Edward Buca

Edward Buca (ur. 24 marca 1926 w Nadybach, zm. w 2013) – polski żołnierz ruchu oporu podczas II wojny światowej, członek Armii Krajowej, więzień sowieckich łagrów.

Życiorys

Przed wybuchem wojny zdołał ukończyć sześc klas szkoły podstawowej. W wieku 15 lat został wstąpił w szeregi Armii Krajowej. Brał udział w walkach w okolicach Lwowa, był również dowódcą grupy likwidacyjnej w Samborze. Dwukrotnie aresztowany przez Niemców, za każdym razem udało mu się uciec.

Po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną, został członkiem organizacji wojskowej NIE[1]. Kiedy NKWD przeprowadziło masowe aresztowania wśród Polaków, w dniu 4 maja 1945 roku zatrzymany i uwięziony został także Buca[2]. W sierpniu 1945 roku Wojenny Trybunał Armii Radzieckiej skazał go na śmierć, jednak wskutek napisanej wraz z innymi prośby, Rada Najwyższa ZSRR zamieniła karę na 20 lat katorgi[3]. Został zesłany do Workuty, gdzie pracował m.in. przy budowie kopalni, elektrowni, linii kolejowych i innych obiektów.

Kiedy w 1953 roku umarł Józef Stalin, a następnie aresztowano Ławrientija Berię, w dniu 19 lipca wybuchło w Workucie powstanie, którego jednym z przywódców był Edward Buca. Więźniowie odmówili wyjścia do pracy. Wysunięto żądania zwolnienia z obozów więźniów politycznych o zbyt długich wyrokach, pozwoleń na spotkania z bliskimi, 9-godzinnego dnia pracy i przelewania zarobionych przez skazańców pieniędzy ich rodzinom. Uwolniono więźniów zamkniętych w izolatkach, organizowano pikiety i wiece. Bunt został stłumiony 1 sierpnia 1953 roku, kiedy to obozowa załoga otworzyła ogień do protestujących. Buca ocalał z masakry, jednak otrzymał dodatkowe 10 lat kary.

W 1958 roku został przekazany władzom PRL. Jeszcze w tym samym roku Sąd Wojewódzki w Łodzi skazał go ponownie na karę śmierci, zamienioną - na mocy amnestii z 1956 roku - na karę 13 lat pozbawienia wolności, na poczet której zaliczono jednak pobyt w łagrze. Buca nie dostosował się jednak do nowej rzeczywistości. Mieszkając w Katowicach, był inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa. Ostatecznie w październiku 1971 roku, przy pomocy samochodu ciężarowego zarejestrowanego w Austrii, uciekł do Szwecji (wcześniej odmówiono mu wydania paszportu)[3]. Tam, pod opieką Michała Lisińskiego z Radia Wolna Europa oraz Kanadyjczyka Kennedy Wellsa spisał swoje wspomnienia z pobytu w łagrze. Zostały one wydane w 1976 roku w Londynie pod tytułem "Vorkuta"[4].

Ze Szwecji przeniósł się do Kanady, skąd – działając przez pełnomocnika – w 1999 roku wszczął proces sądowy o unieważnienie wyroku z 1958 roku oraz odszkodowanie. Po 1990 roku kilkukrotnie przyjeżdżał do Polski[2]. W 1993 roku opublikowana została druga z jego wspomnieniowych książek pt. "W piekle czerwonego imperium"[5].

Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2013 roku Sąd Okręgowy w Łodzi uznał wyrok skazujący z 1958 roku za nieważny[1]. Natomiast w marcu 2013 roku Sąd Okręgowy w Szczecinie przyznał mu zadośćuczynienie w wys. 565 tys. złotych[2].

W 2013 roku Edward Buca powrócił z emigracji i zamieszkał w Szczecinie. W tym samym roku zmarł.

Przypisy

  1. ↑ a b Żołnierz AK uniewinniony po 55 latach. wprost.pl, 2014-02-18. [dostęp 2024-12-13].
  2. ↑ a b c Szczecin: ponad 0,5 mln zł zadośćuczynienia za pobyt w sowieckich łagrach. wiadomosci.onet.pl, 2013-03-27. [dostęp 2024-12-13].
  3. ↑ a b Edward Buca. katalog.bip.ipn.gov.pl. [dostęp 2024-12-13].
  4. ↑ Ludomir Garczyński-Gąssowski: Uparty Góral z ”Wolnej Europy”. www.strefa.se. [dostęp 2024-12-13].
  5. ↑ W piekle czerwonego imperium. www.goodreads.com. [dostęp 2024-12-13].

Bibliografia

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya