Cyfry arabskie

Ten artykuł dotyczy cyfr nazywanych arabskimi, używanych przez większość ludności świata. Zobacz też: cyfry używane przez narody posługujące się alfabetem arabskim.
Arabskie i europejskie cyfry na znaku drogowym w Abu Zabi

Cyfry arabskie, właściwie europeizowane cyfry hinduskie – cyfry stosowane obecnie powszechnie na całym świecie do zapisywania liczb. Są to kolejno znaki: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 oraz 9 i pierwotnie służyły do zapisu liczb w systemie dziesiętnym. Obecnie wykorzystywane również w pozostałych systemach (na przykład w szesnastkowym, przy czym cyfry większe od 9 symbolizowane są kolejnymi literami alfabetu łacińskiego).

Cyfry i dziesiętny system pozycyjny pochodzą z Indii[1][2], które około VII wieku najechali Arabowie. Uczeni arabscy wraz z poznaniem sanskrytu uzyskali dostęp do tej wiedzy. Cyfry weszły do powszechnego użytku, a ich propagatorem był perski matematyk Muhammad ibn Musa al-Chuwarizmi[3], który zastosował je do badań nad algebrą i trygonometrią. W średniowieczu cyfry arabskie z systemem dziesiętnym rozprzestrzenili na zachód Arabowie[2] (stąd ich przyjęta w Europie nazwa), a ich propagatorem w Europie był włoski matematyk Fibonacci[4].

W systemie dziesiętnym wartość cyfry zależy od jej miejsca w szeregu. Zaczynając od prawej strony, pierwsze miejsce zajmują jednostki i przesuwając się w lewo, drugie miejsce zajmują dziesiątki, trzecie setki itd. Dodatkowo wprowadzono do niego wartość zerową, której nie było w poprzednich systemach[5].

Cyfry współcześnie używane w krajach arabskich znacznie różnią się od nam znanych, dostosowanych do alfabetu łacińskiego, współczesnych cyfr arabskich i są to, kolejno, znaki: ‏٠ ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩‎. Liczby za pomocą tych cyfr zapisywane są tak samo jak w systemie europejskim – czyli jedności po prawej.

Etniczne warianty dziesiętnych cyfr arabsko-indyjskich

standardowe europejskie 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
arabskie ٠ ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩
wschodnio-arabskie ۰ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹
dewanagari ० १ २ ३ ४ ५ ६ ७ ८ ९
bengalskie ০ ১ ২ ৩ ৪ ৫ ৬ ৭ ৮ ৯
gurmukhi ੦ ੧ ੨ ੩ ੪ ੫ ੬ ੭ ੮ ੯
gudżarati ૦ ૧ ૨ ૩ ૪ ૫ ૬ ૭ ૮ ૯
orija ୦ ୧ ୨ ୩ ୪ ୫ ୬ ୭ ୮ ୯
tamilskie ௦ ௧ ௨ ௩ ௪ ௫ ௬ ௭ ௮ ௯
telugu ౦ ౧ ౨ ౩ ౪ ౫ ౬ ౭ ౮ ౯
kannada ೦ ೧ ೨ ೩ ೪ ೫ ೬ ೭ ೮ ೯
malajalam ൦ ൧ ൨ ൩ ൪ ൫ ൬ ൭ ൮ ൯
tajskie ๐ ๑ ๒ ๓ ๔ ๕ ๖ ๗ ๘ ๙
laotańskie ໐ ໑ ໒ ໓ ໔ ໕ ໖ ໗ ໘ ໙
tybetańskie ༠ ༡ ༢ ༣ ༤ ༥ ༦ ༧ ༨ ༩
birmańskie ၀ ၁ ၂ ၃ ၄ ၅ ၆ ၇ ၈ ၉
khmerskie ០ ១ ២ ៣ ៤ ៥ ៦ ៧ ៨ ៩
mongolskie ᠐ ᠑ ᠒ ᠓ ᠔ ᠕ ᠖ ᠗ ᠘ ᠙
limbu ᥆ ᥇ ᥈ ᥉ ᥊ ᥋ ᥌ ᥍ ᥎ ᥏
nowe pismo tai lue ᧐ ᧑ ᧒ ᧓ ᧔ ᧕ ᧖ ᧗ ᧘ ᧙

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ cyfry arabskie, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-02-02].
  2. ↑ a b Owen Gingerich, Astronomia islamu (I), „Urania” (8), sierpień 1989, s. 228.
  3. ↑ Stanisław R. Brzostkewicz, Od Talesa do Kopernika, „Urania” (10), 1993, s. 271.
  4. ↑ Rafał Maciąg, Deus ex machina: Nowe media i ich projekt poznawczy, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012, s. 152, ISBN 978-83-233-3375-3.
  5. ↑ Stephen L. Sass, Materia cywilizacji. Od kamienia i gliny po krzem, Warszawa: Świat książki, 2000, s. 134-135, ISBN 83-7227-458-4.
Systemy liczbowe

zestawy cyfr i reguł łączenia ich w numery

systemy
dominujące
w niektórych
kulturach
cyfry indyjsko-arabskie
systemy wschodnioazjatyckie
systemy alfabetyczne
inne
systemy
pozycyjne
podstawy całkowite
inne
inne


kolejne liczby naturalne
w zapisie rzymskim

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya