Biruta Markuza

Ten artykuł od 2024-12 zawiera treści, przy których brakuje odnośników do źródeł.

Należy dodać przypisy do treści niemających odnośników do źródeł. Dodanie listy źródeł bibliograficznych jest problematyczne, ponieważ nie wiadomo, które treści one uźródławiają.
Sprawdź w źródłach: Google Books • Google Scholar • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary)
Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu.

Biruta Markuza (ur. 12 czerwca 1936 w Połądze, zm. 20 lipca 2022^[1]) – autorka książek, scenografka, malarka, tłumaczka. Występowała również jako Biruta Białostocka, Biruta Markuza-Bieniecka, a później Biruta Markuza-Białostocka.

Urodziła się w rodzinie Józefa Markuzy, litewskiego pracownika poczty w Kłajpedzie. W 1939 po zajęciu miasta przez nazistów Markuzowie przenieśli się do Kowna, gdzie ojciec dostał pracę w Kasie Oszczędnościowej. W 1940 zmarła matka Biruty – Waleria, a dziewczynka została półsierotą. Gdy zbliżał się front, ojciec z córką i dalszą rodziną wyjechali do regionu Królewca, a później uciekli do Polski. Po wojnie Markuza zamieszkał z bliskimi w pozostawionym przez Niemców domu pod Szczecinkiem. Rodzina była jednak stale zagrożona deportacją do Litewskiej SRR lub mogła zostać wywieziona na Syberię, tak jak stało się z bratem jej matki, pilotem wojskowym Feliksem Tyszkusem.

Ukończyła liceum w Szczecinku, a następnie studiowała malarstwo w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem prof. Aleksandra Kobzdeja.

Po ukończeniu studiów tworzyła scenografie do filmów w reżyserii Tadeusza Konwickiego, Jerzego Skolimowskiego, Wojciecha Hasa i Janusza Nasfetera^[2].

Po śmierci Stalina od 1956 roku zaczęła prywatnie jeździć na Litwę, gdzie odnalazła swojego wuja Feliksa, szczęśliwie ocalałego z zesłania na Syberii.

Od 1964, przez rok, mieszkała w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych. Następnie przez długi czas pracowała w miesięczniku „Magazyn Rodzinny”: najpierw jako ilustratorka, a później jako kierownik działu poradnictwa.

W 1984 wyjechała do Papui-Nowej Gwinei – malowała tam egzotyczne rośliny na zlecenie wydawnictw naukowych. Nieco dłużej zatrzymała się w Lae, która słynie z dużego ogrodu botanicznego – przez jeden semestr prowadziła kurs perspektywy na Wydziale Architektury w tamtejszym uniwersytecie. Dużo podróżowała też po Australii i Nowej Zelandii. Z tych wspomnień powstał później „Dziennik prowincji świata”.

Po powrocie do Polski w 1989 poświęciła się pracy literackiej. Opublikowała kilka książek o kuchni Litwinów i innych narodów. Zajęła się też tłumaczeniami z litewskiego: przełożyła na język polski „Młyn Bałtaragisa” Kazysa Boruty, „Dziewięć lat Adama Mickiewicza” Arnolda Piročkina. W 2001 ukazała się jej tłumaczenie antologii współczesnych pisarzy litewskich. Prowadziła też w TV Warszawa swój autorski program „Pod okapem”, w którym prezentowała różne kuchnie świata.

W 1994 zmarł jej ojciec, pozostawiając wspomnienia spisane w języku litewskim. Córka przetłumaczyła je na język polski, dodając także swoje wspomnienia z tego bardzo trudnego okresu. Tak powstała rodzinna saga „Skąd Litwini wracali”, która wzbudziła duże zainteresowanie zarówno czytelników, jak i historyków.

W wolnym czasie Markuza-Białostocka malowała obrazy. Jej prace trafiły do wielu prywatnych kolekcjonerów. W 2008 wzięła udział w wystawie zbiorowej artystów diaspory litewskiej w Domu-Muzeum Atanasa Mončysa w Wilnie.

Od 2014 roku mieszkała w Gdańsku.

• Zioła i przyprawy mojej kuchni (8 wydań)
• 365 zup (6 wydań)
• Kuchnia regionalna wczoraj i dziś (4 wydania)
• Daj sobie szansę, czyli jak zachować młodość i zdrowie (3 wydania)
• Kuchnia litewska (3 wydania)
• Przyjmujemy gości (4 wydania)
• Mini rozmówki litewskie (4 wydania)
• Smak tropików: Kuchnie Pacyfiku (2 wydania)
• Omlety, Placki, Racuchy: 84 Przepisy (2 wydania)
• Kuchnia tajska (2 wydania)
• Zupy na każdy dzień roku (2 wydania)
• Kuchnie krajów nadbałtyckich (3 wydania)
• Chłodnik znad Niemna: kuchnia litewska (2 wydania)
• Orientalne przysmaki (2 wydania)
• Przyprawy z całego świata (2 wydania)
• Kołduny, pyzy i inne przysmaki (2 wydania)
• „Dania litewskie”. Warszawa: Ex Libris-Galeria Polskiej Książki, 2005
• „Kuchnia litewska”. Warszawa: Ex Libris-Galeria Polskiej Książki, 2005
• „Dziennik z prowincji świata” (2 wydania)
• „Skąd Litwini wracali”, Józef Markuza; Biruta Markuza. Warszawa: Wydawnictwo „Iskry”, 2013

• Arnold Piročkin. Litewskie lata Adama Mickiewicza, z jęz. lit. przeł. Biruta Markuza Białostocka (2 wydania)
• Sen Mendoga: Antologia literatury w litewskiej lat dziewięćdziesiątych, oprac. Alicja Rybałko; z jęz. lit. przeł. Biruta Markuza Białostocka (2 wydania)
• Kazys Binkis. Młyn Bałtaragisa: czyli co się ongiś działo w Paudruwiskiej Krainie, przeł. Biruta Markuza-Bieniecka, Jerzy Bieniecki. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1986
• O działalności lobbystycznej: Ustawa Republiki Litewskiej nr VIII-1794 Wilno, 27 czerwca 2000 r., z jęz. litewskiego tł. Biruta Markuza-Białostocka; Kancelaria Sejmu. Wydz. Analiz Ekonomicznych i Społecznych. Warszawa: KS Biuro Studiów i Ekspertyz

• „Dziennik z prowincji świata”, 2005 ^{[autor? wydawca? data wydania? numery wykorzystanych stron?!]}
• Tomasz Otocki: Markuza: Wspomnienia całkiem nie wileńskie, 2013.06.18, Delfi.pl
• Gabriel Leonard Kamiński: Recenzja: „Skąd Litwini wracali?”^{[martwy link]} Józef Markuza, Biruta Markuza^{[martwy link]}
• Przyprawy z całego świata, dobreksiazki.pl
• 2008 05 01 – 05 14 Aš tikiu... ^{[martwy link]}, antanasmoncys.com