jeszcze w latach 20. XX w. we władzach miasta dominowali przedstawiciele narodowości niemieckiej. Pierwszym polskim burmistrzem Bielska, następcą Kuno de Pongratza, został w styczniu 1930 r. dr. Józef Kobiela, sędzia grodzki, ale wybrani jego dwaj zastępcy byli jeszcze Niemcami[6].

W latach 1939–1945 Bielsko znajdowało się w granicach III Rzeszy i było częścią prowincji Śląsk.

Mimo że oficjalne połączenie Bielska i Białej w jedno miasto nastąpiło dopiero w 1951 roku, oba miasta tworzyły jedną całość pod względem gospodarczym, społecznym i przestrzennym już sto lat wcześniej. Pierwsze próby ich zjednoczenia są datowane na 1872 rok, chociaż wtedy znajdowały się w dwóch różnych austriackich krajach – Bielsko na Śląsku Austriackim, Biała natomiast w Galicji.

Dziś pojęcie Bielsko ma znaczenie wyłącznie historyczne, jest jednak potocznie używane na zasadzie pars pro toto na określenie całego miasta Bielsko-Biała.

Przypisy

  1. ↑ a b c Der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien
  2. ↑ Bielsko, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 216.
  3. ↑ Detlef Haberland: Die „Silesiographia” und „Breslo-Graphia” von Nicolaus Henel von Hennenfeld. Arkadiusz Cencora, Diana Codogni-Łańcucka. Wrocław: Biblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu, 2011, s. 174. ISBN 978-83-910595-2-4.
  4. ↑ Wincenty Ogrodziński 1937 ↓, s. 196.
  5. ↑ Jerzy Szczurek 1933 ↓, s. 32-37.
  6. ↑ Pierwszy Polak burmistrzem. „Gwiazdka Cieszyńska”. R. 83 (nr 10), s. 3, 4 luty 1930. Komitet Wydawniczy „Dziedzictwa". (pol.). 

Bibliografia

  • Jerzy Polak: Przewodnik po Bielsku-Białej. Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000. ISBN 83-902079-0-7.
  • Wincenty Ogrodziński: Dzieje Dzielnicy Śląskiej „Sokoła”. Katowice: TG Sokół w Katowicach, 1937.
  • Jerzy Szczurek: Z wielkich dni Śląska Cieszyńskiego. O milicjach ludowych w latach 1918–1920. Cieszyn: Nakładem Grupy Związku Powstańców Śląskich w Cieszynie, 1933.

Linki zewnętrzne

Województwo śląskie (II Rzeczpospolita)
Powiaty miejskie
Powiaty ziemskie

herb województwa śląskiego

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya