Bruno Israel

Bruno Israel

Oberwachtmeister
Data i miejsce urodzenia	30 marca 1906 Łódź
Data i miejsce śmierci	17 kwietnia 1968 Mindelheim
Przebieg służby
Formacja	Ordnungspolizei
Stanowiska	członek załogi obozu zagłady Kulmhof

Bruno Israel (ur. 30 marca 1906 w Łodzi, zm. 17 kwietnia 1968 w Mindelheim) – niemiecki policjant, volksdeutsch, zbrodniarz nazistowski, członek załogi obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Syn Juliusza i Lindy z domu König^[1][2]. Mieszkał w Łodzi przy ulicy Szkolnej 32/7^[2]. Przed II wojną światową pracował jako farbiarz w firmie „Leber & Lewandowski” w Łodzi^[3][4], ukończył trzy klasy szkoły powszechnej. Był żonaty^[1].

Podczas przesłuchania przez sędziego Władysława Bednarz zeznał, że w 1940 roku podpisał volkslistę, a od 1941 roku służył w Hilfspolizei^[3][4]. Od 1943 roku^[3] w stopniu wachtmeistera pełnił służbę w żandarmerii niemieckiej. Służył na posterunku policji w Łodzi-Sikawie, był również wartownikiem w komisariacie policji przy ulicy Brzezińskiej 110 w Łodzi^[2]. Od lipca lub sierpnia 1944 roku służył jako strażnik obozie zagłady w Chełmnie^[5][6][7], brał udział w transportowaniu Żydów ze stacji kolejowej w Kole do Chełmna^[3]. Był obecny przy zamordowaniu ostatnich więźniów obozu w nocy z 17 na 18 stycznia 1945 roku^[5]. Podczas służby w Chełmnie został awansowany do stopnia oberwachtmeistera^[4].

Według Shmuela Krakowskiego został wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną, a następnie przekazany władzom polskim^[8]. W lipcu 1945 roku przebywał w więzieniu przy ul. Sterlinga 16 w Łodzi. W sierpniu tegoż roku został przeniesiony do więzienia przy ul. Kopernika 29, a w listopadzie do więzienia w Łęczycy^[2]. W lutym 1946 roku ponownie przebywał w więzieniu przy ulicy Kopernika w Łodzi, miesiąc później przeniesiony został do więzienia przy ul. Kraszewskiego^[2].

2 sierpnia 1946 roku Specjalny Sąd Karny w Warszawie z siedzibą w Łodzi na podstawie tzw. dekretu sierpniowego skazał go na karę śmierci i karę 3 lat więzienia, postanowiono wymierzyć jako karę łączną – karę śmierci, utratę praw publicznych i honorowych oraz konfiskatę całego mienia^[9]. We wrześniu tegoż roku Prezydent Krajowej Rady Narodowej Bolesław Bierut skorzystał wobec niego z prawa łaski, w związku z czym kara śmierci została zamieniona na karę dożywotniego więzienia. Od 3 lipca 1953 roku przebywał w więzieniu w Barczewie, a od 27 stycznia 1956 roku w więzieniu w Potulicach. W 1958 roku przebywał w więzieniu w Bydgoszczy^[9].

21 października 1958 roku Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy zdecydował o jego zwolnieniu warunkowym, ze względu na dobre sprawowanie i pogarszający się stan zdrowia^[6]. Z więzienia został zwolniony 10^[9] lub 12^[7] grudnia tegoż roku^[9]. Powrócił na krótko do Łodzi, po czym 27 stycznia 1959 roku wyjechał do Republiki Federalnej Niemiec.^[7]. Zmarł w 1968 roku w Mindelheim^[9][10][11].

• WładysławW. Bednarz WładysławW., Obóz straceń w Chełmnie nad Nerem, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1946 .
• WolfgangW. Curilla WolfgangW., Der Judenmord in Polen und die deutsche Ordnungspolizei 1939-1945, Paderborn–München–Wien–Zürich: Verlag Ferdinand Schöningh, 2011, ISBN 978-3-506-77043-1 .
• ShmuelS. Krakowski ShmuelS., Chelmno: A Small Village in Europe: The First Nazi Mass Extermination Camp, Jerusalem: Yad Vashem, 2009, ISBN 978-965-308-332-5 .
• PiotrP. Litka PiotrP., ZdzisławZ. Lorek ZdzisławZ., GrzegorzG. Pawlikowski GrzegorzG., Śledztwo sędziego Władysława Bednarza w sprawie niemieckiego obozu zagłady Kulmhof, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały”, 14, Centrum Badań nad Zagładą Żydów, 2018, s. 334-353, ISSN 1895-247X [dostęp 2026-04-22] .
• PatrickP. Montague PatrickP., Chelmno and the Holocaust: The History of Hitler’s First Death Camp, University of North Carolina Press, 2012, ISBN 978-0-8078-3527-2 .
• ArturA. Pawlicki ArturA., Procesy osób oskarżonych o popełnienie zbrodni niemieckich w Kraju Warty przed polskimi sądami specjalnymi w latach 1945–1946, t. II, Studia i Materiały Poznańskiego IPN, Poznań–Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2019, ISBN 978-83-8098-521-6 .