Bitwa pod Bortnikami

Bitwa pod Bortnikami

Wojna polsko-bolszewicka
Czas	28 IX 1919
Miejsce	pod Bortnikami
Wynik	nierozstrzygnięta
Strony konfliktu
Polska  Rosyjska FSRR
Dowódcy
Arnold Szylling
Siły
1 DS Wlkp. 3 pułk strzelców 4 pułk strzelców 10 Dywizja Strzelców
brak współrzędnych

Bitwa pod Bortnikami – walki polskiej grupy ppłk. Arnolda Szyllinga z oddziałami sowieckiej 10 Dywizji Strzelców toczone w pierwszym roku wojny polsko-bolszewickiej.

W drugiej połowie lipca 1919 Naczelne Dowództwie WP zakończyło prace nad planem szeroko zakrojonej operacji zaczepnej, której celem było opanowanie Mińska, Borysowa, Bobrujska i oparcie frontu o linię rzek Dźwiny i Berezyny^[2][3].

W rozkazie operacyjnym Frontu Litewsko-Białoruskiego z 3 sierpnia 1919 przewidziano, że Grupa Wielkopolska gen. Konarzewskiego miała nacierać od południowego zachodu, a jednocześnie 1 pułk Ułanów Wielkopolskich miał wyjść na tyły Mińska i przeciąć drogę oraz linię kolejową Mińsk-Borysów^[4][5].

 Osobny artykuł: bitwa o Mińsk.

Po zajęciu Mińska zaistniała możliwość kontynuowania przez wojska Frontu Litewsko-Białoruskiego działań zaczepnych aż do linii rzeki Berezyny. Gdy czołowe elementy Grupy Wielkopolskiej osiągnęły 24 sierpnia rejon Osipowicz, gen. Stanisław Szeptycki wydał rozkaz opanowania Bobrujska. W czasie walk o Bobrujsk kombinowana Grupa Wielkopolska wyparła z miasta oddziały 8 Dywizji Strzelców i opanowała przyczółek na wschodnim brzegu Berezyny^[6][7].

 Osobny artykuł: Bitwa pod Bobrujskiem (1919).

W połowie września w rejon Bobrujska przybyły pozostałe oddziały 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. Przyczółek stał się doskonałą bazą dla wypadów organizowanych na tyły wojsk sowieckich^[6].

Jednostka	Dowódca	Podporządkowanie
Wojsko Polskie
1 Dywizja Strzelców Wielkopolsich	gen. Filip Dubiski	Front Litewsko-Białoruski
⇒ 3 pułk strzelców wielkopolskich	ppłk Arnold Szylling	1 Dywizja Strzelców Wlkp.
→ I/3 pułku strzelców		grupa ppłk Szyllinga (atak na Bortniki)
→ II/3 pułku strzelców	kpt. Władysław Lewandowski
⇒ 4 pułk strzelców wielkopolskich	mjr Paweł Chrobok	1 Dywizja Strzelców Wlkp.
→ 2/4 pułku strzelców	ppor. Stefan Żmuda-Trzebiatowski	grupa ppłk. Andersa (obrona Ryni)
→ pluton 3/4 pułku strzelców
⇒ dwie baterie lekkie		3 pal
⇒ bateria ciężka		2 pac
⇒ 1 pułk ułanów wielkopolskich	ppłk Władysław Anders	1 Dywizja Strzelców Wlkp.
→ pluton 1/1 pułku ułanów	ppor. Janusz Kapuściński	obstawa dowódcy 1 p.uł.
→ dywizjon 1 pułku ułanów	rtm. Albert Traeger	1 p.uł.
Armia Czerwona
⇒ 10 Dywizja Strzelców		15 Armia

