Cegiełka

Cegiełka

Cigeľka

Urząd gminy
Flaga
Państwo	Słowacja
Kraj	preszowski
Powiat	Bardejów
Starosta	Ľudovít Kravec[1]
Powierzchnia	15,98[2] km²
Wysokość	508[3] m n.p.m.
Populacja (2024)
• liczba ludności	620[4]
• gęstość	38,78 os./km²
Nr kierunkowy	+421 54[3]
Kod pocztowy	086 02[3]
Tablice rejestracyjne	BJ
Położenie na mapie kraju preszowskiego Cegiełka
Położenie na mapie Słowacji Cegiełka
49°24′28″N 21°08′52″E/49,407778 21,147778
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Cegiełka^[5] (słow. Cigeľka; ukr. Цігелька, Cihelka; romski (vlax) Cigeľka) – wieś i gmina (obec) na Słowacji w kraju preszowskim, powiat Bardejów, przy granicy z Polską.

Cegiełka położona jest w historycznym regionie Szarysz, niespełna 2 km od granicy państwowej słowacko-polskiej. Leży w niewielkiej, śródgórskiej kotlinie, jaką wytworzył potok Oľchovec oraz jego spływające koncentrycznie dopływy. Od pn. i wsch. otacza ją główny grzbiet Karpat, od zach. wysoki wał Lackowej i Siwej Skały, zaś od pd. potężny masyw Busova. Tereny wsi leżą na wysokości 480–1002 m n. p. m., sięgając po szczyt Busova^[6].

Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości pochodzi z 1414 roku^[7], kiedy występowała jako Checleuagasa. Później nosiła nazwy Czygloka (1492), Czigelka (1618), Cigolka (1920), Cigelka (1927). W języku węgierskim występowała jako Cigelka lub Czigolka. Należała do feudalnego "państwa" z siedzibą na zamku Makowica. Mieszkańcy zajmowali się głównie pasterstwem i pracą w lasach. W roku 1787 było we wsi 69 domów z 409 mieszkańcami, a w roku 1828 82 domy i 598 mieszkańców. Od połowy XIX w. wzmożona emigracja^[6], zwłaszcza do USA i Kanady. W „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego” (t. I, 1880 r.) Cigelka występowała jako wieś w hrabstwie szaryskim, licząca 538 mieszkańców^[8]. W końcu XIX w. miała tu swoje majątki rodzina Erdődych. W 1947 r. część ludności łemkowskiej wyjechała do Związku Radzieckiego^[6].

W 1938 r. do Polski przyłączono niewielkie skrawki terytorium w okolicach rzeki Cygiełki (pas na południe od linii łączącej szczyty Lackowa, Ostry Wierch oraz Jawor w okolicach Wysowej-Zdroju) na pograniczu Szarysza i Beskidu Niskiego^[9].

W 1957 r. we wsi powstało państwowe gospodarstwo rolne (słow. Štátny Majetok). Obecnie większość mieszkańców pracuje w Bardejowie, Preszowie, a nawet w Koszycach^[6].

Mieszkańcy są wyznania greckokatolickiego, należą do eparchii preszowskej. Parafia w Cegiełce do około 1998, później w parafii Kurov, od około 2008 w parafii Petrová. W Cegiełce znajduje się Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana wzniesiona w 1816 roku.

Na terenie wsi istnieje szereg większych i mniejszych źródeł mineralnych, których lecznicze właściwości stwierdzono już w XVIII w. Są to szczawy alkaliczne, wodorowęglanowe, chlorkowo-sodowe i jodkowe. Charakteryzują się znaczną mineralizacją, sięgającą 29 284 mg/l. Były one stosowane w schorzeniach układu trawienia, przemiany materii, chorób żylnych, górnych dróg oddechowych i in. W ciągu XIX w. powstało tu niewielkie uzdrowisko. Wspomniany „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (...)” w 1880 r. notował: Cigelka (...) kąpiele, zdrój szczawiowy^[8], które jednak zostały w znacznej części zniszczone w początkowym okresie I wojny światowej. Uzdrowisko zanikło krótko po II wojnie światowej, choć jeszcze w 1946 r. Cegiełka widniała w czechosłowackim wykazie uzdrowisk. Obecnie z dwóch ujęć czerpie się wodę, która następnie jest butelkowana jako "Cigeľska" i dostępna w sklepach nawet w Australii.^[10]

• Pavol Peter Gojdič OSBM – biskup preszowski obrządku bizantyjsko-słowackiego i męczennik słowacki

 Osobny artykuł: Przejście graniczne Wysowa-Zdrój-Cegiełka.

W miejscowości do 21 grudnia 2007 znajdowało się turystyczne przejście graniczne ze Słowacją.

• 
  Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana w Cegiełce
• 
  Ikonostas Cerkwi Świętych Kosmy i Damiana w Cegiełce
• 
  Tablica pamięci na murze Cerkwi Świętych Kosmy i Damiana
• 
  Szczyt Busov nad Cegiełką

• Cerkiew Świętych Kosmy i Damiana w Cegiełce

• Čergov. Turistická mapa 1 : 50 000, 3. wydanie, VKÚ Harmanec, 2006, ISBN 80-8042-474-8;