Eurodac

Eurodac (ang. European Dactyloscopy, Europejski Zautomatyzowany System Rozpoznawania Odcisków Palców) – system informatyczny zbierający odciski palców azylantów i nielegalnych imigrantów na obszarze Unii Europejskiej.

Eurodac utworzono na podstawie rozporządzenia Rady Unii Europejskiej nr 2725/2000 z dnia 11 grudnia 2000^[1], które zostało zmienione „rozporządzeniem o Eurodac”^[2]. Celem funkcjonowania Eurodac jest umożliwienie wskazania państwa właściwego do badania wniosków o azyl wniesionych w państwie członkowskim UE, zgodnie z przepisami konwencji dublińskiej oraz w celu ułatwienia stosowania tej konwencji. Konwencję dublińską zastąpiło rozporządzenie Rady (WE) nr 343/2003 z dnia 18 lutego 2003^[3], które zostało zmienione rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013^[4].

System Eurodac składa się z:

• jednostki centralnej – z systemem rozpoznawania odcisków palców (ustanowiona w ramach Komisji Europejskiej);
• centralnej bazy danych, w której dane określone w rozporządzeniu o Eurodac są przetwarzane dla celów porównywania odcisków palców (do bazy mają dostęp pracownicy odpowiednich służb we wszystkich krajach członkowskich oprócz Danii, która nie uczestniczy w systemie);
• środków służących do przesyłania danych pomiędzy państwami członkowskimi UE i centralną bazą danych^[5].

Przekazanie odcisków palców przez migranta poszukującego ochrony jest wymogiem prawa unijnego^[6]. Cyfrowy zapis linii papilarnych pobrany z wszystkich 10 palców jest przesyłany do jednostki centralnej, gdzie następuje automatyczne sprawdzenie, czy taki odcisk palca znajduje się już w bazie danych (na zasadzie podobieństwa do istniejącego w bazie obrazu), jak również zapisanie pobranego, dotąd nieznanego, nowego odcisku do bazy^[6]. Identyfikacja tożsamości osoby następuje wyłącznie przez jej odciski placów, nie mają znaczenia dokumenty, takie jak np. paszport, dowód osobisty^[7]. Oparta na biometryce charakterystyka człowieka jest unikalna i trwała, zaś poziom pomyłek wynosi maksymalnie 0,1–2%^[7]. W bazie zapisywany jest obraz odcisku, płeć osoby, data oraz numer pobrania w danym kraju^[7]. Specjalny system AFIS (Automated Fingerprint Identfication System – Automatyczny System Identyfikacji Daktyloskopijnej), który został uruchomiony w styczniu 2003 r., wspomaga państwa członkowskie w zakresie wykrycia, czy osoba przekraczająca granicę ubiegała się już wcześniej o ochronę międzynarodową poprzez próbę wjazdu do UE z terytorium innego państw członkowskiego lub czy przekraczała wcześniej nielegalnie granicę UE^[7]. System obejmuje wszystkie państwa członkowskie oraz Szwajcarię, Norwegię, Liechtenstein i Islandię^[7].

Identyfikacja przeprowadzana w ten sposób powinna zachodzić na jak najwcześniejszym etapie procedury przekraczania granicy UE^[7]. Zgodnie z wytycznymi nie powinna być przeprowadzona dwukrotnie, np. oddzielnie na potrzeby systemu unijnego i krajowego^[7]. Państwo członkowskie musi zapewnić, by pobieranie, przechowywanie i transmisja danych dotyczących odcisków palców były zgodne z wymogami Centralnego Systemu Eurodac^[7].

W 2015 r. opracowane zostały dobre praktyki odnoszące się do sytuacji, gdy migrant (osoba poszukująca ochrony) nie chce poddać się procedurze pobrania odcisków palców^[7]. W pierwszej kolejności należy daną osobę pouczyć o konsekwencjach odmowy współpracy (obowiązek według prawa UE niezbędny do dalszych starań o ochronę na terenie UE, czy też transfer do innego państwa członkowskiego), w drugiej – jeśli zachodzi wciąż odmowa współpracy – osoba może zostać uznana za nieregularnego (nielegalnego) migranta, a państwo może zastosować dostępne środki detencji, włącznie z przymusowym wydaleniem do kraju pochodzenia lub przybycia^[7]. W sytuacji, gdy dana osoba złożyła wniosek o ochronę, ale uchyla się przed oddaniem odcisku palca, państwo może rozważyć zatrzymanie osoby i wdrożenie procedury sprawdzającej jej sytuację^[7]. W oparciu o narodowe i unijne przepisy, państwo członkowskie może kolejno uznać daną osobę za podlegającą procedurze przyspieszonej decyzji o zawróceniu z zakazem wjazdu na 5 lat^[7]. W każdym wypadku państwo musi zapewnić takiej osobie prawo do uzyskania informacji o systemie dublińskim niezależnie od jej statusu (migrant nieregularny, osoba poszukująca azylu)^[7]. Tylko w uzasadnionych przypadkach państwo członkowskie może rozważyć użycie minimalnego środka przymusu, jednak kluczowe w tym zakresie jest przestrzeganie Karty Praw Podstawowych oraz właściwe określanie osób podlegających zdarzeniu^[8]. W sytuacji, gdy opuszki palców są u migranta uszkodzone (skaleczone, sklejone itp.) państwo członkowskie może zdecydować, czy przetrzyma daną osobę do czasu poprawy stanu jej skóry i pobierze odciski w przewidywalnym okresie czasu, czy jednak dana osoba powinna podlegać przepisom o wydaleniu, czy udzieleniu ochrony^[8].

Wraz z nowym brzmieniem rozrządzenia o Eurodac (Rozporządzenie 603, 2013) od 2015 r. systemu tego mogą używać służby w zakresie prewencji, wykrywania i śledzenia akcji terrorystycznych oraz poważnych przestępstw, w tym Europol^[8]. Rozszerzone użycie Eurodac wpłynęło na dyskusję o problemach wynikających z nadużywania i nieprzestrzegania zasad operowania systemem, zwłaszcza w zakresie prawa do ochrony danych osobowych dotyczących pobierania, gromadzenia i porównywania unikalnych odcisków linii papilarnych, np. z systemem VIS^[8].

Dane statystyczne Eurodac zawierają informacje o liczbie zestawów odcisków palców pobranych przez państwa członkowskie w każdym roku kalendarzowym^[8]. Zebrane są w kategorie, z których najważniejsze są następujące (dla osób powyżej 14 roku życia)^[8]:

1. osoby ubiegające się o ochronę, które złożyły odpowiedni wniosek w państwie członkowskim,

2. osoby pochodzące z kraju trzeciego, zatrzymane w związku z nielegalnym przekroczeniem granicy zewnętrznej UE,

3. osoby pochodzące z kraju trzeciego, które nielegalnie przebywały na terytorium państwa członkowskiego,

4. i 5. osoby poszukiwane przez organy ścigania ze związku z podejrzeniem o terroryzm lub przestępstwa kryminalne.

• HelenaH. Wyligała HelenaH., Cyfryzacja zarządzania migracjami w Unii Europejskiej, „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego”, 13 (2), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, 2019, s. 100–129, DOI: 10.34862/rbm.2019.2.7 [dostęp 2025-09-01] .