Chwiram

Chwiram

wieś
Brama wjazdowa do pałacu
Państwo	Polska
Województwo	zachodniopomorskie
Powiat	wałecki
Gmina	Wałcz
Liczba ludności (2022)	775[2]
Strefa numeracyjna	67
Kod pocztowy	78-627[3]
Tablice rejestracyjne	ZWA
SIMC	0530985
Położenie na mapie gminy wiejskiej Wałcz Chwiram
Położenie na mapie Polski Chwiram
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego Chwiram
Położenie na mapie powiatu wałeckiego Chwiram
53°13′44″N 16°27′22″E/53,228889 16,456111[1]
Multimedia w Wikimedia Commons

Chwiram (niem. Quiram) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie wałeckim, w gminie Wałcz.

Wieś historycznie należała do Wielkopolski. Ma metrykę średniowieczną i jest notowana od połowy XIV wieku. Po raz pierwszy wymieniona została w łacińskojęzycznym dokumencie z 1337 pod nazwą Quiran, 1448 Zyerdma, Qyerina’, 1462 Quiram, 1532 Znyerrawy, Querramy, 1557 Kvirava, 1578 Quierama, 1579 Chwirama, 1944 Quiram^[4]. 


Miejscowość w części była wsią królewską należącą do królów polskich, a 1/4 była częścią szlachecką należącą na prawie lennym do rodu Turnów, a także Wedlów i Szamotulskich. W 1337 wieś leżała w ziemi bytyńskiej, w 1448 w starostwie, a w 1579 w powiecie wałeckim Korony Królestwa Polskiego. Po roku po 1608 przynależała do parafii Wałcz^[4].

Według historycznego przekazu z 1376 bracia Jerzy oraz Wilhelm Turno, a wg innej wersji Herman Turno, otrzymali od krzyżaków wsie Strączno i Chwiram w wieczyste lenno. Budzi to obecnie jednak kontrowersje historyków, ponieważ krzyżacy w drugiej połowie XIV wieku nie posiadali żadnych ziem w okolicach Wałcza, a nadanie to mogli zrobić wówczas jedynie joannici, którzy w tym czasie zrobili również dwa inne nadania w tym regionie. Informacje dotyczące części wsi Chwiram będącej w posiadaniu Turnów w większości pochodzą z opracowań opartych na materiałach z ich archiwum rodzinnego. Sam akt nadania nie zachował się i znany jest jedynie z późniejszych dokumentów. W 1557 król polski Zygmunt August na prośbę braci Mateusza, Wawrzyńca oraz Wilhelma Turno (w zapisie org. „Tarnaw”) potwierdził, że posiadają oni od ponad 200 lat czwarte części wsi Strączno i Chwiram na prawie lennym, co było potwierdzone dokumentem wydanym przez dawnych mistrzów Zakonu Niemieckiego (łac. „a priscis Ordinis Theutonici Magistris”), który zaginął, gdy ojciec ich przed 10 laty został zabity, a oni byli małoletni. Przywilej ten wystawiony przez króla polskiego został w 1578 oblatowany z inicjatywy Turnów w księgach grodzkich miasta Wałcz. W 1586 Jerzy i Wawrzyniec Turno (tym razem w zapisie „Thorni”) byli wasalami starostwa wałeckiego Korony Królestwa Polskiego^[4].

W 1448 miecznik poznański Jan Wedelski zapisał swojej żonie Annie po 2500 grzywien posagu oraz wiana na części dóbr Tuczno, na części dóbr Frydland (obecnie Mirosławiec) oraz na wsiach leżących w starostwie wałeckim, w tym m.in. na połowie wsi Chwiram. W 1462 Katarzyna, wdowa po innej osobie o tym samym nazwisku Janie Wedlu, uzyskała oprawę wdowią na części dóbr Tuczno, na części dóbr Frydland oraz na wsiach leżących w starostwie wałeckim, w tym m.in. na połowie wsi Chwiram. W 1471 Anna, wdowa po mieczniku poznańskim Janie Wedelskim, sprzedała Andrzejowi Szamotulskiemu, synowi Piotra, swoją oprawę wdowią z 1448, w tym m.in. na połowie wsi Chwiram. W 1532 Maciej Tuczeński de Wedel dał swoim synom Janowi, Krzysztofowi i Stanisławowi dobra Tuczno, w tym m.in. Chwiram^[4].

W 1579 odnotowany został pobór podatków ze wsi należącej wówczas do starostwa wałeckiego. We wsi 6 chłopów miało więcej niż kwartę roli, dwóch chłopów opuściło grunty, a dwóch zagrodników „miało po trochę roli”^[4].

Wieś należała do starostwa wałeckiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie wałeckim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów^[5].

W wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772, miejscowość przeszła w posiadanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

W miejscowości był przystanek kolejowy Chwiram. Wieś posiada wydzieloną część wsi Plebanka.

Na listę zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa wpisany jest^[6] zespół pałacowy z 1 poł. XIX w.:

• pałac z 1925, nr rej.: A-1909 z 14.02.1984
• park z 2 poł. XIX w., nr rej.: A-1909 z 19.10.1983.

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), zeszyt 2, hasło „Chwiram”. Wrocław: Ossolineum, 1982, s. 249–250.

• Chwiram w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu”