Dialekt sulkowski

Polskojęzyczne wsie wokół Baborowa na początku XX wieku (kolor czerwony)

Dialekt sulkowski (także dialekt sułkowski, etnolekt śląski: sulkowski djalekt) – jeden z dialektów śląskich[1], wyodrębniony przez Feliksa Steuera w swojej pracy Dialekt sulkowski (1934). Należy do dialektów pogranicza śląsko-laskiego, a swą nazwę bierze od rodzinnej miejscowości Steuera – Sułkowa[1]. W przeszłości utożsamiany z gwarami prudnickimi[2]. W dialekcie tym Feliks Steuer stworzył takie dzieła, jak Ostatni gwojźdźaurz(inne języki) i Z naszej źymjy ślunskej(inne języki). Dlaczego, znając doskonale język polski, te dzieła stworzył w gwarze wyjaśnia we wstępie do Dialektu Sulkowskiego następująco:

Do r. 1905 prawie cała ludność Sulkowa (obecnie Sułków) mówiła wyłącznie po polsku.[... ] Od r. 1905 zaczyna się wzmożona germanizacja; wkorzeniła ją szkoła, która wywiera coraz silniejszy wpływ. [...] Wskutek tego młodzież szkolna i pozaszkolna używa obecnie dosyć ogólnie języka niemieckiego. Widać, że germanizacja prze silnie naprzód. Zachodzi zatem obawa, że najpóźniej po dwu pokoleniach język polski w Sulkowie zaniknie ostatecznie.

Do zapisu używał specjalnego alfabetu powstałego we współpracy z Kazimierzem Nitschem zajmującego się dialektami śląskimi znacznie wcześniej.

Cechy charakterystyczne

Dialekt sulkowski charakteryzuje się:

  • przejściem dawnego a pochylonego w dyftong au, wymawiany [ɑw];
  • zachowaniem twardego k i g w połączeniu ky i gy np. okynka (okienka), pługy (pługi);
  • antycypacją miękkości (np. kujźńa);
  • przejściem wygłosowej samogłoski nosowej w am, np. cebulam (cebulę)
  • brakiem prelabializacji nagłosowego o, np. okno (por. centralnośląskie uokno).

Przykład tekstu

Gwojźdźaurz mau wjelkům familijam. Ćynżko mu je wszyckich ućůngnuć. Ale robi dźyń i noc, ażby dźeći mjały co jejść, co se oblyc i czim zostać. We wszyckim půmaugau mu baba. To je dobrau baba. Kaj chłop być ńy może, tam je ůna. W leće stauwau rano o jednej a leći na trauwam. Tam daleko za huczńicam. Jak przychodźi du dům, warzi na blasze. Dauwau świńům, gańśům, kurům a odbywau krowy. Po śńaudańu idźe na poly. Krůtko przed połejdńym zajś je důma. Mujśi warzyć objaud a gotować lau bydła.

Feliks Steuer, Ostatńi gwojźdźaurz

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ a b Feliks Steuer, Dialekt sulkowski, Kraków 1934
  2. ↑ Kronika śląska, [w:] Andrzej Jałowiecki, Organizacja angielskiego przemysłu węglowego, Katowice: Instytut Śląski, 1935, s. 6.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya