Chajsy
| Państwo | |
|---|---|
| Obwód | |
| Rejon | |
| Sielsowiet | |
| Populacja (2009) |
|
| • liczba ludności |
506 |
| Nr kierunkowy |
+375 212 |
| Kod pocztowy |
211317 |
| Tablice rejestracyjne |
2 |
Położenie na mapie obwodu witebskiego  | |
Położenie na mapie Białorusi  | |
 55°16′22″N 30°06′19″E/55,272778 30,105278
| |
Chajsy (biał. i ros. Хайсы, Chajsy) – wieś na Białorusi, w obwodzie witebskim, w rejonie witebskim, 14 km na północ od Witebska. Wchodzi w skład sielsowietu Mazaława (Mazolewo). Przez wieś biegnie droga R115. Jest to jedno z trzech miejsc masowych egzekucji z okresu ZSRR, znajdujących się w pobliżu Witebska (pozostałe to Palai i uroczysko Ciepły Las koło Łużasnej).
Historia
W XIX w. wieś wchodziła w skład majątku Łużasna. W 1834 r. wioska była zamieszkana przez 42 dusze rewizyjne chłopów. W 1846 r. należała do ziemianina majora Mikołaja Jenki. W 1847 r. znajdowało się tutaj 10 domów. Na początku XX w. wieś leżała w wołoście Miszkowskim powiecie witebskim guberni witebskiej. Od 20 sierpnia 1924 r. wieś leżała w sielsowiecie barawlańskim rejonie łoświdowskim okręgu witebskim, od 29 października 1924 r. w rejonie kuźniacowskim okręgu witebskim, od 26 marca 1927 r. w rejonie i obwodzie witebskim. W 1926 r. znajdowały się tutaj 24 domy, w 1941 r. – 8 domów. Od lipca 1941 r. do czerwca 1944 r. wieś znajdowała się pod okupacją niemiecką. Na frontach II wojny światowej zginęło 4 mieszkańców. Od 20 grudnia 1960 r. wieś leży w sielsowiecie Mazaława. W 2003 r. znajdowało się tutaj 216 domów.
Masowe groby
W 2014 roku w lesie między wsiami Chajsy i Drykolle odnaleziono masowe groby. Na dnie jam, które mają około półtora metra głębokości, znaleziono ludzkie kości, w tym czaszki ze śladami wskazującymi na egzekucje (przestrzelone na potylicy)[1]. Zidentyfikowano około 40 miejsc masowego pochówku (szczątki 172 osób), doły były rozkopane i większość znajdujących się tam ciał prawdopodobnie zabrano[2].
Miejscowe władze uznały, że to pochówki z czasów II wojny światowej, ponieważ na miejscu znaleziono fragment niemieckiego munduru. Opozycjoniści i mieszkańcy byli przekonani, że są to ofiary wielkiego terroru, przywożone z Witebska i tutaj rozstrzeliwane w latach 1937–1938[3]. W 2015 roku zdewastowano krzyże ustawione przez działaczy z organizacji „Chajsy”[4][5].
W 2016 r. szczątki 172 osób pochowano uroczyście na cmentarzu wojskowym nr 4429 nad jeziorem Łoświda. Pochowanych przedstawiono jako ofiary II wojny światowej[6].
W kwietniu 2017 r. po raz kolejny odnaleziono ludzkie szczątki, nieopodal miejsca, gdzie odnaleziono jamy w 2014 r.[7] Kilkanaście dołów znajdowało się w lesie, ok. 1,5 km od torów kolejowych. Okoliczni mieszkańcy poinformowali o ich rozkopaniu przez rabusiów. 52 Samodzielny Specjalistyczny Batalion Poszukiwawczy pod nadzorem archeologów batalionu i Zakładu Historii Średniowiecza i Czasów Współczesnych Narodowej Akademii Nauk Białorusi dokonał poszukiwań na terenie mogił[8]. Znalezione przedmioty osobiste (monety, buty, guziki, okulary, grzebienie), charakter ran w czaszkach oraz metody pochówku, według Instytutu Historii NAN Białorusi pośrednio świadczą o tym, że w dołach leżą ofiary wielkiego terroru z lat 1937–1938[9][10]. Mieszkańcy wsi zeznali, że głównie w roku 1938 NKWD dokonywało egzekucji w lesie. Odnalezione ludzkie szczątki miejscowe władze pochowały w 2018 r. na cmentarzu w agromiasteczku Mazaława, nie umieszczając na mogile informacji, iż spoczywają tam ofiary stalinowskich represji[11]. W miejscu pochówku aktywiści inicjatywy "Chajsy - Witebskie Kuropaty" ustawili krzyż[12].
Do 2018 r. wydobyto łącznie szczątki 302 osób, w tym 5 żołnierzy[13].
14 września 2019 r. odsłonięto pomnik upamiętniający ofiary[14]. Ustalono, iż jedną z nich była łotewska nauczycielka Olga Dancyt, zastrzelona wraz z 40 innymi łotyszami w nocy 30 kwietnia 1938 r. W 2019 r. wybudowano nagrobek z ich nazwiskami. 1 listopada 2019 r. w uroczystość Wszystkich Świętych, przy masowych grobach modlił się biskup witebski Aleh Butkiewicz[15][16].
8 września 2024 r. nieznani sprawcy zniszczyli 26 krzyży, 8 tablic i plansze informacyjne znajdujące się na cmentarzu[17].
Demografia
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Na Białorusi odkryto masowe mogiły stalinowskie. fakty.interia.pl. [dostęp 2016-04-25].
- ↑ Makabryczne odkrycie na Białorusi. Znaleźli masowe groby stalinowskich ofiar. tvp.info. [dostęp 2016-04-25].
- ↑ Na Białorusi pod Witebskiem opozycja odkryła masowe mogiły – w miejscu egzekucji stalinowskich. PolskieRadio.pl. [dostęp 2016-04-25].
- ↑ „Nieznani sprawcy” dewastują mogiły ofiar komunistycznych zbrodni pod Witebskiem. stara.belsat.eu. [dostęp 2016-04-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-05)].
- ↑ Witebskie „Kuropaty”. Zacieranie stalinowskiej zbrodni. Kresy24.pl – Wschodnia Gazeta Codzienna. [dostęp 2016-04-25]. (pol.).
- ↑ Витебский район. Витебские новости. Газета Витебска. Новости Витебска и Витебского района. Придвинье. Жыццё Прыдзвiння. Районная газета – На воинском захоронении ст. Лосвидо Витебского района состоялось перезахоронение мирных жителей, погибших в годы войны [online], pridvinje.by [dostęp 2020-05-05] (ros.).
- ↑ Nieznane groby ofiar stalinowskich odnalezione, „TVN24.pl” [dostęp 2018-06-26].
- ↑ Поисковый батальон обнаружил в лесу под Хайсами доказательства расстрелов НКВД [online], Народные новости Витебска, 8 września 2017 [dostęp 2020-05-05] (biał.).
- ↑ Поисковый батальон обнаружил в лесу под Хайсами доказательства расстрелов НКВД, „Народные новости Витебска”, 8 września 2017 [dostęp 2018-06-26] (ros.).
- ↑ Białoruska Akademia Nauk: w lasach pod Witebskiem leżą ofiary NKWD, chyba... [online] [dostęp 2018-06-26] (pol.).
- ↑ У накірунку Гарадка сябры ініцыятывы «Хайсы» наведалі знакавыя месцы, звязаныя з лёсам ахвяраў сталінізму [online], 6 listopada 2020 [dostęp 2020-12-19].
- ↑ РАДЫЁ РАЦЫЯ, 4 лістапада 1937 года – трагічная дата ў гісторыі Віцебска [online], БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ, 4 listopada 2020 [dostęp 2020-12-19] (pol.).
- ↑ По всей Беларуси благоустраивают и восстанавливают памятники воинской славы и места массовых захоронений [online], SB.BY, 25 lipca 2018 [dostęp 2020-05-06] (ros.).
- ↑ Памятник жертвам сталинских репрессий открыли на месте массовых расстрелов в урочище Хайсы [online], Народные новости Витебска, 14 września 2019 [dostęp 2020-05-05] (biał.).
- ↑ РАДЫЁ РАЦЫЯ, Пад Віцебскам на Дзяды ўшанавалі ахвяр сталінізму [online], БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ, 2 listopada 2019 [dostęp 2020-05-05] (pol.).
- ↑ Na Białorusi odczytano nazwiska osób zamordowanych przez NKWD [online], Kresy24.pl – Wschodnia Gazeta Codzienna [dostęp 2020-05-05] (pol.).
- ↑ Andrzej, Zdewastowano kolejny cmentarz na Witebszczyźnie [online], Portal Polaków na Białorusi, 9 września 2024 [dostęp 2025-04-15].
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.