Dawid Herman

Artykuł ten został zgłoszony do umieszczenia na stronie głównej w rubryce „Czy wiesz”.
Pomóż nam go sprawdzić: oceń zgłoszoną nominację.

Dawid Herman

‏דוד הערמאַן‎

Dawid Herman (1916)
Data i miejsce urodzenia	czerwiec 1876 Warszawa
Data i miejsce śmierci	8 maja 1937 Nowy Jork
Język	jidysz
Dziedzina sztuki	teatr

Dawid Herman (jid. ‏דוד הערמאַן‎, ur. 1876 w Warszawie, zm. 8 maja 1937 w Nowym Jorku) – żydowski aktor i reżyser teatralny.

Urodził się w czerwcu 1876 roku w Warszawie, pochodził z rodziny chasydzkiej. W młodości pobierał nauki w chederze oraz bet midraszu. Pod wpływem literatury haskalowej porzucił tradycyjną edukację. Zaangażował się w działalność artystyczną, pierwsze próby pisania podejmował w języku hebrajskim i polskim^[1]. Podczas pobytu w Krakowie związał się ze środowiskiem teatru jidyszowego^[1]. Był członkiem Bundu^[2].

Na początku XX wieku wraz z żydowską grupą teatralną wystawiał sztuki m.in. Szolema Alejchema, Icchoka Lejba Pereca i Szaloma Asza w Teatrze Letnim w Warszawie^[1]. Wiosną 1908 roku wyreżyserował w Łodzi sztukę Pereca Hirszbejna Tchijes kaf^[1]. Następnie wyjechał do Wiednia, gdzie współpracował z Egonem Brecherem(inne języki)^[1]. Po powrocie do Warszawy występował z trupą Hirszbejna, a następnie wraz z Perecem i A. Mukdonim był założycielem szkoły dramatycznej^[1][2].

Był kierownikiem artystycznym Trupy Wileńskiej^[3]. Wyreżyserował pierwsze przedstawienie dramatu Dybuk Szymona An-skiego, którego premiera miała miejsce w grudniu 1920 roku^[4]. Sztuka stała się następnie międzynarodowym sukcesem, wystawiana była zarówno na scenach żydowskich, jak i nieżydowskich^[1][2][4]. Późniejsze wystawienia dramatu często czerpały inspirację ze sztuki w reżyserii Hermana^[5]. Po premierze sztuki wraz z Trupą Wileńską udał się na tournée po Europie^[1]. Przez pewien czas wystawiał również sztuki w Berlinie z częścią aktorów Trupy Wileńskiej^[5].

Od 1922 roku prowadził wykłady w założonej przez Michała Weicherta Żydowskiej Szkole Dramatycznej^[1][5][6]. W latach 20. XX wieku był kierownikiem żydowskiej grupy teatralnej w Stanisławowie^[7]. W 1926 roku był współzałożycielem teatru Azazel w Warszawie^[1], wyreżyserował większość sztuk wystawionych w nim^[5]. Później ponownie współpracował z Trupą Wileńską, z którą wyreżyserował m.in. Nocą na starym rynku Pereca^[3] i Der nisojen Jakuba Pregera^[5]. W marcu 1928 roku zaproszono go, aby wystawił w Oslo Dybuka w języku norweskim^[5].

W 1929 i 1930 roku wystawiał sztuki w Warszawskim Nowym Teatrze Żydowskim^[5].

W sierpniu 1933 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie zaprosiła go Jennie Goldstein(inne języki) z propozycją wystawienia sztuki Chaima Liebermana(inne języki) Der nejder^[5]. Następnie wystawiał sztuki m.in. w Prospect Theatre na Bronxie. W 1936 roku przebywał na Kubie, gdzie wystawił kilka sztuk w języku jidysz^[5]. Przed wyjazdem część swojego prywatnego archiwum przekazał JIWO^[5].

Żonaty z Sarą^[5]. Zmarł na zawał serca 8 maja 1937 roku w Nowym Jorku. Został pochowany na Mount Carmel Cemetery(inne języki) w Queens^[8]. Jego żona zmarła w 1951 roku^[5].

Po II wojnie światowej w Australii aktorzy Rachela Holzer i Jakub Waislitz założyli teatr jego imienia^[9].

• RafałR. Węgrzyniak RafałR., Procesy doktora Weicherta, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2017, ISBN 978-83-06-03405-9 .