Codex Borgianus

Borgianus
Ilustracja
Codex Borgianus, tekst koptyjski
Oznaczenie

T

Data powstania

V/VI wiek

Rodzaj

Kodeks majuskułowy

Numer

029, 0113, 0125, 0139

Zawartość

Ewangelia Łukasza, Ewangelia Jana

Język

grecko-koptyjski

Rozmiary

26 × 21 cm

Typ tekstu

tekst aleksandryjski

Kategoria

II

Miejsce przechowywania

Biblioteka Watykańska
Biblioteka Narodowa Francji

Multimedia w Wikimedia Commons

Codex Borgianus (łac.), oznaczany symbolami T albo 029 (Gregory-Aland) lub ε5 (von Soden) – grecko-koptyjski kodeks uncjalny Nowego Testamentu, paleograficznie datowany na V lub VI wiek. Nazwa kodeksu pochodzi od jednego z jego byłych właścicieli. Zachował się we fragmentarycznym stanie, niektóre jego partie były klasyfikowane jako odrębne rękopisy (0113, 0125 oraz 0139). Kodeks cytowany jest w krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu.

Poszczególne partie kodeksu przechowywane są w trzech bibliotekach świata. Całość stanowi 31 kart, z których część jest fragmentaryczna. 21 kart przechowywanych jest w Bibliotece Watykańskiej (Borgia Coptic 109), 2 karty w Nowym Jorku (Morgan Library & Museum M 664A). Ponadto trzy karty oraz fragmenty pięciu, sklasyfikowane jako 0113, 0125 i 0139, przechowywane są w Paryżu (Biblioteka Narodowa Francji).

Opis

Zachowało się 31 kart kodeksu, z których 24 przetrwało w pełnej, natomiast 7 we fragmentarycznej formie (według Schmitza oraz Minka)[1]. Według Alanda zachowało się 26 pełnych kart oraz 5 fragmentów[a][2]. Partia kodeksu oznakowana przy pomocy symbolu 029 zawiera 23 kart (26 na 21 cm), z fragmentami Łk 22-23 i J 6-8[3]. Karty kodeksu zostały ułożone in quarto (tj. dwie złożone w połowie karty w jednym foliale)[4].

Tekst pisany jest dwiema kolumnami na stronę, ale tekst grecki i koptyjski (dialekt saidzki) znajdują się nie w sąsiednich kolumnach, lecz na przeciwległych stronach. Tekst koptyjski znajduje się na stronie recto, tekst grecki na stronie verso[1]. Kolumna obejmuje 26-33 linijek[2]. Linijki są krótkie, zawierają zaledwie 6-9 liter. Litery są wielkie, okrągłe, jedynie na krawędzi bywają ściśnięte[5]. Występuje paginacja[6][7], oryginalny rękopis zawierał prawdopodobnie 297 kart[8].

Pismo jest pisane w sposób ciągły, jedynie pojedyncze kropki zaznaczają przerwy zgodnie z podziałem kolometrycznym[9]. Kształty greckich liter mają cechy pisma koptyjskiego, wśród liter wyróżniają się swoim kształtem alfa oraz iota[9]. W tekście koptyjskim alfa ma okrągłą formę od dołu, delta ma szeroką podstawę, mi ma głębokie siodło, górne ramię litery epsilon jest bardziej rozciągnięte w prawo niż dolne ramię (przypomina to górną część sigmy), sigma jest okrągła u podstawy, ypsilon jest wielki[10]. Okazjonalnie stosuje przydechy i akcenty[11]. Tekst Ewangelii nie jest dzielony ani według rozdziałów, ani według sekcji[12]. Kopista popełniał błędy itacyzmu[5].

Zawiera

Grecki tekst:

Ewangelia Łukasza 6,18-26; 18,2-9.10-16; 18,32-19,8; 21,33-22,3; 22,20-23,20; 24,25-27.29-31;
Ewangelia Jana 1,24-32; 3,10-17; 4,52-5,7; 6,28-67; 7,6-8,31[13].

Saidzki tekst:

Ewangelia Łukasza 6,11-18; 17,29-18,9; 18,?-42; 21,25-32; 22,12-23,11; 24,18-19; 24,21-23;
Ewangelia Jana 1,16-23; 3,2-10; 4,45-52; 6,21-58; 6,58-8,23[1].

Tekst

Strona z tekstem J 3,10-17.

Grecki tekst kodeksu reprezentuje aleksandryjską tradycję tekstualną z pewną liczbą bizantyjskich naleciałości. Tekst jest zbliżony do Kodeksu Watykańskiego[3]. Kodeks był wysoko oceniany przez dawnych krytyków tekstu. Porter w 1848 roku ocenił, że spośród rękopisów Nowego Testamentu jedynie Kodeks Watykański przewyższa go wiekiem[14]. Odkrycie nowych rękopisów spowodowało, że zmalało zainteresowanie rękopisem i nie był już tak wysoko oceniany. Aland określił go jako „egipski tekst” i zaklasyfikował do Kategorii II[2]. W Ewangelii Łukasza tekst jest pokrewny oraz Kodeksowi Watykańskiemu[b]. Zgadza się z nimi częściej, niż one ze sobą i prawdopodobnie jest najbliższy do archetypu grupy. W Ewangelii Jana w dalszym ciągu wykazuje pokrewieństwo do tych dwu rękopisów, jednak już w znacznie mniejszym stopniu. W Ewangelii Jana dochodzi do głosu element bizantyński (podobnie kodeks Regius)[15]. Tekst grecki oraz koptyjski nie zawsze są z sobą zgodne[14].

Brak tekstu Łk 22,43-44 (krwawy pot Jezusa)[16], J 5,4 (anioł poruszający wodę)[13] oraz Pericope adulterae (7,53 – 8,11)[17]. Teksty te są nieobecne w wielu starożytnych rękopisach[18].

Brak wiersza Łk 23,17, w czym jest zgodny z Bodmerem XIV–XV, A, B, L, 070, 892[19]. Wiersz jest traktowany przez krytyków tekstu jako późniejsza glossa dodana w oparciu o Mt 27,15 i Mk 15,6[20].

W J 1,28 stosuje βηθαβαρα (Betabara) zamiast βηθανια (Betania), w J 5,2 βηθσαιδα (Betsaida) zamiast βηθεσδα (Betezda) albo βηθζαθα (Betdzata)[21].

Historia

Datowanie oraz miejsce pochodzenia

Stefano Borgia, pierwszy znany właściciel rękopisu.

Antonio Agostino di Giorgio, pierwszy wydawca tekstu, datował kodeks na IV wiek[22]. Scholz datował na V wiek[14], jak również Tischendorf. Tischendorf do takiego wniosku doszedł po analizie tekstu koptyjskiego, który porównał z koptyjskim palimpsestem zawierającym tekst 1 Krl 8,58-9,1 i który on sam datował na wiek V[c][11]. Kenyon[6], Gregory (uczeń Tischendorfa)[23] oraz Aland datowali na V wiek[1]. Amélineau datował fragmenty przechowywane w Paryżu na wieki VIII-X (każdy inaczej)[24]. Pasquale Orsini[8] oraz Balestri datowali na VI wiek[25]. Obecnie datowany jest przez INTF na V wiek[2].

Kodeks prawdopodobnie pochodzi z Białego Klasztoru w Egipcie[26].

Miejsca przechowywania

Do Europy kodeks został przywieziony przez bliżej nieznanego mnicha. Samuel Prideaux Tregelles przypuszczał, że ów mnich był nieświadomy tego, jaką wartość ma kodeks, i dlatego zaprzepaścił większą część jego kart[12]. Fragment 13 kart kodeksu z tekstem J 6,21-59; 6,68-8,23 był własnością kardynała Stefana Borgii (stąd jego nazwa), przechowywany był w Museum Borgianum[23]. Tekst owych 13 kart, zarówno grecki, jak i koptyjski, został wydany w 1789 roku przez Agostina Antonia Giorgia[27].

Katalogując koptyjskie rękopisy przechowywane w Museum Borgianum, Jörgen Zoega w 1810 roku zauważył, że 8 innych kart z greckim tekstem Łk 22,20-23,20 i koptyjskim Łk 22,12-23,11 należało do tego samego kodeksu, co Borgianus[28]. Całość przekazana została później Bibliotece Watykańskiej[23]. Samuel Tregelles po zapoznaniu się z publikacją Zoegi poinformował Henry’ego Alforda, że Borgianus zawiera również fragment Ewangelii Łukasza. Fragment Ewangelii Łukasza został skolacjonowany przez Bradleya Alforda[11][29], brata Henry’ego, i wykorzystany w 1859 roku w czwartym wydaniu greckiego Nowego Testamentu[11]. Tregelles jeszcze w 1856 roku nie był świadomy, że Borgianus zawiera fragment Ewangelii Łukasza[12]. Dopiero w 1860 roku zapoznał się z publikacją Zoegi. Przy okazji wyraził przypuszczenie, że Kodeks 070 może być częścią tego samego rękopisu[30]. Partia rękopisu określana jako Vaticanus Borgianus copticus 109 ułożona została w dwóch drewnianych kasetach, wraz z innymi koptyjskimi fragmentami. 13 kart z tekstem Jana 6,28-67; 7,6-8,31 przechowywanych jest w kasecie nr 7 (Borgia Coptic 109, Cass. 7, 65.2), 8 kart z tekstem Łukasza 22,20-23,20 w kasecie nr 18 (Cass. 18, 65.1)[31][32].

Po publikacji Amélineau z 1895 roku stały się znane trzy kolejne fragmenty kodeksu przechowywane W Bibliotece narodowej Francji w Paryżu. Uznał je jednak za trzy odrębne rękopisy. Datował je na wiek VIII i IX[33]. Są one przechowywane w czterech kolekcjach zespołu archiwalnego poświęconego koptyjskim rękopisom i przemieszane z fragmentami innych koptyjskich rękopisów (BnF, Copte 129,7.8.9.10)[32].

W 1912 roku Henry Hyvernat nabył w Kairze dwie karty z grecko-koptyjskim tekstem Ewangelii Łukasza do kolekcji Johna Pierponta Morgana[34]. Są one przechowywane w Morgan Library & Museum M 664A w Nowym Jorku[32].

Badania rękopisu oraz jego wykorzystanie

Facsimile z roku 1789.

Na listę rękopisów Nowego Testamentu wciągnął go Johann Jakob Griesbach, który nadał mu siglum T. Griesbach korzystał z wydania Giorgia oraz Scholza i znał wyłącznie fragmenty Ewangelii Jana[22]. Kodeks badany był przez A. Bircha, który skolacjonował grecki tekst 029 (tylko w Ewangelii Jana). Birch sporządził również opis kodeksu[35]. Fotograficzne facsimile wydali Émile Amélineau, William Hatch, Ferdinand Cavallera, Eugène Tisserant i Ambrogio M. Piazzoni (w kolorze)[8].

Gregory w 1908 roku nadał mu siglum 029[36], natomiast fragmenty opisane przez Amélineau Gregory oznakował symbolami: 0113 (Soden ε50), 0125 (ε99) i 0139 (ε1002)[37]. Wszystkie razem stanowią 26 kart oraz 5 fragmentów[2].

Przygotowując krytyczne wydanie koptyjskiej Biblii w dialekcie saidzkim, George W. Horner w 1911 roku uznał, że przechowywane w Paryżu fragmenty określane jako 129.7 i 129.8 należą do tego samego rękopisu, co Borgianus, i oznaczył je przy pomocy tego samego siglum (jako β). Fragment 129.9 sklasyfikował jednak osobno (jako α)[38]. Podobnie Adolphe Hebbelynck w 1912 roku uznał te fragmenty za jeden rękopis (jako Borgia LXV)[39] i w taki sposób te fragmenty są katalogowane na liście koptyjskich rękopisów Nowego Testamentu[25]. Jednak na liście greckich rękopisów paryskie fragmenty oznaczane są różnymi siglami (0113, 0125, 0139)[40].

Karty z kolekcji Johna Pierponta Morgana zostały opisane przez Kennetha Willisa Clarka w 1937 roku, w opublikowanym przezeń katalogu greckich rękopisów przechowywanych w USA i zidentyfikowane jako część Kodeksu Borgianus[34]. W 1963 roku Kurt Aland owe dwie karty wciągnął pod siglum 029 i odtąd pod tym siglum kryją się 23 karty kodeksu[40].

Borgianus jest cytowany we współczesnych krytycznych wydaniach greckiego Nowego Testamentu Nestle-Alanda (NA26[41], NA27[42]), (UBS4)[43].

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Jedna z kart przechowała się w dwóch fragmentach, ale oferuje pełny tekst. Schmitz oraz Mink wyróżniają 3 wielkie fragmenty oraz 4 małe. (Por. Franz-Jürgen Schmitz, Gerd Mink: Liste der Koptischen Handschriften des Neuen Testaments. I, Die sahidischen Handschriften der Evangelien. T. I. Cz. 1. Berlin & New York: 1991, s. 259.).
  2. ↑ Najlepsi reprezentanci tekstu aleksandryjskiego w Ewangeliach. (James R. Royse: Scribal Habits in Early Greek New Testament Papyri. Leiden: Brill, 2008, s. 616–617.).
  3. ↑ William Wright oraz E. Maunde Thompson byli jednak zdania, że ów palimpsest powstał później. (Scrivener, A Plain Introduction..., London 1894, t. I, s. 147.).

Przypisy

  1. ↑ a b c d Schmitz i Mink 1991 ↓, s. 259.
  2. ↑ a b c d e Aland i Aland 1989 ↓, s. 122.
  3. ↑ a b Metzger i Ehrman 2005 ↓, s. 80.
  4. ↑ Scrivener 1894 ↓, s. 146.
  5. ↑ a b Gregory 1909 ↓, s. 72–73.
  6. ↑ a b Hebbelynck 1912 ↓, s. 344.
  7. ↑ Schmitz i Mink 1991 ↓, s. 265.
  8. ↑ a b c Cod. Borgianus i Trismegistos ↓.
  9. ↑ a b Scrivener 1894 ↓, s. 146–147.
  10. ↑ Schmitz i Mink 1991 ↓, s. 260.
  11. ↑ a b c d Scrivener 1894 ↓, s. 147.
  12. ↑ a b c Tregelles 1856 ↓, s. 180.
  13. ↑ a b NA27 2001 ↓, s. 260.
  14. ↑ a b c Porter 1848 ↓, s. 289.
  15. ↑ Waltz 2007 ↓.
  16. ↑ Metzger 2001 ↓, s. 151.
  17. ↑ Metzger 2001 ↓, s. 187–189.
  18. ↑ Metzger 2001 ↓, s. 151, 179, 187–189.
  19. ↑ NA27 2001 ↓, s. 238.
  20. ↑ Metzger 2001 ↓, s. 153.
  21. ↑ Willker 2009 ↓.
  22. ↑ a b Griesbach 1809 ↓, s. C.
  23. ↑ a b c Gregory 1909 ↓, s. 66.
  24. ↑ Gregory 1909 ↓, s. 71.
  25. ↑ a b Schmitz i Mink 1991 ↓, s. 259–275.
  26. ↑ de'Cavalieri 1927 ↓, s. 161–162.
  27. ↑ Giorgio 1789 ↓, s. 21–36.
  28. ↑ Zoega 1810 ↓, s. 184.
  29. ↑ Alford 1863 ↓, s. 112.
  30. ↑ Tregelles 1860 ↓, s. 763–764.
  31. ↑ Canart 2003 ↓, s. 274–275.
  32. ↑ a b c INTF i Cod. 029 ↓.
  33. ↑ Amélineau 1895 ↓, s. 369–372, 406–407.
  34. ↑ a b Clark 1937 ↓, s. 161–162.
  35. ↑ Birch 1801 ↓, s. LVII.
  36. ↑ Gregory 1908 ↓, s. 34.
  37. ↑ Aland 1963 ↓, s. 350–351.
  38. ↑ Horner 1911 ↓, s. 347.
  39. ↑ Hebbelynck 1912 ↓, s. 342–346.
  40. ↑ a b Aland 1963 ↓, s. 30.
  41. ↑ NA26 1991 ↓, s. 49*.
  42. ↑ NA27 2001 ↓, s. 58*.
  43. ↑ UBS4 2001 ↓, s. 11*.

Bibliografia

Zdigitalizowane partie rękopisu
Wydania tekstu
Krytyczne wydania tekstu NT
  • J.J. Griesbach: Novum Testamentum Graece. T. I. Londini: 1809, s. C.
  • E. Nestle, E. Nastle, K. Aland: Novum Testamentum Graece. Wyd. 25. London: United Bibel Societies, 1969. [w skrócie NA25]
  • E. Nestle, E. Nastle, K. Aland: Novum Testamentum Graece. Wyd. 26. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 1991. ISBN 3-438-05100-1. [w skrócie NA26]
  • Eberhard Nestle, Erwin Nestle: Novum Testamentum Graece. communiter ediderunt: B. et K. Aland, J. Karavidopoulos, C.M. Martini, B.M. Metzger. Wyd. 27. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001. ISBN 978-3-438-05100-4. [NA27]
  • B. Aland, K. Aland, J. Karavidopoulos, C.M. Martini, B.M. Metzger, A. Wikgren: The Greek New Testament. Wyd. 4. Stuttgart: United Bible Societies, 2001, s. 11*. ISBN 978-3-438-05110-3. [UBS4]
  • S.P. Tregelles: An Introduction to the Critical Study and Knowledge of the Holy Scriptures. T. IV. London: 1856.
Komentarze tekstualne do NT
  • Bruce M. Metzger: A Textual Commentary of the New Testament. Wyd. 2. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2001. ISBN 3-438-06010-8. (ang.).
  • Roger L. Omanson: A Textual Guide to the New Testament. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft, 2006. ISBN 3-438-06044-2. (ang.).
  • Wieland Willker: Uncial 029. [w:] A Textual Commentary on the Greek Gospels [on-line].
Listy rękopisów NT
Opisy greckiej partii rękopisu
Opisy koptyjskiej partii rękopisu
Inne opracowania
Wykaz kodeksów majuskułowych Nowego Testamentu
01-045
046-0322

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya