Cerkwica

Cerkwica

wieś
Kościół w Cerkwicy
Państwo	Polska
Województwo	zachodniopomorskie
Powiat	gryficki
Gmina	Karnice
Liczba ludności (2022)	1083[2]
Strefa numeracyjna	91
Kod pocztowy	72-342[3]
Tablice rejestracyjne	ZGY
SIMC	0777250
Położenie na mapie gminy Karnice Cerkwica
Położenie na mapie Polski Cerkwica
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego Cerkwica
Położenie na mapie powiatu gryfickiego Cerkwica
54°00′27″N 15°06′33″E/54,007500 15,109167[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Cerkwica (hist. Cerekwica^[4]; do 1945 niem. Ciruiz, Scirkitz, Zirkwitz; 1945–1950 Czarkowice^[5]) – wieś w Polsce, położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfickim, w gminie Karnice^[6][7], na Równinie Gryfickiej.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Cerkwica. W latach 1946–1998 wieś administracyjnie należała do województwa szczecińskiego. W 2004 roku we wsi było zameldowanych 1261 osób^[8].

W miejscowości ma siedzibę jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej włączona do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego^[9].

Przy zachodniej części wsi przebiega rów Liwka.

Miejscowość o rodowodzie średniowiecznym, położona przy trakcie z Trzebiatowa do Kamienia Pomorskiego. Niektóre źródła podają, że 1124 roku w Cerkwicy odbył się uroczysty chrzest ludności Pomorza Zachodniego przeprowadzony przez misjonarza św. Ottona z Bambergu^[10.1], co jednak nie znajduje potwierdzenia w źródłach historycznych. Pierwsze wzmianka o Cerkwicy sięgają XIII wieku, kiedy to w dokumencie z 1270 roku^[11] pojawia się imię proboszcza Albertusa^[12]. W 1287 wieś została przekazana na uposażenie klasztoru norbertanek w Trzebiatowie. W XV wieku powstał kościół w Cerkwicy^[12]. Po sekularyzacji majątków zakonnych w XVI wieku Cerkwica znalazła się w rękach prywatnych właścicieli. W XVIII wieku należała do Petera Ernesta von Woedtke, który w 1743 sprzedał ją Georgowi Laurenzowi von Kamee. Ten jednak nie przejął majątku, a odstąpił go ponownie rodzinie von Woedtke. Pod koniec XVIII wieku majątek nabył Richard von Münchow. Nie posiadał go jednak długo i odsprzedał Cerkwicę Georgowi Juliusowi von Osten. W XIX wieku właścicielem był Johann Jakub Zitzewitz, który przekazał te dobra w dzierżawę rodzinie von Dulong. Administratorzy nie wywiązywali się jednak ze swoich zobowiązań i zubożyli majątek. W 1890 folwark w Cerkwicy nabył oficer pruski Wilhelm von Sydow. W rękach rodziny von Sydow Cerkwica znajdowała się do II wojny światowej^[13].

Po II wojnie światowej na terenie dawnego folwarku w Cerkwicy (d. owczarnia) mieściło się Państwowe Gospodarstwo Rolne – Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej Cerkwica^[10.2][14]. W 1994 po przekształceniu jako Ośrodek Hodowli Zarodowej Skarbu Państwa Cerkwica^[15]. Od 1995 po ponownym przekształceniu jako Ośrodek Hodowli Zarodowej w Cerkwicy Sp. z o.o.^[16].

Lista zabytków w Cerkwicy^[17]:

• kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa w stylu gotyckim z przełomu XIV i XV wieku, z drewnianą wieżą z XIII wieku. Kościół położony jest na wzgórzu Dzwonnik.
• cmentarz parafialny z kwaterą Gaj Bohaterów, na której w 1920 roku zostali pochowani żołnierze niemieccy polegli w czasie I wojny światowej. Cmentarz położony jest na wzgórzu Dzwonnik.
• kamienna studnia św. Ottona a przy niej pomnik z XIX wieku upamiętniający chrzest Pomorzan w l. 1124-1125^[5]
• neoklasycystyczny dwór rodziny von Sydow końca XIX wieku, przebudowany w 1906, parterowy z dachem mansardowym z naczółkami i facjatą na osi fasady^[18]
• park dworski o powierzchni 19 ha^{[potrzebny przypis]}, z 2. połowy XIX wieku

We wsi ponadto znajdują się historyczne pozostałości zabudowań folwarcznych z XIX wieku z ruinami gorzelni.

W Cerkwicy krzyżuje się droga wojewódzka nr 103 z drogą wojewódzką nr 110.

Studnia św. Ottona jest jednym z miejsc pamięci o chrzcie ludności Pomorza Zachodniego, przeprowadzonego przez biskupa Ottona z Bambergu

• Cerkwica, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 535 .