Entoloma
Dzwonkówka wiosenna | |
| Systematyka | |
| Domena | |
|---|---|
| Królestwo | |
| Typ | |
| Klasa | |
| Rząd | |
| Rodzina | |
| Rodzaj |
dzwonkówka |
| Nazwa systematyczna | |
| Entoloma P. Kumm Führer für Pilzfreunde (Zwickau): 23, 97 (1871) | |
| Typ nomenklatoryczny | |
|
Entoloma sinuatum (Bull.) P. Kumm. 1871 | |






Entoloma P. Kumm. (dzwonkówka) – rodzaj grzybów z rodziny dzwonkówkowatych (Entolomataceae)[1].
Cechy charakterystyczne
Grzyby kapeluszowe. Kapelusze nagie, rzadziej łuseczkowate lub włókniste, przeważnie higrofaniczne. Trzon przeważnie osadzony w środku. Blaszki w stanie dojrzałym różowo połyskujące, różnie przyrośnięte[2]. Często występują cheilocystydy. Wysyp zarodników cielistoróżowy. Zarodniki kanciaste ze wszystkich stron, cienkościenne lub stosunkowo grubościenne, o barwie od różowej do różowobrązowej. Podstawki 2- lub 4-zarodnikowe. Krawędź blaszki płodna, sterylna lub niejednorodna. Strzępki skórki typu cutis, trichoderm lub hymeniderma ze wszystkimi możliwymi kombinacjami, z pigmentem w ścianie komórkowej lub wewnątrzkomórkowym. Trama blaszek regularna (strzępki biegną równolegle). U niektórych gatunków występują cheilocystydy, u innych brak cystyd. Część strzępek (zwłaszcza w skórce i bezpośrednio pod nią) wybarwiona – zawierają pigment wewnątrzkomórkowy lub w ścianie komórkowej, czasami inkrustacje[3]. Wiele gatunków trujących[2].
Większość gatunków to grzyby saprotroficzne, ale ostatnio stwierdzono, że niektóre tworzą ektomykoryzę[3].
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji: Entolomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi według Index Fungorum[1].
Rodzaj Entoloma utworzył Paul Kummer w 1871 r. Gatunkiem typowym jest Entoloma sinuatum[1]. Nazwę polską (zwyczajową) podał Stanisław Chełchowski w 1898 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym należące do tego rodzaju gatunki opisywane były pod takimi nazwami zwyczajowymi jak: delikatka, rumieniak, wieruszka, bedłka, kołpak, rumieniaczek, dzwoniak[4]. Posiada 25 synonimów naukowych[5].
- Entoloma albotomentosum[6]
- Entoloma alcedicolor Arnolds & Noordel. 2004[7]
- Entoloma allochroum Noordel. 1982[7] – dzwonkówka liliowotrzonowa[8]
- Entoloma ameides (Berk. & Broome) Sacc. 1887 – dzwonkówka łąkowa
- Entoloma amicorum Noordel. 1987[9]
- Entoloma anatinum (Lasch) Donk 1949 – dzwonkówka wczesna
- Entoloma apiculatum (Fr.) Noordel. 1981 – dzwonkówka szpiczasta
- Entoloma aprile (Britzelm.) Sacc. 1887 – dzwonkówka kwietniowa
- Entoloma araneosum (Quél.) M.M. Moser 1978 – dzwonkówka srebrzystowłóknista
- Entoloma asprellum (Fr.) Fayod 1889 – dzwonkówka niebieskotrzonowa
- Entoloma atrocoeruleum Noordel. 1987[10]
- Entoloma atromarginatum (Romagn. & J. Favre) Zschiesch. 1984 – dzwonkówka czarnobrzega
- Entoloma bloxamii (Berk. & Broome) Sacc. 1887 – dzwonkówka szarofioletowa
- Entoloma byssisedum (Pers.) Donk 1949 – dzwonkówka muszelkowata
- Entoloma caccabus (Kühner) Noordel. 1979[7]
- Entoloma caeruleum (P.D. Orton) Noordel. 1982
- Entoloma caesiocinctum (Kühner) Noordel. 1982[7]
- Entoloma calthionis Arnolds & Noordel. 1979[7]
- Entoloma canosericeum (J.E. Lange) Noordel. 1982 – dzwonkówka siwojedwabista
- Entoloma cephalotrichum (P.D. Orton) Noordel. 1979[7]
- Entoloma cetratum (Fr.) M. M. Moser 1978 – dzwonkówka ochrowa
- Entoloma chalybeum (Pers.) Noordel. 1982 – dzwonkówka czarnoniebieskawa
- Entoloma chlorophyllum Noordel. 1980[7]
- Entoloma chytrophilum Wölfel, Noordel. & Dähncke 2001 – dzwonkówka niebieskoszara[11]
- Entoloma clandestinum (Fr.) Noordel. 1980 – dzwonkówka gruboblaszkowa
- Entoloma clypeatum (L.) P. Kumm. 1871 – dzwonkówka tarczowata
- Entoloma cocles (Fr.) Noordel. 1981 – dzwonkówka stożkowata
- Entoloma coelestinum (Fr.) Hesler 1967[7]
- Entoloma conferendum (Britzelm.) Noordel. 1980 – dzwonkówka gwiaździstozarodnikowa
- Entoloma conocybecystis Noordel. & Liiv 1992[7]
- Entoloma corvinum (Kühner) Noordel. 1982[7]
- Entoloma costatum (Fr.) P. Kumm. 1871 – dzwonkówka żeberkowanoblaszkowa
- Entoloma cuneatum (Bres.) M.M. Moser 1978[7] – dzwonkówka żółtogarbkowa[8]
- Entoloma cuniculorum Arnolds & Noordel. 1979[7]
- Entoloma cuspidiferum Noordel. 1980 – dzwonkówka bagienna
- Entoloma cyanulum (Lasch) Noordel. 1984 – dzwonkówka ciemnoniebieska
- Entoloma defibulatum Arnolds & Noordel. 1979[7]
- Entoloma depluens (Batsch) Hesler 1967 – dzwonkówka krótkotrzonowa
- Entoloma dichroum (Pers.) P. Kumm. 1871 – dzwonkówka dwubarwna
- Entoloma dysthales (Peck) Sacc. 1891[10]
- Entoloma dysthaloides Noordel. 1979 – dzwonkówka owłosiona
- Entoloma elodes (Fr.) P. Kumm. 1871 – dzwonkówka torfowiskowa
- Entoloma engadinum (E. Horak) Noordel. 1982[7]
- Entoloma euchroum (Pers.) Donk 1949 – dzwonkówka fioletowawa
- Entoloma eulividum Noordel. 1985[7]
- Entoloma excentricum Bres. 1881 – dzwonkówka niesymetryczna
- Entoloma exiguum Esteve-Rav. & M. de la Cruz 1998[7]
- Entoloma exile (Fr.) Hesler 1967[7]
- Entoloma farinasprellum Arnolds 1982[10]
- Entoloma favrei Noordel. 1982[7]
- Entoloma flocculosum (Bres.) Pacioni 1988[7]
- Entoloma formosum (Fr.) Noordel. 1985 – dzwonkówka żółtawa
- Entoloma fuscotomentosum F.H. Møller 1945[7] – dzwonkówka rdzawobrązowa
- Entoloma gomerense Wölfel & Noordel. 2001[10]
- Entoloma griseocyaneum (Fr.) P. Kumm. 1871 – dzwonkówka szaroniebieskawa
- Entoloma griseoluridum (Kühner) M.M. Moser 1978[7]
- Entoloma griseopruinatum Noordel. & Cheype 2004[7]
- Entoloma griseorubellum (Lasch) Kalamees & Urbonas 1986[7]
- Entoloma hebes (Romagn.) Trimbach 1981 – dzwonkówka wysmukła
- Entoloma hirtipes (Schumach.) M.M. Moser 1978 – dzwonkówka kosmatotrzonowa
- Entoloma hispidulum (M. Lange) Noordel. 1982[7]
- Entoloma huijsmanii Noordel. 1984[7]
- Entoloma incanum (Fr.) Hesler 1967 – dzwonkówka brązowozielona
- Entoloma incarnatofuscescens (Britzelm.) Noordel. 1985 – dzwonkówka niebieskostopa
- Entoloma indutoides (P.D. Orton) Noordel. 1984 – dzwonkówka szaroczerwonawa
- Entoloma infula (Fr.) Noordel. 1980 – dzwonkówka infułowata
- Entoloma inusitatum Noordel., Enderle & H. Lammers 1995[7]
- Entoloma inutile (Britzelm.) Noordel. 1980[7]
- Entoloma jahnii Wölfel & Winterh. 1993[12] – dzwonkówka główkowatowłoskowata[8]
- Entoloma jubatum (Fr.) P. Karst. 1879 – dzwonkówka czekoladowoblaszkowa
- Entoloma juncinum (Kühner & Romagn.) Noordel. 1979 – dzwonkówka czerwonobrązowa
- Entoloma lampropus (Fr.) Hesler 1967 – dzwonkówka szarobrązowa
- Entoloma lanicum (Romagn.) Noordel. 1981 – dzwonkówka jasnoszara
- Entoloma lanuginosipes Noordel. 1979[7]
- Entoloma lepidissimum (Svrček) Noordel. 1982[7]
- Entoloma lepiotosmum (Romagn.) Noordel. 1982[7]
- Entoloma lilacinoroseum Bon & Guinb. 1984[10]
- Entoloma linkii (Fr.) Noordel. 1982 – dzwonkówka czarnoostrzowa
- Entoloma lividoalbum (Kühner & Romagn.) Kubička 1975 – dzwonkówka białobeżowa[13]
- Entoloma lividocyanulum (Kühner) M.M. Moser 1986 – dzwonkówka błyszcząca
- Entoloma longistriatum (Peck) Noordel. 1988[7] – dzwonkówka brązowoostrzowa[8]
- Entoloma lucidum (P.D. Orton) M.M. Moser 1978[7]
- Entoloma majaloides P.D. Orton 1960[10]
- Entoloma mammosum (L.) Hesler 1967 – dzwonkówka sutkowata
- Entoloma minutum (P. Karst.) Noordel. 1979 – dzwonkówka drobniutka
- Entoloma mougeotii (Fr.) Hesler 1967 – dzwonkówka popielatofioletowa
- Entoloma mutabilipes Noordel. & Liiv 1992[7]
- Entoloma myrmecophilum (Romagn.) M.M. Moser 1978[7]
- Entoloma neglectum (Lasch) Arnolds 1982 – dzwonkówka żółtawobiała
- Entoloma niphoides Romagn. ex Noordel. 1985 – dzwonkówka tarninowa
- Entoloma nitens (Velen.) Noordel. 1979[7]
- Entoloma noordeloosii Hauskn. 1999[7]
- Entoloma occultipigmentatum Arnolds & Noordel. 1979[7]
- Entoloma ollare E. Ludw. & T. Rödig 1992[7]
- Entoloma olorinum (Romagn. & J. Favre) Noordel. 1979[7]
- Entoloma ortonii Arnolds & Noordel. 1979[10]
- Entoloma pallens (Maire) Arnolds 1982[7]
- Entoloma pallescens (P. Karst.) Noordel. 1979[7] – dzwonkówka blednąca[8]
- Entoloma papillatum (Bres.) Dennis 1953 – dzwonkówka brodawkowata
- Entoloma parasiticum (Quél.) Kreisel 1984[7] – dzwonkówka pasożytnicza[8]
- Entoloma parkensis (Fr.) Noordel. 1979 – dzwonkówka czerniejąca
- Entoloma percandidum Noordel. 1982 – dzwonkówka prążkowana
- Entoloma phaeocyathum Noordel. 1985[7]
- Entoloma placidum (Fr.) Noordel. 1981
- Entoloma platyphylloides (Romagn.) Largent 1974 – dzwonkówka pieniążnicowata
- Entoloma plebeioides (Schulzer) Noordel. 1985[7]
- Entoloma plebejum (Kalchbr.) Noordel. 1985 – dzwonkówka metaliczna
- Entoloma pleopodium (Bull.) Noordel. 1985 – dzwonkówka cytrynowa
- Entoloma poliopus (Romagn.) Noordel. 1979[7]
- Entoloma politum (Pers.) Noordel. 1981 – dzwonkówka błotna
- Entoloma porphyrogriseum Noordel. 1987[7]
- Entoloma porphyrophaeum (Fr.) P. Karst. 1879 – dzwonkówka porfirowobrązowa
- Entoloma prunuloides (Fr.) Quél. 1872 – dzwonkówka mączna
- Entoloma pseudocoelestinum Arnolds 1982[7]
- Entoloma pseudoexcentricum (Romagn.) Zschiesch. 1984[7]
- Entoloma pulvereum Rea 1907 – dzwonkówka oprószona
- Entoloma rhodocylix (Lasch) M.M. Moser 1978 – dzwonkówka olszowa
- Entoloma rhodopolium (Fr.) P. Kumm. 1871 – dzwonkówka szara
- Entoloma rhombisporum (Kühner & Boursier) E. Horak 1976 – dzwonkówka rombowozarodnikowa
- Entoloma romagnesii Noordel. 1979[7]
- Entoloma rufocarneum (Berk.) Noordel. 1985 – dzwonkówka mięsnoczerwona
- Entoloma rusticoides (Gillet) Noordel. 1981 – dzwonkówka brązowoblaszkowa
- Entoloma sarcitum (Fr.) Noordel. 1981 – dzwonkówka wielkozarodnikowa
- Entoloma saundersii (Fr.) Sacc. 1887[10] – dzwonkówka wiązowa[8]
- Entoloma scabrosum (Fr.) Noordel. 1985 – dzwonkówka łuseczkowata
- Entoloma sepium (Noulet & Dass.) Richon & Roze 1880 – dzwonkówka mącznowonna
- Entoloma sericatum (Britzelm.) Sacc. 1895[7] – dzwonkówka wierzbowa[8]
- Entoloma sericeum Quél. 1872 – dzwonkówka jedwabista
- Entoloma serrulatum (Fr.) Hesler 1967 – dzwonkówka czarniawa
- Entoloma sinuatum (Bull.) P. Kumm. 1871 – dzwonkówka trująca
- Entoloma sodale Kühner & Romagn. ex Noordel. 1982 – dzwonkówka gromadna
- Entoloma solstitiale (Fr.) Noordel. 1980 – dzwonkówka niewielka
- Entoloma sordidulum (Kühner & Romagn.) P.D. Orton 1960[7]
- Entoloma speculum (Fr.) Quél. 1872 – dzwonkówka drobnoowocnikowa
- Entoloma sphagneti Naveau 1923 – dzwonkówka torfowcowa
- Entoloma sphagnorum (Romagn. & J. Favre) Bon & Courtec. 1987 – dzwonkówka torfiasta
- Entoloma strigosissimum (Rea) Noordel. 1979 – dzwonkówka kosmata
- Entoloma subpusillum (Pilát) Romagn. 1987[7]
- Entoloma subradiatum (Kühner & Romagn.) M.M. Moser 1978 – dzwonkówka mała
- Entoloma tenellum (J. Favre) Noordel. 1979[7]
- Entoloma terreum Esteve-Rav. & Noordel. 2004[7]
- Entoloma testaceum (Bres.) Noordel. 1987[7] – dzwonkówka brązowożółtawa[8]
- Entoloma tibiicystidiatum Arnolds & Noordel. 1979[7]
- Entoloma tjallingiorum Noordel. 1982[7] – dzwonkówka próchnolubna[8]
- Entoloma turci (Bres.) M.M. Moser 1978 – dzwonkówka ciemniejąca
- Entoloma undatum (Gillet) M.M. Moser 1978 – dzwonkówka strefowana
- Entoloma venosum Gillet 1876 – dzwonkówka żyłkowana
- Entoloma vernum S. Lundell 1937 – dzwonkówka wiosenna
- Entoloma versatile (Gillet) M.M. Moser 1978 – dzwonkówka oliwkowozielona
- Entoloma vezzenaense Noordel. & Hauskn. 1998[10]
- Entoloma whiteae Murrill 1917[7]
- Entoloma vindobonense Noordel. & Hauskn. 2004[10]
- Entoloma winterhoffii Wölfel & Noordel. 1997[7]
- Entoloma xanthochroum (P.D. Orton) Noordel. 1985 – dzwonkówka żółtoochrowa
Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum (pominięto gatunki wątpliwe)[14]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Władysława Wojewody (bez przypisów)[4] i innych (oznaczone przypisami)[7][13][8].
Przypisy
- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2022-11-29] (ang.).
- ↑ a b E. Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa: Klub dla Ciebie - Bauer-Weltbild Media, 2006, ISBN 83-7404-513-2.
- ↑ a b Entolomataceae, [w:] Critical monographs on the families of agarics and boleti occuring in the Netherlands, „Flora Agaricina Neerlandica” (1), 1988, s. 1–192.
- ↑ a b Władysław Wojewoda, Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 221–240, ISBN 83-89648-09-1.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-10-20] (ang.).
- ↑ M. Halama, Entoloma albotomentosum (Agaricales, Basidiomycota), a species new to Poland, „Acta Mycologica”, 46, 2011, s. 129–136 [zarchiwizowane z adresu 2013-12-12] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh Grzyby makroskopijne Polski w literaturze mikologicznej [online], grzyby.pl [dostęp 2023-01-27].
- ↑ a b c d e f g h i j k Rekomendacja nr 4 (2025) Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online], Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów, 28 stycznia 2025 (pol.).
- ↑ Projektowany Turnicki Park Narodowy [online] [dostęp 2018-12-16] [zarchiwizowane z adresu 2018-12-17].
- ↑ a b c d e f g h i j Entoloma (dzwonkówka) [online], grzyby.pl [dostęp 2023-12-30] (pol.).
- ↑ Marcin Stanisław Wilga, Mirosław Wantoch-Rekowski, Nowe stanowisko Entoloma chytrophilum w Lasach Oliwskich (Trójmiejski Park Krajobrazowy, Pomorze Gdańskie), „Przegląd Przyrodniczy”, 2, XXIV, Klub Przyrodników, 2013, s. 43–48 (pol.).
- ↑ J. Nita, M. Stefaniak, Entoloma jahnii, a rare species in Europe, „Acta Mycologica”, 45, 2010, s. 157–162 [zarchiwizowane z adresu 2013-12-12] (ang.).
- ↑ a b Rekomendacja nr 2/2021 Komisji ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów Polskiego Towarzystwa Mykologicznego [online] [dostęp 2021-07-16].
- ↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2013-10-20] (ang.).
Content Disclaimer
Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.
- The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
- There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
- It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
- Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
- Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.