Dungeon synth

Dungeon synth – gatunek muzyki elektronicznej wywodzący się z black metalu i dark ambientu. Styl ten wykształcił się na początku lat 90. XX wieku, głównie wśród muzyków związanych z wczesną norweską sceną blackmetalową. Dungeon synth zazwyczaj odwołuje się do tematyki średniowiecznej i fantasy^[1][2].

Gatunek wykorzystuje estetykę i tematykę typowo kojarzoną z black metalem^[3][4][5], jednak w przeciwieństwie do charakterystycznych dla tego nurtu ciężkich partii gitarowych opartych na technice tremolo picking, szybkich partii perkusyjnych typu blast beat oraz agresywnego, skrzekliwego wokalu, opiera się na kompozycjach instrumentalnych i ambientowych. Utwory tego rodzaju były powszechnie wykorzystywane jako introdukcje, interludia lub zakończenia (outro) na albumach blackmetalowych^[6], deathmetalowych i heavymetalowych w latach 80. i 90. XX wieku^[7].

Choć od lat 90. dungeon synth często wiązano z motywami średniowiecznymi i fantastyką^[8], część współczesnych przedstawicieli gatunku odrzuca nadmierną dominację estetyki high fantasy. Gatunek bywa porównywany do muzyki z gier komputerowych ze względu na inspiracje fantastyką, wykorzystanie wielowarstwowych partii syntezatorowych oraz nacisk na budowanie nastroju i atmosfery^{[9][10][11][12]}. Chociaż tradycyjni wykonawcy, tacy jak Mortiis, odrzucali wpływ ścieżek dźwiękowych z gier wideo na dungeon synth^[13][14][15], nowsi artyści reprezentujący ten gatunek czerpią z nich znaczące inspiracje, szczególnie z muzyki do gier fabularnych (RPG)^[16][17][18].

Dungeon synth wywodzi się z black metalu^{[3][19][20][21]} i dark ambientu^[22][23]. Jeszcze przed wykształceniem się gatunku wpływy instrumentalnej muzyki elektronicznej przeniknęły do wczesnej norweskiej sceny blackmetalowej; twórczość Tangerine Dream i Klausa Schulzego wywarła wpływ na zespoły Mayhem, Emperor i Enslaved^[24][25]. Minialbum Deathcrush (1987) grupy Mayhem rozpoczynał się nawet kompozycją „Silvester Anfang” autorstwa Conrada Schnitzlera(inne języki)^[26].

Za twórców dungeon synth uważa się Mortiisa i Burzum, którzy wywodzili się z wczesnej norweskiej sceny blackmetalowej. Projekt Mortiis został założony przez Håvarda Ellefsena, basistę zespołu Emperor, natomiast Burzum powstał jako solowy projekt blackmetalowy Varga Vikernesa, znanego wcześniej z grup Old Funeral i Mayhem^{[12][27][28][29][30][31][32][33]}.

Zakładając Mortiis, Ellefsen czerpał inspiracje z twórczości Tangerine Dream, Klausa Schulzego^[34], Skinny Puppy i Enigmy^[35]. Pierwsze demo Mortiisa, trwające niespełna godzinę, było pierwszym wydawnictwem wykorzystującym estetykę black metalu przy jednoczesnym zastosowaniu wyłącznie instrumentalnych utworów i instrumentarium nietypowego dla tego gatunku^[36]. Druga wersja kasety była również pierwszym przypadkiem użycia przez Ellefsena określenia „dark dungeon music” na opisanie swojej twórczości^[37].

Mortiis stał się jednym z najważniejszych przedstawicieli gatunku, a jego stylistyka jest szczególnie wyraźna na wczesnych wydawnictwach, takich jak Født til å herske(inne języki) (1994)^[38], oraz na późniejszych albumach stanowiących powrót do pierwotnego brzmienia, przede wszystkim Spirit of Rebellion (2020)^[39]. Do innych znaczących przedstawicieli gatunku należą Old Tower, Sombre Arcane, Thangorodrim i Depressive Silence^[40][41].

Vikernes wymieniał grupę Das Ich, duet Dead Can Dance oraz Piotra Czajkowskiego jako jedne z głównych inspiracji ambientowej strony twórczości Burzum^{[42][43][44][45]}. Fiński muzyk dungeon synth Tuomas M. Mäkelä z projektu Jääportit^[46] wskazywał natomiast na wpływy Dead Can Dance i Arcana. Robert Nusslein, członek założyciel zespołu Ritual i projektu Casket of Dreams, wymieniał wśród swoich inspiracji Tangerine Dream, Velvet Acid Christ(inne języki), Dead Can Dance oraz Death in June^[47].

W 1993 duński jednoosobowy projekt syntezatorowy The Dark Funeral wydał demo, które bywa przywoływane obok najwcześniejszych nagrań Mortiisa jako przykład rodzącego się dungeon synth, jednak działalność projektu zakończyła się po wydaniu dwóch dem^[48][49]. W tym samym roku Jim Kirkwood opublikował dwa albumy, które z perspektywy czasu uznano za mające wpływ na wczesny dungeon synth: Through A Dark Glass^[50][51] oraz Tower of Darkness^[52][53]. W 1994 ukazał się album ...And All Was Silent projektu Pazuzu, obecnie zaliczany do kanonu gatunku^[54][55][56].

Dino synth jest niszową odmianą dungeon synth inspirowaną dinozaurami i prehistorycznym życiem. Bywa opisywany jako jeden z bardziej nietypowych podgatunków muzyki współczesnej, co wiązane jest m.in. z trudnością w jednoznacznym określeniu momentu jego powstania. Za pierwsze wydawnictwo reprezentujące ten styl uznaje się album Slow and Heavy (2019) projektu Diplodocus^[57], będącego pseudonimem amerykańskiego muzyka Andrew Frittsa^[58], założyciela wytwórni Dungeons Deep Records^[59].

Crypt hop, określany również jako dungeon rap, jest niszowym gatunkiem undergroundowym łączącym dungeon synth z bitami lo-fi hip-hopu. Charakteryzuje się mroczną, „lochową” atmosferą oraz eksperymentalnymi utworami rapowymi lub instrumentalnymi. Nagrania reprezentujące ten styl publikowane są często za pośrednictwem serwisu Bandcamp^[60].

W części opisów wskazuje się, że niektórzy wykonawcy, tacy jak DJ Sacred, łączą elementy memphis horrorcore (w szczególności jego mroczną tematykę i wyrazistą perkusję) z pejzażami dźwiękowymi charakterystycznymi dla dungeon synth, tworząc oniryczne i mroczne brzmienie^[61].

Tänzelcore, określany również jako Keller Synth, stanowi połączenie elektronicznej muzyki tanecznej z estetyką metalu ekstremalnego. Styl ten charakteryzuje się szybkim tempem^[62], rytmami opartymi na uderzeniach typu gabber oraz strukturami hardcore techno, na które nakładane są surowe, lo-fi melodie syntezatorowe mające przywoływać skojarzenia ze ścieżkami dźwiękowymi do dzieł fantasy osadzonych w realiach średniowiecznych^[63].

Nazwa gatunku pochodzi od niemieckiego słowa „tänzeln”, oznaczającego „podskakiwać” lub „pląsać”. Gatunek znany jest z absurdystycznej, średniowiecznej estetyki, a za jego twórcę uznaje się niemieckiego artystę Sigfrida^[63]. Muzyk TopfHelm określił jego atmosferę jako „wiedźmy zbierające się nocą w ciemnym lesie, by odprawiać dziwne rytuały”^[64].