Faerûn

Faerûn – fikcyjny kontynent w świecie Zapomnianych Krain, stworzonym na potrzeby gry fabularnej Dungeons & Dragons.

Faerûn jest największym kontynentem planety Abeir-Toril, świata o rozmiarach zbliżonych do Ziemi. Kontynent ten stanowi główną arenę wydarzeń znanych jako historia Zapomnianych Krain. Otaczają go liczne morza i archipelagi, a jego sąsiadami są m.in. Kara-Tur na wschodzie, Maztica na zachodzie oraz Zakhara na południu. Pod powierzchnią świata rozciąga się Podmrok (Underdark), zamieszkany przez mroczne elfy i liczne potwory^[1].

Pochodzenie życia na Abeir-Toril pozostaje nieznane, nawet dla samych bogów. Wiadomo jednak, że Faerûn od najdawniejszych czasów zamieszkiwany był przez wiele rozumnych ras, takich jak ludzie, elfy, krasnoludy, smoki, orki oraz liczne istoty humanoidalne. Poziom rozwoju technicznego cywilizacji Faerûnu odpowiada ziemskiemu średniowieczu, przy czym niedostatki technologiczne równoważone są przez powszechne użycie magii^[1].

Najstarszym znanym okresem historii Faerûnu są tzw. Dni Gromu. W tym czasie Toril znajdował się pod panowaniem gadziej rasy znanej w elfiej tradycji jako Iquar’Tel’Quessir. Istoty te ujarzmiły dinozaury, wznosiły ogromne miasta z kamienia i szkła oraz posługiwały się potężną magią, porównywalną z boską. Prowadziły także eksperymenty nad tworzeniem nowych form życia^[1][2].

Cywilizacja Iquar’Tel’Quessir upadła wskutek nieznanego kataklizmu, prawdopodobnie nagłego ochłodzenia klimatu. Po ich zagładzie przetrwały jedynie nieliczne, zdegenerowane szczepy jaszczuroludzi. Ich miejsce zajęły nowe dominujące rasy: smoki, elfy, krasnoludy, ludzie, orki oraz goblinoidy^[1].

Po Dniach Gromu Faerûn wszedł w okres względnej stabilizacji. Elfy, ludzie i krasnoludy rozwijały swoje państwa, często utrzymując pokojowe relacje handlowe. W tym czasie Delzoun zjednoczył rozproszone klany krasnoludów, tworząc potężne państwo krasnoludzkie^[1][2].

Konflikty nie były jednak rzadkością. Elfy prowadziły wojny z goblinoidami, a także odparły wielką inwazję orków na północy. Poważnym ciosem dla elfickich królestw było pojawienie się magicznego kataklizmu znanego jako Mroczne Nieszczęście – niszczącej, płonącej chmury, która unicestwiała wszelkie życie na swej drodze. Skutkiem tych wydarzeń była migracja elfów m.in. na wyspy Evermeet oraz w głąb kontynentu^[1][2].

W tym samym okresie na wschodzie Faerûnu powstało jedno z pierwszych ludzkich państw – Netheril, założone przez potężnego czarownika, który odkrył starożytną księgę magii pochodzącą z Dni Gromu^[2].

Netheril odegrał kluczową rolę w historii Faerûnu jako państwo, które upowszechniło magię wśród ludzi. Wcześniej była ona domeną elfów oraz prymitywnych szamanów. Państwo to istniało około 3000 lat, zanim upadło wskutek zmian klimatycznych, które doprowadziły do powstania pustyni Anauroch^[1][2].

Uchodźcy z Netherilu rozprzestrzenili wiedzę magiczną po całym kontynencie i założyli wiele miast, m.in. Waterdeep, Silverymoon i Sundabar. W kolejnych stuleciach Faerûn doświadczał wojen z orkami, trollami oraz innymi potworami, a także wzrostu znaczenia ludzi, którzy stopniowo stali się dominującą siłą cywilizacyjną^[1].

Waterdeep wyrosło na największe i najważniejsze miasto Faerûnu, zamieszkane przez wielorasową społeczność kupców, rzemieślników i wojowników. Miasto kilkukrotnie stawało w obliczu zagłady, m.in. podczas wojen z trollami. Kluczową rolę w jego obronie odegrał potężny mag Ahgairon z Silverymoon, który później został Pierwszym Lordem Waterdeep^[1].

Kolejne wieki przyniosły zarówno okresy rozwoju, jak i konflikty wewnętrzne, zarazy oraz długotrwałe wojny, w tym czterdziestoletni konflikt z ożywieńcami oraz masową inwazję orków^[1].

Jednym z najważniejszych punktów zwrotnych w historii Faerûnu był Czas Kłopotów. W jego trakcie bogowie zeszli na Toril w cielesnych postaciach, co doprowadziło do chaosu na niespotykaną skalę. Bogowie Bane, Bhaal i Myrkul zostali zgładzeni, a ich domeny przejął Cyric. Bogini magii Mystra również zginęła, lecz odrodziła się jako śmiertelna kobieta imieniem Midnight^[1].

Skutkiem tych wydarzeń było powstanie Stref Dzikiej oraz Martwej Magii – obszarów, w których magia działa w sposób nieprzewidywalny lub nie działa wcale. W tym okresie Faerûn został także najechany przez zjednoczone hordy nomadów ze wschodu, dowodzone przez Khahana, które jednak zostały pokonane przez królestwo Cormyru^[1].

Po Czasie Kłopotów nastąpiło częściowe uspokojenie sytuacji politycznej. Otworzono szlaki handlowe do Zakhary i Maztiki, a krasnoludy odzyskały dawne ziemie Delzounu po krwawej wojnie między plemionami orków. W tym czasie wzrosło znaczenie miast-państw i królestw takich jak Baldur’s Gate, Cormyr oraz Amn, rządzone przez Radę Sześciu Królów-Kupców^[1][2].

Historia Faerûnu pozostaje otwarta i nadal jest zapisywana przez kronikarzy, uczonych oraz bohaterów, których czyny na trwałe wpisały się w dzieje Zapomnianych Krain^[1].

Faerûn jest zachodnią częścią największego kontynentu planety Toril (znanej również jako Abeir-Toril), stanowiącej jeden ze światów kosmologii Dungeons & Dragons. Kontynent ten położony jest głównie na półkuli północnej i stanowi najlepiej poznany region Zapomnianych Krain oraz główne miejsce akcji większości oficjalnych materiałów osadzonych w tym uniwersum. Dla większości inteligentnych ras Torilu, takich jak ludzie, elfy czy krasnoludy, Faerûn jest centrum znanego świata^[3].

Faerûn rozciąga się na obszarze liczącym kilka tysięcy kilometrów ze wschodu na zachód oraz z północy na południe, obejmując powierzchnię około 9,5 miliona mil kwadratowych. Od zachodu graniczy z Bezdrożnym Morzem, od wschodu z rozległymi stepami Ziemiami Hordy, które oddzielają go od Kara-Tur, natomiast na południu styka się z Wielkim Morzem. Północne krańce kontynentu przechodzą w obszary arktyczne, zdominowane przez lodowce i tundrę^[4].

Geografia Faerûnu charakteryzuje się wyjątkowym zróżnicowaniem krajobrazowym i klimatycznym. Na północy występują subarktyczne pustkowia, takie jak Wielki Lodowiec i Dolina Lodowego Wichru, podczas gdy centralne obszary kontynentu obejmują żyzne równiny, lasy i wzgórza strefy umiarkowanej. Południe Faerûnu zajmują natomiast gorące pustynie, sawanny oraz tropikalne dżungle, w tym region Chult. Taki układ sprawia, że Faerûn obejmuje niemal wszystkie znane strefy klimatyczne^[3].

Jednym z kluczowych elementów geograficznych kontynentu jest Morze Spadających Gwiazd, znane również jako Morze Środkowe — rozległe morze śródlądowe położone w centralnej części Faerûnu. Wokół jego wybrzeży powstały liczne państwa, miasta-państwa oraz ważne szlaki handlowe, co uczyniło ten region jednym z najgęściej zaludnionych i najlepiej rozwiniętych obszarów całego kontynentu. Morze to odgrywa istotną rolę w gospodarce, polityce i komunikacji między krainami Faerûnu^[3].

Zachodnie wybrzeże Faerûnu zajmuje Wybrzeże Mieczy — pas surowych klifów, zatok i portowych miast ciągnących się wzdłuż Bezdrożne Morze. Region ten stanowi jedno z najważniejszych centrów handlu morskiego i kontaktów międzykontynentalnych. W głębi lądu rozciągają się Zachodnie Ziemie Centralne oraz Dzika Rubież, gdzie rozległe puszcze, góry i bagna sąsiadują z osadami ludzkimi i krasnoludzkimi, często oddzielonymi od siebie dzikimi ostępami^[5].

Wschodnie obszary Faerûnu stopniowo przechodzą w surowe krainy pustyni Anauroch oraz Chłodne Ziemie, a dalej w stepy Ziem Hordy. Regiony te stanowią naturalne pogranicze między Faerûnem a Kara-Tur i od wieków zamieszkiwane są przez ludy koczownicze. W przeszłości obszary te były areną migracji oraz najazdów, które miały znaczący wpływ na historię zachodnich królestw Faerûnu^[3].

Południowa część kontynentu obejmuje tzw. Lśniące Południe, w tym krainy takie jak Amn, Calimshan oraz Chultan Peninsula. Obszary te charakteryzują się gorącym klimatem, od suchych pustyń po wilgotne dżungle, a także obecnością aktywności wulkanicznej i starożytnych ruin. Region ten odznacza się dużym zróżnicowaniem kulturowym i odmiennymi warunkami naturalnymi w porównaniu z północą Faerûnu^[5].

Pod powierzchnią Faerûnu rozciąga się Podmrok (Underdark) — rozległy, wielopoziomowy system jaskiń, tuneli i podziemnych krain. Posiada on własną, złożoną geografię obejmującą rzeki, jeziora oraz miasta, a zamieszkiwany jest przez liczne wrogie lub izolowane społeczności. Podmrok stanowi jedno z najbardziej niebezpiecznych i najsłabiej poznanych środowisk Zapomnianych Krain^[3].

• Północny zachód – Dolina Lodowego Wichru, Dzikie Pogranicze, Srebrne Marchie, Wysoki Las, Północ Wybrzeża Mieczy.
• Północ – Anauroch, Dalelands, Morze Księżycowe, Pasmo, Thar, Vast.
• Północny wschód – Damara, Impiltur, Narfell, Rashemen, Thesk, Wielka Dolina, Vaasa, Ziemie Hordy.
• Zachód – Amn, Calimshan, Evereska, Lantan, Moonshae, Wyspy Nelanther, Nimbral, Tethyr, Wybrzeże Mieczy, Zachodnie Ziemie Centralne.
• Środek – Chondath, Cormyr, Hlondeth, Lśniące Równiny, Sembia, Sespech, Smocze Wybrzeże, Turmish, Wyspy Pirackie.
• Wschód – Aglarond, Altumbel, Chessenta, Mulhorand, Murghom, Thay, Thesk, Unther.
• Południowy zachód – Chult, Lapaliiya, Samarach, Tashalar, Thindol.
• Południe – Dambrath, Halruaa, Jezioro Pary, Królestwa Graniczne, Shaar, Wielka Rozpadlina.
• Południowy wschód – Durpar, Estagund, Luiren, Veldorn, Złoty Var,
• Inne regiony – Evermeet, Podmrok^[6].

Największe miasta w Faerûnie^[6]

Miasto	Region	Populacja (tysiące)
Skuld	Mulhorand	205
Gheldaneth	Mulhorand	172
Unthalass	Unther	165
Suldolphor	Calimshan	144
Calimport	Calimshan	143
Bezantur	Thay	137
Waterdeep	Wybrzeże Mieczy	133
Eltabbar	Thay	123
Athkatla	Amn	118
Zazesspur	Tethyr	116
Cimbar	Chessenta	111

Najsłynniejsze miasta, wioski i osady w Faerûnie:

• Amkhetran,
• Athkatla,
• Beregost,
• Broda Ulgotha,
• Calimport,
• Candlekeep (zwane także Świecową Wieżą – największa skarbnica wiedzy i biblioteka w Faerûnie),
• Everlund,
• Gullykin,
• Luskan,
• Menzoberranzan,
• Naskhel,
• Nesme,
• Neverwinter,
• Silverymoon,
• Sundabar,
• Suldanesselar,
• Ust Natha,
• Waterdeep,
• Wrota Baldura^[6].

W Faerûnie stosowany jest kalendarz powszechnie używany w większości Zapomnianych Krain, zwłaszcza w regionach północnych. Rok składa się z 365 dni i dzieli się na dwanaście miesięcy, z których każdy liczy dokładnie 30 dni, oraz pięciu dodatkowych dni świątecznych, nienależących do żadnego miesiąca. Dla uproszczenia rachuby czasu wprowadzono również rok przestępny, zawierający szósty dzień świąteczny, wykorzystywany głównie do celów formalnych, takich jak wyznaczanie początku lub końca długoterminowych umów^[7].

Każdy miesiąc podzielony jest na trzy dziesięciodniowe okresy, znane pod różnymi nazwami regionalnymi, m.in. jako dekada, domena lub hyrar. Najczęściej spotykanym określeniem jest jednak dekadzień i to ono funkcjonuje w powszechnym użyciu. Taki podział czasu stanowi podstawę organizacji życia administracyjnego, religijnego i handlowego w wielu krainach Faerûnu^[7].

