Domacjum

Domacja w postacji kępek włosków na liściu ambrowca
Domacja w postaci zagłębień na liściu Psychotria capensis

Domacjum (gr. domation – domek, ang. domatium) – twory powstające na różnych częściach roślin lub modyfikowane ich organy zasiedlane przez zwierzęta – mrówki i roztocze[1].

Domacja są wynikiem oddziaływania mutualistycznego między roślinami i zwierzętami. Zwierzęta zyskują miejsce schronienia i siedlisko do żerowania, a rośliny obrońców, chroniących je przez drobnymi roślinożercami i patogennymi grzybami. Domacja dla roztoczy występują częściej niż domacja dla mrówek u roślin stref umiarkowanych i chłodnych, natomiast mrówki w roli obrońców roślin częstsze są w strefie międzyzwrotnikowej. Wyjątkiem jest międzyzwrotnikowa Afryka, gdzie z podobną częstością występują u roślin domacja dla mrówek i roztoczy[2].

Domacja mrówek

Mrówki adaptują na gniazda zwykle puste przestrzenie w obrębie organów roślin, np. puste ciernie[1] (np. u akacji – Acacia cornigera i A. sphaerocephala[3]) lub komory z naturalnym otworem powstające u nasady liści Miconia lancifolia[3]. Domacjom mrówek (ang. myrmecodomatia) czasem dodatkowo towarzyszą wytwarzane przez rośliny pozakwiatowe miodniki (nierzadko miodniki takie wabią mrówki bez dodatkowych modyfikacji)[2] albo tzw. ciałka Belta – drobne, łamliwe wyrostki na końcach liści bogate w białka i tłuszcze[3].

Domacja roztoczy

Żółte roztocze wewnątrz domacjum cynamonowca kamforowego

Domacja roztoczy tworzą się zwykle w rozwidleniach wiązek przewodzących na spodniej stronie liści i mają postać kępek włosków (ang. tuft domatia), kieszonek (ang. pocket domatia) lub zagłębień (ang. pit domatia). O ile wszystkie typy domacjów dla roztoczy wykształcają się z podobną częstością w strefie międzyzwrotnikowej, o tyle w strefach umiarkowanych zazwyczaj mają one postać kępek włosków[2].

Domacja zasiedlane przez roztocza wykształcane są przez okrytonasienne rośliny drzewiaste i szacuje się, że występują u ok. 14 tys. gatunków roślin tj. 10%, przy czym gatunków znanych ze stwierdzonymi domacjami było w 2024 roku nieco ponad 4 tys. Domacja powstawały wielokrotnie i niezależnie w wyniku ewolucji roślin okrytonasiennych. Zidentyfikowano ok. 600–700 linii rozwojowych, w których one powstały i ok. 500–600, w których zanikły. Obecne są u 2/3 rzędów i 1/4 rodzin tych roślin[2].

Zastosowanie

Różnice w budowie domacjów bywają wykorzystywane do rozróżniania gatunków. Przykładowo rodzime w polskiej florze lipy – drobnolistna Tilia cordata i szerokolistna Tilia platyphyllos różnią się kolorem domacjów (zwanych w tym przypadku też bródkami) w kątach wiązek przewodzących na spodniej stronie liści – u pierwszego gatunku mają postać rudych kępek włosków, w drugim białych[4].

Przypisy

  1. ↑ a b Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 175. ISBN 83-214-1305-6.
  2. ↑ a b c d Andrew Myers, Bruce Martin, Jenna Yonenaga, Anurag A. Agrawal, Marjorie G. Weber, A global assessment of plant–mite mutualism and its ecological drivers, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 121 (48), e2309475121, DOI: 10.1073/pnas.2309475121 [dostęp 2024-12-04].
  3. ↑ a b c Zbigniew Podbielkowski, Maria Podbielkowska, Przystosowania roślin do środowiska, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992, s. 384-386, ISBN 978-83-02-04299-7.
  4. ↑ Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2004, s. 300. ISBN 83-01-14342-8.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya