Crepidotus
 Ciżmówka miękka | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
ciżmówka |
| Nazwa systematyczna | |
| Crepidotus (Fr.) Staude Schwämme Mitteldeutschl. 25: xxv, 71 (1857) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Agaricus mollis Schaeff. 1774 | |
Crepidotus (Fr.) Staude (ciżmówka) – rodzaj grzybów należący do rodziny ciżmówkowatych (Crepidotaceae)[1].
Charakterystyka
Do rodzaju Crepidotus należą drobne grzyby blaszkowe o bazydiokarpach bocznie przyrośniętych szeroką nasadą. Mają kształt kolisty, półkolisty, nerkowaty, rzadziej łopatkowaty. U większości gatunków ekscentryczny trzon występuje tylko w początkowych etapach rozwoju; gdy osiągnie długość 1–2 mm przestaje rosnąć i zostaje zakryty przez rozrastający się kapelusz, tak że u starszych okazów jest niewidoczny. Tylko u niektórych gatunków, np. C. mollis, czasami także C. applanata występuje krótki i gruby trzon. Większość gatunków ma barwę od białej do brązowej, tylko kilka jest bardziej jaskrawych (np. C. cinnabarinus jest jaskrawoczerwony, a C. crocophyllus żółty do pomamarańczowego). U większości gatunków powierzchnia kapelusza jest włókienkowata, u nielicznych naga lub łuskowata. Blaszki zwykle początkowo są białe lub bardzo blade, później zmieniają kolor na ochrowopłowy lub cynamonowy. U wszystkich gatunków młode owocniki początkowo mają strzępiaste krawędzie blaszek, w stanie dojrzałym stają się one równe[2].
Wielkość bazydiospor, barwa ich wysypu, barwa ściany i jej ornamentacja są ważnymi cechami diagnostycznymi przy identyfikacji gatunków. Wyróżnia się kilka typów ornamentacji: gładka, chropowato-brodawkowata, brodawkowata, wyrostkowato-brodawkowata lub kolczasta. Wysokość ornamentacji nigdy nie przekracza 1 µm. Podstawki 4-zarodnikowe, rzadko 2-zarodnikowe, czasami obydwa typy występują razem. Występują cheilocystydy, brak pleurocystyd. Trama blaszek regularna lub prawie regularna[2].
Wszystkie gatunki to grzyby saprotroficzne, głównie nadrzewne, rozwijające się na próchniejących gałązkach, gałęziach i pniach drzew, czasami tylko na martwych łodygach roślin zielnych. Około 70% wszystkich gatunków występuje na drewnie liściastym, 11% na drewnie iglastym, 11% na roślinach zielnych. Powodują białą zgniliznę drewna[2].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji: Crepidotaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].
W 1821 r. Elias Fries utworzył takson Agaricus trib. Crepidotus, w 1857 r. Friedrich Staude zamienił go na rodzaj Crepidotus[1]. Gatunkiem typowym jest Agaricus mollis Schaeff. 1774 (obecnie Crepidotus mollis)[1]. Synonimy naukowe: Agaricus trib. Crepidotus Fr., Calathinus Quél., Dochmiopus Pat., Octojuga Fayod, Phialocybe P. Karst., Pleurotellus Fayod, Tremellastrum Clem., Tremellopsis Pat[3]. Polską nazwę podał Stanisław Chełchowski w 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki były też opisywane jako: bedłka, skórzak, obutek[4].
- Crepidotus alveolus (Lasch) P. Kumm. (1871)[5]
- Crepidotus applanatus (Pers.) P. Kumm. 1871 – ciżmówka płaska
- Crepidotus autochthonus J.E. Lange 1938 – ciżmówka naziemna
- Crepidotus bresadolae Pilát – ciżmówka kosmata[6]
- Crepidotus calolepis (Fr.) P. Karst. 1879 – ciżmówka drobnołuskowa[7]
- Crepidotus carpaticus Pilát 1929 – ciżmówka karpacka
- Crepidotus caspari Velen. 1926 – ciżmówka migdałowatozarodnikowa[8]
- Crepidotus cesatii (Rabenh.) Sacc. 1877 – ciżmówka ciemnoblaszkowa[4]
- Crepidotus cinnabarinus Peck 1895 – ciżmówka szkarłatna
- Crepidotus crocophyllus (Berk.) Sacc. 1887[9] – ciżmówka szafranowa[10]
- Crepidotus epibryus (Fr.) Quél. 1888 – ciżmówka mchowa
- Crepidotus kubickae Pilát 1949 – ciżmówka iglastodrzewna[11]
- Crepidotus luteolus Sacc. 1887 – ciżmówka żółtawa
- Crepidotus malachioides Consiglio, Prydiuk & Setti 2008[9] – ciżmówka rzęsocystydowa[11]
- Crepidotus malachius Sacc. 1887[9] – ciżmówka biaława[11]
- Crepidotus mollis (Schaeff.) Staude 1857 – ciżmówka miękka
- Crepidotus muscigenus Velen. 1947[12]
- Crepidotus sambuci Velen. 1922 – ciżmówka bzowa
- Crepidotus stenocystis Pouzar 2005[9] – ciżmówka wąskocystydowa[11]
- Crepidotus subverrucisporus Pilát 1949 – ciżmówka szorstkozarodnikowa
- Crepidotus variabilis (Pers.) P. Kumm. 1871 – ciżmówka zmienna
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum. Uwzględniono tylko gatunki zweryfikowane o potwierdzonym statusie[13]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody[4] i innych[9][7][10][11].
Przypisy
- ↑ a b c d Index Fungorum [online] [dostęp 2020-09-01] (ang.).
- ↑ a b c Beatrice Senn-Irlet, The genus Crepidotus Fr. (Staude) in Europe, „Persoonia”, 16 (1), 1995, s. 1–16 [dostęp 2012-12-07].
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-09-15] (ang.).
- ↑ a b c Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 99–202, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ W. Wojewoda wymienia ten gat. jako synonim Crepidotus mollis, jednak według Index Fungorum jest to odrębny gatunek.
- ↑ W. Wojewoda podaje nazwę polską dla synonimu Crepidotus versutus.
- ↑ a b Crepidotus (ciżmówka) [online], grzyby.pl [dostęp 2020-09-01] (ang.).
- ↑ W. Wojewoda podaje tę nazwę dla synonimu Crepidotus lundellii.
- ↑ a b c d e Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-12-22] (pol.).
- ↑ a b Ciżmówka szfranowa (Crepidotus crocophyllus) [online], Nagrzyby [dostęp 2023-12-29] (pol.).
- ↑ a b c d e Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).
- ↑ W. Wojewoda wymienia ten gat. jako synonim Crepidotus luteolus, jednak według Index Fungorum jest to odrębny gatunek.
- ↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2013-09-20] (ang.).
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.