Najbardziej rozpowszechnionym systemem nazewnictwa miesięcy jest kalendarz Harptosa, nazwany na cześć dawno zmarłego czarodzieja Harptosa z Kaalinthu. Jest on standardem na całej Północy. Miesiące tego kalendarza obejmują m.in. Hammer, Alturiak, Ches, Tarsakh, Mirtul, Kythorn, Flamerule, Eleasias, Eleint, Marpenoth, Uktar oraz Nightal, a ich przebieg odpowiada w przybliżeniu kolejnym miesiącom kalendarza gregoriańskiego^[7].

Pomiędzy wybranymi miesiącami występują specjalne dni świąteczne, które nie są częścią żadnego miesiąca. Należą do nich m.in. Środek Zimy, Przesilenie Wiosenne, Przesilenie Letnie, Przesilenie Jesienne oraz Święto Księżyca. Dni te mają istotne znaczenie religijne, społeczne i polityczne — są czasem festiwali, obrzędów, zgromadzeń oraz odnawiania sojuszy. Charakter i sposób ich obchodzenia różni się w zależności od regionu^[7].

Raz na cztery lata do kalendarza dodawany jest dodatkowy dzień znany jako Spotkanie Tarczy. Nie należy on do żadnego miesiąca i przypada po Przesileniu Letnim. Dzień ten ma szczególne znaczenie społeczne — zniesione zostają wówczas różnice stanowe, a zarówno szlachta, jak i zwykli mieszkańcy uczestniczą wspólnie w turniejach, widowiskach, negocjacjach oraz zawieraniu umów i sojuszy^[7].

Pomimo jednolitego podziału roku, rachuba lat w Faerûnie nie jest ujednolicona. Poszczególne królestwa i regiony liczą lata od różnych wydarzeń historycznych, takich jak założenie państwa, dynastii lub istotne wydarzenie religijne. Do najczęściej spotykanych systemów należą m.in. od założenia Dolin (DR), kalendarz Cormyru (CR), Północy (NR), Mulhorandu (MC) oraz rzadko dziś używane Smocze Lata (DY)^[7].

Ze względu na różnorodność systemów datowania, w całych Zapomnianych Krainach stosowana jest również tzw. Lista Lat, w której każdy rok posiada unikalną nazwę. System ten został opracowany przez mędrca Augarthę Szalonego i uzupełniony przez Alaundo. Nazwy takie jak Rok Smoka, Rok Tarczy czy Rok Dzikiej Magii są powszechnie rozpoznawalne i często używane w kronikach oraz dokumentach historycznych^[7].

W celu uporządkowania chaosu kalendarzowego wprowadzono Nowy Kalendarz (PR), którego rachuba rozpoczyna się od Czasu Kłopotów, uznanego za rok zerowy. System ten, promowany m.in. przez Harfiarzy, umożliwia jednoznaczne porównywanie wydarzeń historycznych niezależnie od lokalnego systemu rachuby lat, choć jego pełne i powszechne przyjęcie w Faerûnie pozostaje niepewne^[7].

• Czarne Szpony,
• Czerwoni Czarodzieje,
• Dziewiątka Neverwinter,
• Gildia Xanathara,
• Harfiarze,
• Kult Smoka,
• Ogniste Noże,
• Płomienna Pięść,
• Pokrętny Run,
• Siedem Sióstr,
• Sojusz Lordów,
• Zhentarimowie,
• Złodzieje Cienia,
• Żelazny Tron.

• Alusair Obarskyr,
• Alustriel Silverhand,
• Artemis Entreri,
• Arilyn Księżycowa Klinga,
• Bruenor Battlehammer,
• Catti-brie,
• Danilo Thann,
• Dove Falconhand,
• Drizzt Do'Urden,
• Elminster Aumar,
• Halaster Czarny Płaszcz,
• Jarlaxle Baenre,
• Khelben "Czarnokij" Arunsun,
• Laeral Silverhand,
• Matteo,
• Mirt Lichwiarz,
• Regis,
• Storm Solverhand,
• Vol'd von Ril,
• Volothamp Geddarm,
• Wulfgar.

• E. Greenwood, S. Reynolds, S. Williams, R. Heinso, 2004, Zapomniane Krainy Opis Świata (Forgotten Realms Campaign Setting), ISBN 83-88916-97-1.

• Faerûn w serwisie Fandom (pol.)