Bitwa pod Rakowem

Bitwa pod Rakowem

Wojna polsko-bolszewicka
Czas	23 lipca – 3 sierpnia 1919
Miejsce	pod Rakowem
Wynik	zwycięstwo Polaków
Strony konfliktu
Polska  Rosyjska FSRR
Dowódcy
Fabian Kobordo Aleksander Potrykowski Kazimierz Moniuszko
Siły
21 pułk piechoty 4 pułk ułanów 8 Dywizja Strzelców
brak współrzędnych

Bitwa pod Rakowem – walki polskiego 21 pułku piechoty z sowiecką 8 Dywizją Strzelców toczone w pierwszym roku wojny polsko-bolszewickiej.

W pierwszych miesiącach 1919 roku na wschodnich krańcach odradzającej się Rzeczypospolitej stacjonowały jeszcze wojska niemieckie Ober-Ostu. Ich ewakuacja powodowała, że opuszczane przez nie tereny od wschodu zajmowała Armia Czerwona. Jednocześnie od zachodu podchodziły oddziały Wojska Polskiego^[2]. W lutym 1919 jednostki polskie weszły w kontakt bojowy z oddziałami Armii Czerwonej. Rozpoczęła się nigdy niewypowiedziana wojna polsko-bolszewicka^[3].

Wskutek zarządzenia pogotowia bojowego przeciwko Niemcom, w maju i czerwcu front przeciwsowiecki pozostawał w defensywie. W Naczelnym Dowództwie WP trwały jedynie wstępne prace nad przygotowaniem ofensywy na Mińsk^[4]. Kiedy ustąpiło zagrożenie wojną z Niemcami, dowódca nowo powstałego Frontu Litewsko-Białoruskiego gen. Stanisław Szeptycki z własnej inicjatywy przeszedł do natarcia na Mołodeczno i zdobył je.

 Osobny artykuł: bitwa pod Mołodecznem (1919).

Walki pod Mołodecznem skłoniły Naczelne Dowództwo WP do wzmocnienia sił gen. Szeptyckiego i skierowania w ten obszar grupy wielkopolskiej gen. Daniela Konarzewskiego oraz oddziałów 8 Dywizji Piechoty, pozostającej wcześniej na Froncie Mazowieckim^[5][6].

Jednostka	Dowódca	Podporządkowanie
Wojsko Polskie
8 Dywizja Piechoty
⇒ 21 pułk piechoty	płk Fabian Kobordo	grupa płk. Freja
→ I/21 pułku piechoty	mjr Aleksander Potrykowski	21 pułk piechoty
→ III/21 pułku piechoty	kpt. Kazimierz Moniuszko
⇒ 4 pułk ułanów	płk Stanisław Rawicz-Dziewulski
Armia Czerwona
8 Dywizja Strzelców		16 Armia

W lipcu 1919 na Front Litewsko-Białoruski przybył z Ostrowi Mazowieckiej 21 pułk piechoty i wszedł w skład grupy płk. Bolesława Freja. 23 lipca obsadził on odcinek frontu na południe od Rakowa^[7]. Już następnego dnia jego III batalion otrzymał rozkaz ataku w kierunku na Dubasze – Buzuny i opanowania rubieży Girewicze – Stary Raków – Kozełczyzna. Jednocześnie, w celu wzmocnienia obrony 4 pułku ułanów, do dyspozycji jego dowódcy została wydzielona 11 kompania piechoty^[8].

Sowieci wyparli z pobliskiego Rakowa szwadrony 4 pułku ułanów, a wspierająca je kompania 21 pp ppor. Stanisława Sadowskiego została otoczona i musiała przebijać się przez pierścień okrążenia. Między Rakowem a Buzunami powstała w polskim ugrupowaniu wyrwa, przez którą czerwonoarmiści ruszyli na Michałów. Stwarzało to poważne zagrożenie na lewym skrzydle pułku. Interweniował dowódca pułku płk Fabian Kobordo i wysłał w kierunku Rakowa kompanie odwodowe. Przeciwnik odparł polski kontratak i nadal kontynuował natarcie na Michałów. Dowódca 21 pp zorganizował kolejny kontratak. Tym razem pozostawił w Buzunach dwie kompanie, a głównymi siłami uderzył na Raków i zdobył go. Podchodzące już pod Michałów oddziały sowieckie, obawiając się okrążenia, zawróciły^[9][10].

25 lipca oddziały Armii Czerwonej zaatakowały broniący Buzun III batalion kpt. Moniuszki^[8]. Batalion załamał natarcie nieprzyjaciela, a 26 lipca sam zaatakował i zdobył Raków Stary oraz Kuczkuny. Jednak jeszcze tego samego dnia oddziały sowieckie, wspólnie z oddziałem strzelców łotewskich, ponownie przerwały front na południe od Rakowa^[11].

W kolejnych dniach polskie dowództwo zreorganizowało siły i I batalion otrzymał rozkaz osiągnięcia linii Wielkie Sioło, zaś III batalion rubieży Jankowce – Zahajne - Malawki. Bataliony zrealizowały zadanie, ale walczący pod Malawką III batalion poniósł dotkliwe straty^[12]. 2 sierpnia Sowieci opanowali wieś Kul. Tu jednak przerwali natarcie. Wykorzystał to dowódca 21 pp i w porze obiadowej uderzył na wroga. Zajęci spożywaniem posiłku czerwonoarmiści dali się zaskoczyć i rozpoczęli bezładny odwrót. Jednak na skutek dużej przewagi ilościowej przeciwnika, następnego dnia polski pułk opuścił Raków i zajął stanowiska na zachód od miasteczka^[11]. Już 5 sierpnia I batalion mjr. Potrykowskiego odbił Raków, a kontrataki Sowietów, w tym i na Malawkę zostały odparte^[12].

• Stefan Bayer: Zarys historii wojennej 4-go pułku Ułanów Zaniemeńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• Janusz Cisek, Konrad Paduszek, Tadeusz Rawski: Wojna polsko-sowiecka 1919–1921. Warszawa: Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, 2010.
• Mieczysław Fularski: Zarys historii wojennej 21-go Warszawskiego pułku piechoty. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
• Adam Przybylski: Wojna polska 1918–1921. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1930.
• Juliusz S. Tym: Działania na Froncie Litewsko-Białoruskim (czerwiec 1919 – kwiecień 1920). Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej. Oddział w Szczecinie, 2020.
• Lech Wyszczelski: Wojna o polskie kresy 1918–1921. Warszawa: Wydawnictwo Bellona SA, 2011. ISBN 978-83-11-12866-8.