Bosanski lonac

Bosanski lonac (dosł. „bośniacki garnek”) – rodzaj gulaszu mięsno-warzywnego, tradycyjne danie z Bośni i Hercegowiny, określane jako narodowa potrawa tego kraju^[1].

Bośniackie określenie glineni lonac odnosi się do dość wysokiego, pękatego garnka z terakoty, o dwóch uchach i dopasowanej pokrywce, który pierwotnie służył do wolnego gotowania potraw w żarze paleniska^[2]. Garnka tego tradycyjnie używa się do przygotowania bosanskiego loncu i od niego pochodzi nazwa potrawy^[1].

Współczesny bosanski lonac wywodzi się ze średniowiecza, od jednogarnkowej potrawy przygotowywanej wspólnie przez bośniackich górników^[2]. Grupy górników budowały w pobliżu swojego miejsca pracy wspólne paleniska. Poszczególni członkowie grupy stawiali na palenisku oznakowane garnki z potrawą, która miała się wolno gotować, aż do powrotu ich właścicieli z pracy^[3]. Górnicy mogli korzystać też ze wspólnego większego naczynia, do którego każdy dorzucał przyniesione przez siebie składniki^[2].

Bosanski lonac określany jest jako narodowe danie Bośni i Hercegowiny^[1], symbolizujące mieszankę tradycji i kultur tego kraju^[4].

Istnieje wiele wariantów tej potrawy. Przepisy na bosanski lonac różnią się w zależności od regionu^[3], sezonowej dostępności składników czy osobistych upodobań osób przygotowujących potrawę^[2], lecz główne składniki to na ogół pokrojone w spore kawałki mięso i warzywa.

Do typowych składników mięsnych należą: wołowina, jagnięcina i wieprzowina^[5], a do warzywnych – kapusta, ziemniaki, groszek, czosnek, ziarna pieprzu^[4], pomidory, marchew, pietruszka, zielona fasola^[6]. Można używać do potrawy jednocześnie jednego, dwóch^[6] lub najczęściej trzech rodzajów mięsa^[7][5], a także wielu różnych warzyw i przypraw^[3]. W głębokim garnku układa się na przemian warstwy mięsa i warzyw^[5], aż do zapełnienia garnka, a następnie zalewa się wszystko wodą i dusi na małym ogniu przez kilka godzin^[6][8]. Składniki są zwykle krojone na spore kawałki, a nie drobno siekane lub mielone^[8].

Bosanski lonac można podawać bezpośrednio po ugotowaniu, lecz dobrze smakuje również po odgrzaniu^[3]. Zwykle podaje się go z naczynia, w którym się gotował^[5], ale bywa także serwowany w mniejszych, mieszczących pojedynczą porcję, naczyniach o takim samym kształcie jak duży lonac^[2].