Cyzjojan

XV-wieczny manuskrypt Speculum humanae salvationis, karta 7r z cyzjojanem na styczeń

Cyzjojan (łac. Cisiojanus) – średniowieczny wierszowany kalendarz o charakterze mnemotechnicznym.

Cyzjojany zbudowane były w ten sposób, że każdy miesiąc opisywały dwa wersy. W każdym dwuwersie poszczególne sylaby informowały o świętach stałych oraz o dniach, w których wspominało się świętego. Wersy liczyły tyle sylab, ile dni posiadał dany miesiąc. Aby zachować przyjęty układ, słowa skracano do jednej sylaby lub incipitu.

Pierwsze cyzjojany powstały w XIII wieku w Niemczech i były pisane heksametrem po łacinie. Pierwszy tekst zbliżony do archetypu znajduje się w kodeksie pochodzącym z klasztoru św.Pawła w Erfurcie.

Cyzjojany rozpowszechniły się w Europie na przełomie XIII i XIV wieku, zaczęły być także tworzone w językach narodowych. Do Polski cyzjojany dotarły z sąsiednich Niemiec, jednak w najstarszych zachowanych zabytkach tego typu piśmiennictwa dostrzegane są wpływy czeskie[1.1]. Z XV wieku znane są trzy cyzjojany: płocki (powstał najprawdopodobniej na początku XV wieku), wrocławski (również z początku XV wieku) i kłobucki (z 1471 roku). Nauka pamięciowa cyzjojanów była elementem edukacji w szkołach do XVIII wieku[2].

Termin cisiojanus pochodzi od pierwszych słów wiersza rozpoczynającego łaciński kalendarz: Cisio Janus (...). Był to skrócony zapis Circumcisio Domini Januarius, informujący o 1 stycznia – dniu obrzezania Chrystusa[1.2].

Cyzjojan, jako popularna w średniowieczu odmiana kalendarza liturgicznego, bardzo często wykorzystywany był także w celu sporządzania datacji. Używano do tego odpowiednich sylab, słów czy fonemów zawartych w cyzjojanie. Najwcześniejszy zapisek daty za pomocą cyzjojana pochodzi z Rocznika Małopolskiego i jest on datowany na koniec XIV wieku. Zapisana jest tam pod rokiem 1370 informacja o śmierci króla polskiego Kazimierza Wielkiego i wygląda ona następująco:

Kazimirus Rex Polonie obiit feria tertia ante diem sancti Martini. Et erat in hac syllaba bre videlicet omne novembre.[3]


Przypisy

  1. ↑ Maciej Włodarski: Wstęp. W: Polska poezja świecka XV wieku. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1998. ISBN 83-04-04378-5.
    1. ↑ S. XCI-XCII.
    2. ↑ S. XCI.
  2. ↑ Słownik terminów literackich. Janusz Sławiński (red.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2000, s. 80. ISBN 83-01-13851-3.
  3. ↑ Chronologia polska, red. Maciej Włodarski, Warszawa 2007.
Polska poezja świecka XV wieku
poezja obyczajowa
wiersze satyryczne
utwory okolicznościowe i polemiczne
poezja dydaktyczna
poezja miłosna
cyzjojany
  • Na podstawie: Polska poezja świecka XV wieku, oprac. Maciej Włodarski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1998. ISBN 83-04-04378-5

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya