Chajka Klinger

Chajka Klinger
Data i miejsce urodzenia

25 września 1917
Będzin

Data i miejsce śmierci

18 kwietnia 1958
Izrael

Chajka Klinger (ur. 25 września 1917 w Będzinie, zm. 18 kwietnia 1958 w Izraelu) – polsko-żydowska działaczka ruchu oporu w czasie II wojny światowej, jedna z czołowych postaci Żydowskiej Organizacji Bojowej w getcie będzińskim, autorka dzienników opisujących historię żydowskiego podziemia i nazistowskie deportacje.

Życiorys

Chajka Klinger urodziła się 25 września 1917 roku w Będzinie, w ubogiej chasydzkiej rodzinie[1]. Uczyła się w dwujęzycznym gimnazjum, biegle posługiwała się językiem polskim, hebrajskim i niemieckim[1]. Po wstąpieniu w latach 30. do Ha-Szomer Ha-Cair, szybko zaczęła obejmować stanowiska kierownicze w strukturach organizacji[1]. W 1938 roku uczestniczyła w kaliskich szkoleniach przygotowujących do życia emigracyjnego[1].

Po nieudanej próbie ucieczki z Polski po wybuchu II wojny światowej Klinger powróciła do Będzina, gdzie zajęła się reaktywacją ruchu młodzieżowego, na początku 1940 roku[2] współprowadząc lokalny oddział Ha-Szomer Ha-Cair[2][3] i udzielając się także na szczeblu rejonu Zagłębia[2]. Dwa lata później współzakładała będziński oddział Żydowskiej Organizacji Bojowej, forsując ideę samoobrony[4]. Inspiracją do samoorganizacji była wcześniejsza wizyta Mordechaja Anielewicza, którego gościła Klinger[5], znająca osobiście także inne ważne postaci warszawskich struktur Ha-Szomer Ha-Cair[6]. Klinger należała do przywódców lokalnej samoobrony[5][6]. Została wybrana przez swoich towarzyszy, by próbowała za wszelką cenę przeżyć, by później opowiedzieć losy mieszkańców getta[4]. Schwytana 1 sierpnia 1943 roku, została poddana ciężkim torturom przez Gestapo, których ślady nosiła do końca życia[4]. By uniknąć deportacji do Auschwitz, zbiegła z obozu przejściowego i ukrywała się[4] u Piotra i Karoliny[7] Kobylców i rodziny Banasików[4]. W tym okresie spisała swoje przeżycia w dzienniku[4]. Po czterech miesiącach u Kobylców, Klinger przedostała się przez słowacką granicę[7], po czym na zebraniu słowackich struktur Ha-Szomer Ha-Cair dała świadectwo Zagłady i opowiedziała o powstaniu w getcie warszawskim[4]. To samo świadectwo dała później w kręgach konspiracyjnych na Węgrzech, zachęcając do zbrojnego oporu[4].

W marcu 1944 roku Klinger dotarła do Palestyny[7]. W jej drogę zaangażowanych było wiele konspiracyjnych środków ze względu na to, iż była pierwszą osobą z polskiego kierownictwa Ha-Szomer Ha-Cair, która ocalała, oraz posiadała dzienniki zawierające szczegóły sytuacji podziemia w Polsce[8]. Na miejscu zdała obszerne relacje dotyczące samoobrony żydowskiej i deportacji, które wstrząsnęły opinią[6][8]. Osiadła w kibucu Ha-Ogen, gdzie podejmowała się różnych prac. Początkowo pracowała także nad redakcją swoich dzienników, z czasem porzucając jednak to zajęcie[8]. Wersja, nad którą pracowała w 1944 roku, zawiera chronologiczną historię Ha-Szomer Ha-Cair i Żydowskiej Organizacji Bojowej oraz szerszy kontekst wydarzeń, niż w spisanym naprędce pierwszym dzienniku[9]. W szczególności jej opis działań ŻOB był wyjątkowy na tle innych świadectw wojennych[10]. Fragmenty jej tekstów pojawiały się na łamach licznych czasopism i zbiorów, choć Klinger nie odpowiadała znaczne ingerencje w tekst, jakich dopuszczali się redaktorzy[8].

18 kwietnia 1958 Chajka Klinger popełniła samobójstwo[6][11][8].

Po raz pierwszy całe dzienniki Klinger opublikowano w Izraelu rok po śmierci Klinger, jednak w znacznie ocenzurowanej formie[6]. W 2011 roku ukazało się po hebrajsku opracowanie wykorzystujące całość notatek Klinger[10]; jego polskie tłumaczenie ukazało się pod tytułem Skazana na życie. Dzienniki i życie Chajki Klinger[7].

Przypisy

  1. ↑ a b c d Ronen 2013 ↓, s. 335.
  2. ↑ a b c Ronen 2013 ↓, s. 335–336.
  3. ↑ Będzin, [w:] The United States Holocaust Memorial Museum encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, Martin Dean, Melvin Hecker (red.), t. 2, Ghettos in German-occupied Eastern Europe. Part A, Bloomington 2012, s. 142, ISBN 978-0-253-00202-0.
  4. ↑ a b c d e f g h Ronen 2013 ↓, s. 336.
  5. ↑ a b Ronen 2013 ↓, s. 339–340.
  6. ↑ a b c d e Avihu Ronen, Chajka Klinger [online], Jewish Women's Archive, 1999 [dostęp 2023-05-06] (ang.).
  7. ↑ a b c d Anna Malinowska, Grota była niczym podziemny "pałac" z systemem wentylacyjnym i alarmowym. "To była największa taka akcja ratunkowa w regionie" [online], Wyborcza.pl, 19 października 2022 [dostęp 2023-05-06].
  8. ↑ a b c d e Ronen 2013 ↓, s. 337.
  9. ↑ Ronen 2013 ↓, s. 343.
  10. ↑ a b Ronen 2013 ↓, s. 344.
  11. ↑ „A tutaj było kiedyś tak rajsko”. Krótka historia getta w Będzinie [online], Żydowski Instytut Historyczny [dostęp 2023-05-06] (pol.).

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya