Commonwealth realm

Commonwealth realm (wym. [ˈ k ɒ m ə n ˌ w ɛ l θ r ɛ l m]; królestwo wspólnotowe^[1]) – każde z 15 suwerennych państw, które uznają brytyjskiego monarchę za własną głowę państwa, będących jednocześnie członkami Wspólnoty Narodów^[2]^[3]^[4]. Związek, w jakim znajdują się te państwa, ma charakter unii personalnej^[5].

Termin ten odnosi się również do samej Wielkiej Brytanii^[2]^[3]. Wszystkie pozostałe państwa były dawniej częścią brytyjskiego imperium kolonialnego. Status Commonwealth realm posiadało dawniej 19 innych państw, które uzyskały niepodległość od Wielkiej Brytanii, jednak w późniejszym czasie przyjęły ustrój republikański^[3] (w wielu przypadkach nastąpiło to w ciągu kilku lat od niepodległości^[6]).

W każdym z tych krajów, z wyjątkiem Wielkiej Brytanii, reprezentantem monarchy jest gubernator generalny, który wypełnia w jego imieniu obowiązki konstytucyjne i ceremonialne. Gubernatorzy mianowani są przez monarchę za sugestią premiera danego państwa, a w niektórych przypadkach także organów władzy ustawodawczej^[3].

Termin Commonwealth realm upowszechnił się wkrótce po zakończeniu II wojny światowej, wypierając pojęcie „dominium”, którym określano terytoria o dużym stopniu autonomii, niemniej jednak podporządkowane Wielkiej Brytanii^[7]^[6].

Lista

Status Commonwealth realm mają następujące państwa:

Wielka Brytania
Antigua i Barbuda (od 1981^[3])
Australia (od 1942^[a]^[3])
Bahamy (od 1973^[3])
Belize (od 1981^[3])
Grenada (od 1974^[3])
Jamajka (od 1962^[3])
Kanada (od 1931^[a]^[3])
Nowa Zelandia (od 1947^[a]^[3])
Papua-Nowa Gwinea (od 1975^[3])
Saint Kitts i Nevis (od 1983^[3])
Saint Lucia (od 1979^[3])
Saint Vincent i Grenadyny (od 1979^[3])
Tuvalu (od 1978^[3])
Wyspy Salomona (od 1978^[3])

Dawne

Barbados (1966^[3]–2021^[8])
Cejlon (1948–1972^[6])
Fidżi (1970–1987^[6])
Gambia (1965–1970^[6])
Ghana (1957–1960^[6])
Gujana (1966–1970^[6])
Indie (1947–1950^[6])
Irlandia (1922–1949^[9])
Kenia (1963–1964^[6])
Malawi (1964–1966^[6])
Malta (1964–1974^[6])
Mauritius (1968–1992^[6])
Nigeria (1960–1963^[6])
Pakistan (1947–1956^[6])
Południowa Afryka (1934^[a]–1961^[10])
Sierra Leone (1961–1971^[6])
Tanganika (1961–1962^[6])
Trynidad i Tobago (1962–1976^[6])
Uganda (1962–1963^[6])

Uwagi

↑ ^a ^b ^c ^d Daty wejścia w życie statutu westminsterskiego (w Australii, Nowej Zelandii i Południowej Afryce – dopiero po jego ratyfikacji przez parlamenty tych krajów).

Przypisy

↑ AndrzejA. Pogłódek AndrzejA. (red.), Rady Sądownictwa w państwach Unii Europejskiej. Przegląd rozwiązań [online], 2019, s. 161 .
↑ ^a ^b Commonwealth realms. W: Trischa Mann (red.): Australian Law Dictionary. Wyd. 3. Oxford University Press, 2017. ISBN 978-0-19-186752-1. [dostęp 2024-01-17].
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s Panton 2015 ↓, s. 140–141
↑ Realms and Commonwealth. The Royal Family. [dostęp 2024-01-17]. (ang.).
↑ Robert Jennings (red.), Arthur Watts (red.): Oppenheim's international law. Wyd. 9. T. 1: Peace. Longman, 1996, s. 246. [dostęp 2024-01-17].
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r Mara Malagodi, Luke McDonagh, Thomas Poole. The Dominion model of transitional constitutionalism. „International Journal of Constitutional Law”. 17 (4), s. 1284, październik 2019. Oxford University Press. DOI: 10.1093/icon/moz083. (ang.).
↑ Panton 2015 ↓, s. 160
↑ David Torrance: Barbados becomes a republic. House of Commons Library, 2021-11-29. [dostęp 2024-01-17]. (ang.).
↑ Panton 2015 ↓, s. 253.
↑ Panton 2015 ↓, s. 490.

Bibliografia

Kenneth J. Panton: Historical dictionary of the British Empire. Rowman & Littlefield Publishers, 2015. ISBN 978-0-8108-7801-3. [dostęp 2024-01-17].

[sw-8] Daty wejścia w życie statutu westminsterskiego (w Australii, Nowej Zelandii i Południowej Afryce – dopiero po jego ratyfikacji przez parlamenty tych krajów).

[pl-1] AndrzejA. Pogłódek AndrzejA. (red.), Rady Sądownictwa w państwach Unii Europejskiej. Przegląd rozwiązań [online], 2019, s. 161 .

[oxf-2] Commonwealth realms. W: Trischa Mann (red.): Australian Law Dictionary. Wyd. 3. Oxford University Press, 2017. ISBN 978-0-19-186752-1. [dostęp 2024-01-17].

[dict-3] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r ^s Panton 2015 ↓, s. 140–141

[royal-4] Realms and Commonwealth. The Royal Family. [dostęp 2024-01-17]. (ang.).

[opp-5] Robert Jennings (red.), Arthur Watts (red.): Oppenheim's international law. Wyd. 9. T. 1: Peace. Longman, 1996, s. 246. [dostęp 2024-01-17].

[ijcl-6] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ ^j ^k ^l ^m ⁿ ^o ^p ^q ^r Mara Malagodi, Luke McDonagh, Thomas Poole. The Dominion model of transitional constitutionalism. „International Journal of Constitutional Law”. 17 (4), s. 1284, październik 2019. Oxford University Press. DOI: 10.1093/icon/moz083. (ang.).

[dict-dom-7] Panton 2015 ↓, s. 160

[barb-9] David Torrance: Barbados becomes a republic. House of Commons Library, 2021-11-29. [dostęp 2024-01-17]. (ang.).

[CITEREFPanton2015253-10] Panton 2015 ↓, s. 253.

[CITEREFPanton2015490-11] Panton 2015 ↓, s. 490.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[a]

[8]

[9]

[10]