Demodex gracilentus

Demodex gracilentus – gatunek roztocza z rodziny nużeńcowatych. Jego jedynym żywicielem jest myszarka polna.

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 2014 roku przez Joannę Izdebską i Leszka Rolbieckiego na łamach „Journal of Medical Entomology”. Jako miejsce typowe wskazano pobrzeże północnej Polski. Epitet gatunkowy oznacza po łacinie „smukły” i odnosi się kształtu pajęczaka^[2].

Nużeniec o wysmuklonym ciele, u samca krótszym niż u samicy. Samce osiągają od 272 do 347 μm długości i od 25 do 34 μm szerokości, a samice od 260 do 395 μm długości i od 23 do 36 μm szerokości ciała^[2].

Dłuższa niż szeroka, trapezowatego zarysu u samicy i prostokątnego u samca gnatosoma ma na stronie grzbietowej parę dość dużych, stożkowatych kolców nadbiodrowych, a na spodzie owalną nabrzmiałość gardzieli z parą szczecinek subgnatosomalnych po bokach. Niesymetryczne nogogłaszczki budują dwa człony ruchome, z których ostatni ma trzy rozwidlone pazurki^[2].

Wąska, stopniowo ku tyłowi rozszerzona, trapezowata podosoma ma na spodzie cztery pary płytek epimeralnych, z których te pary pierwszej są trójkątne, a par pozostałych prostokątne. Występują cztery pary odnóży zbudowanych z pięciu członów, z który ostatni wieńczy para dużych, hakowato zakrzywionych pazurków. Krętarze odnóży pierwszej pary są zbudowane inaczej niż pozostałych, trójkątne w kształcie. Samiec ma na wierzchu podosomy dwie pary guzków grzbietowych, z których pierwsza leży między wysokością odnóży pierwszej i drugiej pary, a druga między wysokością odnóży trzeciej i czwartej pary, oraz ciągnący się na wysokości odnóży trzeciej i czwartej pary edeagus o średniej długości 32 μm. U samicy poniżej płytek epimeralnych ostatniej pary leży wulwa osiągająca średnio 12 μm długości^[2].

Opistosoma jest silnie wydłużona, stopniowo ku szczytowi się zwężająca, poprzecznie rowkowana, u obu płci zaopatrzona w rombowaty narząd opistosomalny^[2].

Roztocz ten jest monoksenicznym^[2][3] komensalem^[4] lub pasożytem myszarki polnej^[2][3]. Bytuje na skórze, w mieszkach włosowych wibrysów żywiciela. Nie stwierdzono wywoływania przez jego żerowanie zmian skórnych^[2].

Na myszarce polnej żyją jeszcze trzy inne gatunki nużeńców^[3], ale wykazują one inną specjalizację. Demodex apodemi żyje w mieszkach zwykłego owłosienia ciała, Demodex agrarii w gruczołach łojowych, a Demodex huettereri w gruczołach tarczkowych powiek gospodarza^[2].

Gatunek podawany tylko z Polski^[2][3], ale jego zasięg przypuszczalnie pokrywa się z zasięgiem żywiciela^[2].