C4ISR

C4ISR (także C⁴ISR) – wojskowy akronim od ang. command, control, communications, computers, intelligence, surveillance, and reconnaissance, tj. „dowodzenie, kontrola, łączność, komputery, wywiad, obserwacja/nadzór i rozpoznanie”; w języku niemieckim: Führung, Information, Kommunikation, Computersysteme, Nachrichtenwesen, Überwachung und Aufklärung^[1][2.1]. Skrót został po raz pierwszy użyty przez Siły Zbrojne Stanów Zjednoczonych^[3].

Pojęcie odnosi się przede wszystkim do sieciowego powiązania systemów informacji dowodzenia w celu uzyskania dokładniejszego obrazu sytuacji i poprawy procesu decyzyjnego oraz zdolności dowodzenia^[4][2.2]. Termin pojawia się w licznych dokumentach strategicznych i stanowiskach politycznych^[3].

Rozszerzenie akronimu, odnoszące się do rozbudowy systemu informacji dowodzenia o cykl wywiadowczy, który umożliwia również użycie letalnych lub nieletalnych środków rażenia, określa się jako C4ISTAR(inne języki)^[2.1][5]. Oznacza to C4 (Command, Control, Communications, and Computers) – system informacji dowodzenia – oraz ISTAR (Intelligence, Surveillance, Targeting (także: Target Acquisition), and Reconnaissance), tj. „wywiad, obserwację/nadzór, wskazywanie i pozyskiwanie celów oraz rozpoznanie”^[2.1][5].

W literaturze i komunikatach instytucjonalnych akronim C4ISR bywa odnoszony do konkretnych rozwiązań realizujących poszczególne składowe dowodzenia, łączności i rozpoznania, m.in.^[a]:

• C3IS Jaśmin – system wspomagania dowodzenia opisywany jako przykład sieciocentrycznej platformy teleinformatycznej, klasyfikowany w publikacji wojskowej jako system klasy C4ISR^[6];
• IBCS – w komunikatach MON dotyczących programu „Wisła” system IBCS opisywano jako element integrujący system oraz „mózg operacyjny”/„mózg dowodzenia” programu, spinający elementy zestawów Patriot w jedną całość^[7][8];
• Link 16 – taktyczne łącze danych (STANAG 5516), którego wdrażanie w Polsce opisywano w kontekście programów modernizacyjnych obejmujących m.in. systemy wsparcia dowodzenia i zobrazowania pola walki (C4ISR)^[9][10];
• ZZKO Topaz – w publikacjach wojskowych wskazywano m.in. jego rolę w koordynacji działań na poziomie dywizjonu, współdziałaniu z wyższymi szczeblami dowodzenia (interoperacyjność) oraz w zasilaniu informacyjnym przez różne sensory z transmisją danych w czasie zbliżonym do rzeczywistego^[11][12].

• Wojna cybernetyczna
• Walka elektroniczna

• Dennis E.D.E. Wisnosky Dennis E.D.E., JosephJ. Vogel JosephJ., Dodaf Wizdom: a Practical Guide to Planning, Managing and Executing Projects to Build Enterprise Architectures using the Department of Defense Architecture Framework, Wizdom Systems, Inc., 2004, ISBN 1-893990-09-5  (ang.)..

• Command and Control Research Program (CCRP; jednostka Departamentu Obrony USA); Publications downloads (archiwum).
• Allied Command Transformation (ACT; strona NATO).
• Defense Update – C4ISR Topics.
• C⁴ISR – The Journal of Net-Centric Warfare (archiwum).
• The Electronic Battlefield (Sinodefense.com; archiwum).
• Strona szwajcarska o sieciocentrycznym prowadzeniu operacji (archiwum).
• Objaśnienie na stronach Pentagonu (archiwum; ang.).