Sowieci nie pogodzili się z utratą Bobrujska i 28 września rozpoczęli koncentrację swoich wojsk nad Ołą. Aby utrudnić przygotowania nieprzyjaciela do działań ofensywnych i uzyskać informacje o jego zamierzeniach, dowództwo 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich organizowało szereg wypadów. Jednym z większych był wypad na Małe Bortniki^[8]. Dowódca 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich gen. Filip Dubiski nakazał ppłk. Arnoldowi Szyllingowi zorganizować wypad i stanąć na jego czele. Do jego dyspozycji oddał dwa bataliony 3 pułku strzelców wielkopolskich, dwie kompanie 4 pułku strzelców wielkopolskich, dwie baterie (w tym jedna ciężka) i pluton artylerii lekkiej. Łącznie grupa liczyła około tysiąca strzelców, posiadała 14 dział, 24 ckm-y.

28 września grupa ruszyła do działania. Przełamała sowiecką obronę pod Rynią i pierwszorzutowymi pododdziałami przeprawiła się przez Ołę. W Ryni pozostawiono ubezpieczenie w składzie dwóch plutonów piechoty i plutonu ckm z 4 pułku strzelców. W wiosce zorganizowano też gniazdo rannych, z kilkunastoma rannymi^[9]. Stanowiska ogniowe zajęła tu też bateria artylerii ciężkiej^[10].

Gdy główne siły grupy wypadowej rozpoczęły walkę o Małe Bortniki, na Rynię uderzyły silne oddziały nieprzyjaciela. Ppłk Szylling, zaniepokojony odgłosami walki na tyłach grupy, wydał rozkaz odwrotu. W tym czasie obronę Ryni organizował przybyły właśnie z plutonem jazdy dowódca 1 pułku ułanów wielkopolskich ppłk Władysław Anders^[8]. Do Ryni także jechał samochodem dowódca dywizji gen. Filip Dubiski, który chciał być bliżej walczących wojsk. Niestety, przypłacił to życiem^[11]. Oceniając położenie jako groźne, ppłk Anders ściągnął w rejon walk dywizjon swojego pułku pod dowództwem rtm. Alberta Traegera^[12]. Wkrótce po tym zdarzeniu, wracająca spod Małych Bortnik, grupa ppłk. Szyllinga uderzyła na tyły nieprzyjaciela i odblokowała walczących w półokrążeniu Polaków^[9].
Komunikat prasowy Sztabu Generalnego z 30 września 1919 donosił^[13]:

Wypad na Bortniki nie przyniósł oczekiwanych rezultatów. Do historii wojny polsko-sowieckiej przeszedł głównie z uwagi na śmierć dowódcy 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich gen. Filipa Dubiskiego. Przeciwnik stracił kilkudziesięciu poległych oraz 250 jeńców. Straty polskie to około 50 żołnierzy^[9].

• Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010.
• Jan Janusz Czarnecki: Zarys historii wojennej 15-go pułku ułanów poznańskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• 14 Dywizja Piechoty - 1-sza Dywizja Strzelców Wielkopolskich - w wojnie i pokoju. Poznań: 1937.
• Leon Karczewski: Zarys historji wojennej 57-go pułku piechoty wielkopolskiej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• Jerzy Łapiński: Zarys historji wojennej 58-go pułku piechoty wielkopolskiej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• Janusz Odziemkowski: Leksykon bitew polskich 1914 – 1920. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 1998. ISBN 83-85621-46-6.
• Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
• Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8.
• Stefan Pomarański: Pierwsza wojna polska (1918 – 1920). Zbiór wojennych komunikatów prasowych Sztabu Generalnego, uzupełniony komunikatami Naczelnej Komendy we Lwowie i Dowództwa Głównego Wojska Polskiego w Poznaniu. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1920.
• Adam Przybylski: Wojna polska 1918–1921. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1930.
• Juliusz S. Tym: Działania na Froncie Litewsko-Białoruskim (czerwiec 1919 – kwiecień 1920). Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej. Oddział w Szczecinie, 2020.
• Lech Wyszczelski: Wojna o polskie kresy 1918–1921. Warszawa: Wydawnictwo Bellona SA, 2011. ISBN 978-83-11-12866-8.