Ciwun

Ciwun (lit. tijūnas od łac. tivunus, białor. цівун, ros. тиун, rus. тивун) – urząd ziemski w Wielkim Księstwie Litewskim[1][2][3][4]. Nazwa o nordyckim źródłosłowie zapożyczona z Rusi[1][2][3][4].

Urząd powstał w XIV wieku, gdy Litwa rozpoczęła ekspansję na obszary Rusi, adaptując wiele zastanych tam rozwiązań prawno-ustrojowych. Początkowo ciwuni byli zarządcami lub dzierżawcami majątków książęcych[2][5]. Takich majątków było na Litwie 12, natomiast na Żmudzi 14: ejragolski, wielko-dyrwiański, mało-dyrwiański, retowski, użwencki, pojurski, twerski, szadowski, berżański, tędziagolski(inne języki)[6], korszewski, wiekszwiański, gondyński(inne języki) i birżyniański[2]. W późniejszym okresie, kiedy majątków królewskich ubywało, zmniejszyła się liczba ciwunów i funkcje przez nich pełnione. Konstytucja z 1588 r. przyznała ciwunowi pierwsze miejsce w hierarchii urzędów ziemskich na Litwie[2]. W XVIII w. pozostało ich na Litwie już tylko dwóch: wileński i trocki – wybierani przez sejmiki a zatwierdzani przez króla. Na Żmudzi utrzymało się 12 – mianowanych przez króla.

Pierwsze miejsce w hierarchii urzędników ziemskich litewskich miało charakter czysto honorowy. Jedyną ich kompetencją było zagajanie sejmików ziemskich, co w innych województwach Wielkiego Księstwa było przypisane do kompetencji marszałków.

Na Żmudzi, gdzie był tylko jeden podkomorzy na cały obszar księstwa, według ustawy z 1764 roku[7] ciwuni sprawowali sądy graniczne. Instancją apelacyjną od ich orzeczeń był kasztelan żmudzki. Tą ustawą określono niepołączalność urzędu ciwuna z sędzią ziemskim oraz grodzkim[2].

Przypisy

  1. ↑ a b Kristina Rutkovska, Eva Praškevič. Słownik wyrazów obcego a mniej jasnego pochodzenia… Jana Karłowicza – wyrazem wiedzy i zamiłowań lituanistycznych autora. „Acta Baltico-Slavica”. 40, s. 96 (PDF: 4), 2016. Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk. DOI: 10.11649/abs.2016.017. ISSN 2392-2389. OCLC 958682917. 
  2. ↑ a b c d e f Zygmunt Gloger, Encyklopedia staropolska ilustrowana. T. 1 (A-D). Wyd. 2. Warszawa: PWN / Wiedza Powszechna, 1972, s. 246.
  3. ↑ a b Aleksander Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego. Kraków: KSW, 1927, s. 65 : "urzędnik ziemski", z rus. tiwun, a to z nord. thiun, "Diener" (służący).
  4. ↑ a b тиун | это... Что такое тиун? [online], Словари и энциклопедии на Академике [dostęp 2023-03-09] (ros.).
  5. ↑ Słownik rzeczy i spraw polskich (opr. Zofia de Bondy). Warszawa: M. Arct, 1934, s. 39-40.
  6. ↑ Polski Słownik Biograficzny. T.8, s. 318: "Gorski Michał (zm. 1776) ciwun tendziagolski, później kasztelan żmudzki".
  7. ↑ Volumina Legum, tom 7 str. 181, Activitas Civunow Xięstwa Żmudzkiego.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya