Budowo

Budowo

wieś
Budynki mieszkalne nr 46 przy ulicy Kasztanowej (na pierwszym planie po prawej) oraz nr 13 przy ulicy Kościelnej (po lewej)
Państwo	Polska
Województwo	pomorskie
Powiat	słupski
Gmina	Dębnica Kaszubska
Liczba ludności (2024)	638[2]
Strefa numeracyjna	59
Kod pocztowy	76-248[3]
Tablice rejestracyjne	GSL
SIMC	0743936[4]
Położenie na mapie gminy Dębnica Kaszubska Budowo
Położenie na mapie Polski Budowo
Położenie na mapie województwa pomorskiego Budowo
Położenie na mapie powiatu słupskiego Budowo
54°19′17″N 17°23′28″E/54,321389 17,391111[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Budowo (kaszb. Bùdowò^[5][6], niem. Budow) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Dębnica Kaszubska^[4][7]. Leży nad rzeką Skotawą i przy trasie drogi wojewódzkiej nr 210. Ma status sołectwa^[8].

W skład sołectwa Budowowchodzi również Budówko.

Nazwa miejscowości jest hybrydą etymologiczną i ma charakter kulturowy. Powstała przez dodanie do nazwy pospolitej buda „chata” (z niem. Bude) formantu -owo. Niemiecka nazwa Budow jest adaptacją fonetyczną pierwotnej hybrydy słowiańsko-germańskiej.

Rada Języka Kaszubskiego proponuje kaszubską formę nazwy Bùdowò^[9].

W miejscowym kościele kazania dla Kaszubów odbywały się w ich języku jeszcze w 1784 r. Budowo utrzymało swój kaszubski charakter jeszcze do połowy następnego wieku. Miejscowość była stacją końcową trasy Słupskiej Kolei Powiatowej Słupsk-Budowo (obecnie nieistniejącej). W miejscowości była stacja kolejowa Budowo.

W latach 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Budowo. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Budowo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

• Pozostałości IX-wiecznego grodziska Budowo (na południowym wschodzie od miejscowości)
• Kościół gotycki z przełomu XIII i XIV wieku, z XVII w. wieżą, krytą hełmem ostrosłupowym, na wschodniej ścianie gotyckie blendy, centralna w kształcie krzyża, pozostałe różnego rodzaju. Wnętrze ozdobione rokokową polichromią i barokowym wyposażeniem.
• pozostałości folwarku z XVIII w. lodownią, obok zdziczały park^[10].

• 
  Południowa ściana boczna kościoła NMP Królowej Polski
• 
  Ściana tylna (wschodnia) kościoła NMP Królowej Polski przy ulicy Kościelnej
• 
  Witraż przedstawiający orła w koronie w ścianie kościoła NMP Królowej Polski
• 
  Zabudowa gospodarcza dawnego zespołu dworskiego, obecnie przy ulicy Leśnej
• 
  Drewniana brama w zabudowie gospodarczej dawnego zespołu dworskiego, obecnie przy ulicy Leśnej

W Budowie znajdują się dwa nieczynne cmentarze dawnych mieszkańców wsi^[11]. Jeden cmentarz jest zlokalizowany przy kościele^[11], drugi – wiejski – na północny wschód od zabudowań wsi, na niewysokim wzniesieniu^[11][12]. Od strony drogi gruntowej prowadzącej do niego wydzielony jest z otoczenia niewysokim, kamiennym murem; od tej strony także znajdowało się wejście na jego teren^[11]. Na szczycie wzniesienia była usytuowana kaplica^[11]. Pozostały z niej fragmenty ścian i fundamentów^[11]. W pobliżu kaplicy znajdują się pochówki powojennych mieszkańców Budowa^[11]. Na całym terenie cmentarza rozrzucone są pozostałości kamiennych nagrobków, najczęściej kamienne cokoły pod żeliwne krzyże, a także fragmenty ram mogił^[11]. Cmentarz był wykorzystywany przez właścicieli Budowa – rodzinę von Zitzewitz^[11]. W okolicy szczytu cmentarza położony jest kamień nagrobny poświęcony Wolfgangowi von Zitzewitzowi (1885-1914), jednemu z właścicieli majątku Budowo^[11]. Na drugim cmentarzu, przy kościele, znajduje się żeliwny krzyż wskazujący na pochówek Nicolasa Ottona Dettlawa von Zitzewitza (1745-1804)^[11].

• 
  Żeliwny krzyż wskazujący na pochówek Nicolasa Ottona Dettlawa von Zitzewitza (1745-1804) przy kościele NMP Królowej Polski w Budowie
• 
  Pozostałości fundamentów i ścian kaplicy cmentarnej na cmentarzu wiejskim w Budowie
• 
  Nagrobek upamiętniający Wacława Pogorzałę (1920-1946) na cmentarzu wiejskim w Budowie; jednego z pierwszych polskich osadników powojennych w Budowie
• 
  Drewniana rama nagrobna i granitowy krzyż z figurą ukrzyżowanego Jezusa upamiętniające miejsce pochówku dziecka; cmentarz wiejski w Budowie
• 
  Kamień nagrobny poświęcony Wolfgangowi von Zitzewitzowi (1885-1914), jednemu z właścicieli majątku Budowo, na szczycie cmentarza wiejskiego w Budowie

• Budów, Budowo, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 441 .