Dagesz

Dagesz
Ilustracja
Informacje podstawowe
Podstawowy alfabet

hebrajski

Pochodzenie
Znak diakrytyczny

kropka

Multimedia w Wikimedia Commons
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Dagesz (דָּגֵשׁ) – znak diakrytyczny używany w alfabecie hebrajskim (zarówno w hebrajskim biblijnym jak i współczesnym). Występuje w formie kropki umieszczonej w środku litery, może pojawić się w dowolnym znaku z wyjątkiem ר (resz), ע (ajin), ח (chet), ה (he) oraz א (alef)[1][2], jednak we współczesnej wymowie ma wpływ na wymowę jedynie w przypadku liter פ (pe), כ (kaf) i ב (bet)[3][4].

Dagesz dzieli się na dwa typy: dagesz chazak/forte oraz dagesz kal/lene[5][2][6]. Pierwszy z nich został opracowany przez Elię Lewitę[7], natomiast drugi przez francuskiego rabina Dawida Kimhi[8].

Wymowa nowohebrajska

Źródła: [3][5]
z dagesz bez dagesz
litera wymowa litera wymowa
בּ b ב w
כּ ךּ k כ ך ch
פּ ףּ p פ ף f

Dagesz chazak (dāgēš forte)

Dagesz chazak może wystąpić w dowolnej literze z wyjątkiem ר (resz), ע (ajin), ח (chet), ה (he) oraz א (alef), jednak tylko wtedy, gdy dana litera jest poprzedzona literą z nikudem i nie jest ostatnia w danym wyrazie[9]. Gdy dagesz jest poprzedzony znakiem szwa, występuje wówczas dagesz kal[9].

Dagesz chazak dzieli się na następujące typy[10][11]:

  • forte necessarium – tworzy się go poprzez skrócenie dwóch identycznych liter, jeśli po pierwszej z nich nie następuje litera z nikudem. Znak jest wówczas wymawiany dłużej.
  • forte euphonicum – który służy do prawidłowej recytacji treści świętych ksiąg. Wyróżnia się trzy typy:
    • forte coniunctivum – występuje w pierwszej literze wyrazu, jeżeli ten jest akcentowany i jeśli następuje ściśle po poprzednim słowie kończącym się na nieakcentowanym a lub e (np. hebr. ‏נַעֲשֶׂה לָּנוּ‎, trb. ‏na'ase lanu‎, dosł. "zróbmy to"),
    • forte dirimens – podkreśla dźwięczność znaku szwa (np. hebr. ‏עִנְּבֵי‎, trb. ‏inəve‎, dosł. "winogrona"),
    • forte affectuosum – charakteryzuje się dłuższą wymową litery.

Spółgłoski z dagesz chazak, po którym następuje szwa, mogą utracić dagesz, szczególnie w przypadku spółgłosek ו (waw), י (jod), ל (lamed), מ (mem), נ (nun) i ק (kof)[12].

Dagesz kal (dāgēš lene)

Dagesz kal dotyczy liter begadkepat(inne języki)[13], czyli znaków ב (bet), ג (gimel), ד (dalet), כ (kaf), פ (pe), ת (taw). Występuje w danych przypadkach[14][11]:

  • na początku zdania,
  • na początku słowa, jeśli poprzedzające słowo kończy się znakiem bez nikudu,
  • w ostatniej literze wyrazu,
  • zawsze w przedrostkach בְּ־ i כְּ־.

Przypisy

  1. ↑ Alan Wood: Alphabetic Presentation Forms. alanwood.net. (ang.).
  2. ↑ a b Richard Gottheil, Wilhelm Bacher: DAGESH. jewishencyclopedia.com. (ang.).
  3. ↑ a b Znaki diakrytyczne. iwrit.pl. [dostęp 2023-12-26]. (pol.).
  4. ↑ Paulo Correia, Jorge Madeira Mendes: Letras do alfabeto hebraico e meses do calendário judaico. ec.europa.eu, 2017. s. 28–31. (port.).
  5. ↑ a b 1.2 Dagesch lene und Dagesch forte. bible-zoom.de. s. 12-13. (niem.).
  6. ↑ Walford 2002 ↓, s. 10.
  7. ↑ Lewita 1531 ↓, s. 54.
  8. ↑ Kimhi 1545 ↓, s. 49.
  9. ↑ a b Blau 1993 ↓, s. 16.
  10. ↑ Meyer 1992 ↓, s. 16.
  11. ↑ a b Hebrew Syllables - Introduction to the dagashim. hebrew4christians.com. (ang.).
  12. ↑ Meyer 1992 ↓, s. 68.
  13. ↑ Giovanni Deiana, Stanisław Bazyliński, Ambrogio Spreafico, Wprowadzenie do hebrajszczyzny biblijnej, Warszawa: Towarzystwo Biblijne w Polsce, 2001, s. 14, ISBN 978-83-85260-25-7 [dostęp 2024-02-05].
  14. ↑ Meyer 1992 ↓, s. 69.

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya