Commodore 128

Commodore 128
Ilustracja
Typ

komputer domowy

Producent

Commodore International

Premiera

USA: styczeń 1985[1]
Polska: czerwiec 1988[2][3]

Koniec produkcji

1989

Procesor

MOS 8502 @ 2 MHz[1]
Zilog Z80A @ 4 MHz[1]

Procesor graficzny

VIC-II, VDC[1]

Pamięć operacyjna

128 kB[1]

Nośnik danych

Datasette[1]
stacja dysków 5.25"[1]

System operacyjny

Microsoft BASIC 7.0 (tryb pracy C-128) oraz 2.0 (tryb C-64)[1]
Digital Research CP/M 3.0[1]
GEOS[4]

poprzednik:
Commodore 64 		—
Multimedia w Wikimedia Commons

Commodore 128 – komputer domowy produkowany przez firmę Commodore International w latach 80. XX wieku[5]. Ostatni z 8-bitowych komputerów tej firmy, zaprezentowany na targach CES (Consumer Electronics Show) w Las Vegas, w styczniu 1985, równolegle z modelami C128D oraz CLCD[1]. W Polsce komputery sprzedawał oficjalnie od czerwca 1988 roku Pewex[2], choć jeszcze długo przed premierą istniały sklepy handlujące C64, C116, C64, C16, Plus/4 i VIC20[6].

Commodore 128D

Komputer wyposażony był w dwa procesory – 8502 oraz Z80, czego skutkiem było udostępnienie użytkownikowi trzech trybów pracy[7]. Commodore 128 mógł pracować w trybie „C128” lub „C64”, zaś drugi z zastosowanych procesorów umożliwiał korzystanie z systemu operacyjnego CP/M. Tryb „C128” był dostępny zaraz po włączeniu zasilania, a będąc w tym trybie wystarczyło wpisać polecenie w BASIC 7 „GO64” żeby uruchomił się tryb „C64” w 100% zgodny z oryginałem. Tryb ten był też dostępny od razu po włączeniu, jeśli podczas włączania lub resetu komputera był wciśnięty klawisz z logo Commodore. Aby można było korzystać z systemu CP/M należało załadować go do pamięci RAM z dołączonych dyskietek. Komputer ten otrzymał 128 kilobajtów pamięci operacyjnej (stąd jego oznaczenie liczbowe w nazwie) oraz 48 kilobajtów pamięci ROM.[8]

W sprzedaży ukazały się trzy wersje Commodore 128: C128, C128D oraz C128DCR. Pierwsza z nich zawierała całość komputera w jednej obudowie (stacja dysków dołączana była jako odrębne urządzenie); wersja C128D wyposażona była w oddzieloną od głównej jednostki (zawierającej napęd dyskietek 5 1/4") klawiaturę. Obudowa w tej wersji była z plastiku, miała rączkę, dzięki której można było nosić komputer oraz w spodzie jednostki centralnej miejsce na klawiaturę. Wersja C128DCR różni się od C128D tym, że główna część obudowy jest z metalu i nie ma już miejsca na zamontowanie klawiatury oraz rączki do przenoszenia. Stacje dyskietek 1570, 1571 i 1572 w trybie C64 pracowały z szybkością 3600 bit/sek, w trybie C128 – 15 000 bit/sek, zaś w trybie CP/M – 35 000 bit/sek.

Dla Commodore 128 powstała specjalnie przygotowana wersja systemu operacyjnego GEOS, GEOS 128, umożliwiająca również uruchamianie programów napisanych wcześniejszych wersji systemu GEOS (dla Commodore 64)[4].

Komputer pracował w trybie znakowym, wyświetlając 40 lub 80 kolumn tekstu. Sześć trybów graficznych C128 (160x200 przy 4 kolorach wybranych z palety 16, 320x200 przy dwóch kolorach z palety 16, 640x200 przy dwóch kolorach) korzystało z 9 kB pamięci obrazu.

Specyfikacja

  • Procesory:
    • MOS Technology 8502 @ 2 MHz (1 MHz w trybie Commodore 64 lub w trybie 40 kolumn)
    • Zilog Z80  @ 4 MHz (pracujący efektywnie 2 MHz, aby umożliwić VIC-II dostęp do szyny systemowej)
    • (C128D(CR)): MOS Technology 6502 dla zintegrowanego kontrolera stacji dysków
  • MMU: MOS Technology 8722 Memory Management Unit zarządza wyborem procesora 8502/Z80; bankami ROM/RAM
  • RAM: 128 KB system RAM, 2 KB 4-bit RAM dla kolorów VIC-II, 16 KB lub 64 KB video RAM dla VDC, do 640 KB przy rozszerzeniu RAM REU[9]
  • ROM: 72 KB
    • 28 KB BASIC 7.0
    • 4 KB monitor kodu maszynowego MLM
    • 8 KB C128 KERNAL
    • 4 KB edytor obrazu
    • 4 KB Z80 BIOS
    • 16 KB C64 ROM: ≈9 KB C64 BASIC 2.0 + ≈7 KB C64 KERNAL
    • 4 KB C64 (lub międzynarodowy) generator znaków
    • 4 KB C128 (lub narodowy) generator znaków
    • 32 KB Internal Function ROM (opcjonalnie: do zamontowania w podstawce na płycie głównej)
    • 32 KB External Function ROM (opcjonalnie: do zamontowania w porcie REU)
  • Video:
    • MOS 8564/8566 VIC-II E (NTSC/PAL), tryb 40 kolumn wyjście composite video (pozwala używać telewizor zamiast monitora)
      • Tryb tekstowy: 40×25, 16 kolorów
      • Tryb graficzny: 160×200, 320×200 pikseli
      • 8 sprzętowych sprajtów
      • 2 KB dedykowanej 4-bitowej pamięci kolorów (w trybie 2 kolorów może być używana jako RAM wideo)
    • MOS 8563 VDC (lub w C128DCR, 8568), tryb 80 kolumn, cyfrowe wyjście RGBI, kompatybilny z monitorami IBM PC CGA; tryb monochromatyczny możliwy na monitorach z wejściem kompozytowym; można dołączyć telewizor z wejściem SCART lub do wejścia antenowego. Poprzez SCART można także w telewizorze uzyskać tryb kolorowy.
      • Tryb tekstowy: programowalny, fabrycznie 80×25 lub 80x50, paleta 16 kolorów RGBI (niezależna od VIC-II)
      • Tryb graficzny: programowalny, fabrycznie 320x200, 640×200 pikseli oraz 640×400 (z przeplotem)
      • 16 KB dedykowanej pamięci graficznej RAM (64 KB w C128DCR, w C128/C128D może zostać rozszerzona do 64 KB), dostęp tylko przez procesor
      • Ograniczona funkcjonalność blittera
  • Dźwięk:
  • Porty wejścia/wyjścia I/O:
    • Wszystkie znane z Commodore 64, kompatybilne w 100 procentach oraz:
    • „Burst mode” na porcie szeregowym
    • Expansion port ma więcej możliwości programowania
    • Wyjście wideo RGBI – złącze (DE9), logicznie podobne do złącza CGA, z dodanym monochromatycznym wyjściem kompozytowym. Aby poprawnie działać, niektóre monitory CGA wymagały odłączenia pinu nr 7.
    • Wejście klawiatury zewnętrznej (DB25) (tylko w C128D(CR))

Peryferia i rozszerzenia

Rozszerzenia pamięci:

W kulturze popularnej

Mariusz Dec i Grzegorz Lindeman wykorzystali Commodore 128 w produkcji filmu Pan Kleks w kosmosie do wygenerowania grafiki komputerowej oraz do systezy mowy. Zastosowano przy tym między innymi oprogramowanie stworzone dla komputera Commodore 64, np. program systezy mowy S.A.M.[12][13].

Komputer był wykorzystany w budowie robota Bajtek 2002, jednej z najważniejszych postaci filmu, w którego wnętrzu znajdował się Commodore 128 ze stacją dysków 1571, a robot przemawiał głosem generowanym przez program S.A.M.[12].

Przypisy

  1. ↑ a b c d e f g h i j Przemysław Koziarski. C 128. „Bajtek”. 09/1986, s. 8–9, wrzesień 1986. Młodzieżowa Agencja Wydawnicza. ISSN 0860-1674. (pol.). 
  2. ↑ a b Infosystem '88. „Bajtek”. 6/1988, s. 20-21. Bajtek. 
  3. ↑ W Polskę idziemy.... „Bajtek. Tylko o Commodore”. 6/1988, s. 3. Bajtek. 
  4. ↑ a b Klaudiusz Dybowski. GEOS 128. „Bajtek”. 12 (48), s. 9, grudzień 1989. Młodzieżowa Agencja Wydawnicza. ISSN 0860-1674. 
  5. ↑ "Commodore 128 i Amiga - reportaż z firmy Commodore". [w:] "Low End Computers" [on-line]. The Computer Chronicles, 1985. (ang.).
  6. ↑ Mikrokomputery do sklepu. „Bajtek”. 4/1985, s. 18–19. Bajtek. 
  7. ↑ Krzysztof Krupa. Commodore 128. „Bajtek”. 3 (3), s. 30, listopad 1985. RSW Prasa-Książka-Ruch. [dostęp 2025-09-27]. 
  8. ↑ William Wiese Jr.. The Commodore 128 Personal Computer System. „BYTE”. 11 (7), s. 269-278, Lipiec 1986. ISSN 0360-5280. [dostęp 2026-01-04]. (ang.). 
  9. ↑ Klaudiusz Dybowski. RAM w pudełku. „Bajtek”. Tylko o Commodore, s. 5, 1988. Młodzieżowa Agencja Wydawnicza. ISSN 0860-1674. [dostęp 2025-09-29]. 
  10. ↑ Klaudiusz Dybowski. 1750 RAM Expansion Module. „Bajtek”. 4/89 (40), s. 11, kwiecień 1989. Młodzieżowa Agencja Wydawnicza. ISSN 0860-1674. [dostęp 2026-02-09]. 
  11. ↑ Klaudiusz Dybowski. RAM w pudełku. „Bajtek”. Tylko o Commodore, s. 5, 1987. Młodzieżowa Agencja Wydawnicza. ISSN 0860-1674. 
  12. ↑ a b Mariusz Dec. Nasz człowiek w Batumi. „Komputer”. 11/87 (20), s. 24-25, listopad 1987. 
  13. ↑ SAM. „Bajtek”. 11/86, s. 20, listopad 1986. 
Komputery produkcji Commodore
Oparte na MOS 6502 (8-bitowe)
Oparte na MC68000 (16/32-bitowe)
Oparte na MC68020 (32-bitowe)
Oparte na MC68030 (32-bitowe)
Oparte na MC68040 (32-bitowe)
Prototypy

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya