Emerich Rath

Emerich Rath

Data i miejsce urodzenia	5 listopada 1883 Praga
Data i miejsce śmierci	21 grudnia 1962 Broumov
Zawód, zajęcie	sportowiec, przedsiębiorca
Multimedia w Wikimedia Commons

Emerich Rath (ur. 5 listopada 1883 w Pradze, zm. 21 grudnia 1962 w Broumovie) – czeski sportowiec i przedsiębiorca pochodzenia niemieckiego.

Pochodził z niemieckiej rodziny rzemieślniczej - jego ojciec był szewcem. W młodości wraz z rodziną przeniósł się do Broumova. Tam też zainteresował się sportem. Był wszechstronnym sportowcem - uprawiał zarówno sporty zimowe: narciarstwo, łyżwiarstwo szybkie, bobsleje, hokej na lodzie oraz alpinizm, jak również lekkoatletykę, pływanie, wioślarstwo, kajakarstwo, kolarstwo, boks, zapasy, hokej na trawie, piłkę nożną (był zawodnikiem DFC Prag), tenis, rugby, siatkówkę a także kulturystykę. Trzykrotnie startował w Letnich Igrzyskach Olimpijskich: w 1908 roku w Londynie oraz 1912 roku w Sztokholmie, kiedy to przebiegł maraton w barwach Austrii oraz w 1924 roku w Paryżu, gdy startując w barwach Czechosłowacji w zawodach kajakowych na Sekwanie zdobył mistrzostwo tego kraju. W latach 1905-1909 roku wygrał dziesięć wyścigów ze sprzętem wojskowym (26 kg) na dystansie 30 i 50 km, a w 1912 roku został bokserskim mistrzem Niemiec w wadze ciężkiej. W 1914 roku grał w reprezentacji Czech w hokeju na lodzie (występującej wówczas pod nazwą "Bohemia") na Mistrzostwach Europy w Hokeju na Lodzie w 1914 roku w Berlinie^[1][2].

W dniu 24 marca 1913 roku był uczestnikiem tragicznego w skutkach biegu narciarskiego, rozgrywanego w Karkonoszach na dystansie 50 km, w którym śmierć ponieśli Václav Vrbata i Bohumil Hanč. To on odnalazł wycieńczonego Hanča i podjął próbę sprowadzenia go do schroniska Labská bouda (Elbfallbaude) (ostatecznie musiał wezwać pomoc). Niestety, narciarz zmarł^[1][2].

Podczas I wojny światowej pracował w Alpach jako instruktor narciarstwa. Po wojnie zajął się produkcją sprzętu sportowego. W 1923 roku otworzył w praskim sklepie z narzędziami Rott dział ze sprzętem sportowym, a w 1929 roku właścicielem firmy Emerich Rath a.s., z siedzibą w Pałacu Targowym, produkującej artykuły sportowe w swoich warsztatach. Miał również sklep sportowy, znajdujący się w Pradze, na ul. Na Příkopě 23, w którym sprzedawano - co ciekawe - również sprzęt dla włóczęgów^[1][2].

Sam Rath uprawiał zdrowy tryb życia: nie palił tytoniu, był abstynentem i wegetarianinem. W latach 30. XX wieku zaczął uprawiać tramping - w miejscowości Luka pod Medníkem zbudował ranczo z dużym boiskiem sportowym, które prowadził jako Szary Wilk (Šedý Vlk). Miejsce to stało się popularne wśród czeskich i niemieckich trampów^[1].

Podczas II wojny światowej deklarował narodowość czeską i nie przyjął obywatelstwa Rzeszy. Jako antyfaszysta ukrywał niemieckiego Żyda Borisa Efenberga. Po zakończeniu walk nadal prowadził swój sklep aż do przejęcia władzy przez komunistów w 1948 roku. Wówczas został zmuszony do likwidacji firmy (ponoć władzom nie spodobała się wisząca przy wejściu tablica "VPRAVO HLEĎ!" czyli "Patrz w prawo!"), a Rath został skazany na rok obozu pracy w miejscowości Svatý Jan pod Skalou za "propagowanie amerykańskiego stylu życia"^[1][2].

Po odbyciu kary nie mógł znaleźć stałego zajęcia, nie miał również prawa do emerytury. Początkowo żył z pieniędzy pochodzących ze sprzedaży sklepu, następnie przeniósł się do Broumova, do kuzyna. Pracował dorywczo, m.in. jako zamiatacz ulic oraz pomocnik w schronisku Luční bouda. Kiedy w latach 60. XX wieku wybrał bezdomność, mieszkając w parku miejskim w Broumovie i kąpiąc się w tamtejszej fontannie, służba bezpieczeństwa umieściła go w domu spokojnej starości. Zmarł na zawał serca w broumowskim szpitalu^[1][2].

W 1956 roku wystąpił w filmie Synové hor (Synowie gór, reż. Čeněk Duba), opowiadającym o tragicznych wydarzeniach z 1913 roku. Zagrał tam niewielką rolę gajowego Lenza. W samym filmie występowała również postać Emericha Ratha (grał ją Otakar Brousek), jej rola w wydarzeniach została jednak przez komunistów umniejszona^[2][3]. Bliższa faktów natomiast była druga ekranizacja zdarzeń - film Poslední Závod (Ostatni wyścig, reż. Tomáš Hodan), z 2022 roku, gdzie postać Reicha odtwarza dwóch aktorów: Marek Adamczyk (Reich w młodości) oraz Oldřich Kaiser^[2][4].

W 2004 roku, pośmiertnie otrzymał nagrodę fair play, przyznaną przez Czeski Klub Fair Play, działający przy Czeskim Komitecie Olimpijskim^[1][2].