Felieton

Felieton Tadeusza Boya-Żeleńskiego z 1927

Felieton (fr. feuilleton – „zeszycik, odcinek powieści”) – gatunek publicystyczny, krótki[1] utwór dziennikarski (prasowy, radiowy, telewizyjny) utrzymany w osobistym tonie, lekki w formie, wyrażający punkt widzenia autora[2][3]. Porusza i komentuje aktualne tematy społeczne, zwracając uwagę na ujemne zjawiska w życiu codziennym. Często wykorzystuje w tym celu elementy satyry, ironii, humoru itp.[3][4]

Charakterystyka

Felieton wprowadza elementy fikcji literackiej[5]. Cechuje się jednak faktograficznością i dokumentalnością[4][6]. Jego punktem wyjścia są bowiem prawdziwe wydarzenia, przetwarza konkretne fakty. Z tej perspektywy felieton znajduje się na granicy między literaturą faktu a literaturą artystyczną[4].

Charakterystyczne dla felietonu jest częste i sprawne „prześlizgiwanie” się po temacie. Gatunek ten został wprowadzony w XVIII wieku, w epoce dynamicznego rozwoju prasy wielkonakładowej, a dokładnie po raz pierwszy na łamach francuskiego „Le Journal des débats”[7]. Pierwotnie był humorystycznym komentarzem do sztuk teatralnych lub wydarzeń literackich[4]. Felieton jest zwykle umieszczany na stałej kolumnie (tzn. stronie gazety lub czasopisma – stąd po angielsku stały felietonista to columnist), zwanej kolumną felietonową[1]. We Francji nazywano go pogawędką z czytelnikiem (causerie) lub kroniką (chronique)[8].

Do felietonów zaliczane są również stałe rubryki, zawierające rysunki satyryczne (tzw. felietony rysunkowe). Obecne są najczęściej w polskich tygodnikach, ale również w dziennikach. Do felietonistów rysunkowych można zaliczyć: np. Szymona Kobylińskiego – rubryka w „Polityce” w latach 1957–1990, Marka Raczkowskiego – „Polityka” i „Przekrój” czy Henryka Sawkę – rubryki „Fotoplastykon” i „Sawka czatuje” we „Wprost”.

W terminologii telewizyjnej „felieton filmowy” określa wstawkę filmową do programu, nawet niekoniecznie publicystycznego.

 Z tym tematem związana jest kategoria: Felietoniści.

Historia

Początkowo felietony publikowane były na pierwszej stronie danej gazety, pod grubą kreską (Unter dem Strich), oddzielającą je od reszty strony. Umieszczano tu bardzo różne tematycznie teksty, np. opowiadania, relacje z podróży, przeglądy literackie, dywagacje historyczne, powieści, a nawet dramaty. Produkcja ta miała głównie charakter lekki i rozrywkowy, w odróżnieniu od górnej części strony – poważnej, poświęconej polityce, ekonomii i kwestiom socjalnym. Na ziemiach polskich już w latach 60. XIX wieku wprowadzono tzw. kronikę tygodniową w formie felietonu. W Warszawie pionierem tego rodzaju tekstów był Wacław Szymanowski (teksty varsavianistyczne), we Lwowie – Jan Lam (felieton polityczny), a w Poznaniu – Marceli Motty (Listy Wojtusia z Zawad). Do aktywnych felietonistów XIX wieku należeli: Michał Bałucki, Wiktor Gomulicki, Czesław Jankowski, Klemens Szaniawski. Od tej formy wypowiedzi nie stronili też Henryk Sienkiewicz, Bolesław Prus i Aleksander Świętochowski[8].

Do znaczących felietonistów XX i XXI wieku zalicza się następujących literatów i dziennikarzy: Tadeusz Boy-Żeleński[9], Jarosław Iwaszkiewicz[10], Antoni Słonimski[11], Stefan Kisielewski[12], Jan Zbigniew Słojewski[13], Marek Skwarnicki[14], Krzysztof Teodor Toeplitz[15], Jerzy Pilch, Daniel Passent[16], Michał Radgowski[17], Michał Ogórek[18], Stanisław Michalkiewicz[19], Rafał A. Ziemkiewicz[20], Szymon Hołownia[21], Tomasz Olbratowski[22].

Przypisy

  1. ↑ a b felieton, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2019-11-13].
  2. ↑ Andrej Tušer, Ako sa robia noviny, Bratislava: EUROKÓDEX, 1999, s. 155, ISBN 978-80-89447-23-7 (słow.).
  3. ↑ a b Anita Krčová, Slovenčina pre poslucháčov slovakistiky, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1998, s. 119, ISBN 978-83-233-1110-2, OCLC 169014870 [dostęp 2019-11-13] (słow.).
  4. ↑ a b c d Ján Findra, Eduard Gombala, Ivan Plintovič, Slovník literárnovedných termínov, Bratislava: Slovenské pedagogické nakladateľstvo, 1987, s. 115, OCLC 320414316 (słow.).
  5. ↑ Agnieszka Nawrot, Encyklopedia szkolna: język polski: gimnazjum, wyd. II poprawione, Kraków: Wydawnictwo „Greg”, 2014, s. 228, ISBN 978-83-7327-667-3, OCLC 1034643404.
  6. ↑ Jozef Mistrík, Štylistika slovenského jazyka, Bratislava: Slovenské pedagogické nakladateľstvo, 1977, s. 156, OCLC 4439191 (słow.).
  7. ↑ Andrej Majchrák, Základy socialistickej žurnalistiky: príručka pre redaktorov a dopisovateľov, Bratislava: Práca, 1979, s. 65, OCLC 602028042 (słow.).
  8. ↑ a b wybór Jan Data, Listy z Poznania. Wybór felietonów z drugiej połowy XIX wieku, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1988, s.7-14, ISBN 83-210-0718-X
  9. ↑ Paweł Kozioł, Tadeusz Boy-Żeleński [online], Culture.pl, 2010 [dostęp 2023-06-28] (pol.).
  10. ↑ Jarosław Iwaszkiewicz, Rozmowy o książkach, Wydawnictwo Czytelnik, Warszawa 2010.
  11. ↑ Słonimski ojcem duchowym polskich felietonistów [online], naukawpolsce.pl, 20 listopada 2006 [dostęp 2023-06-28] (pol.).
  12. ↑ Monika Wiszniowska, Sztuka felietonu Stefana Kisielewskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2013.
  13. ↑ Hamilton, Drzwi na lewo, drzwi na prawo. Felietony z lat 1972–1975, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1979.
  14. ↑ Michał Okoński, Felietoniści [online], Tygodnikpowszechny.pl, 11 marca 2020 [dostęp 2023-06-28].
  15. ↑ Krzysztof Teodor Toeplitz (1933-2010) [online], Polityka.pl, 30 marca 2010 [dostęp 2023-06-28].
  16. ↑ Grzegorz Janikowski, Nie żyje publicysta Daniel Passent [online], Gazetaprawna.pl, 14 lutego 2022 [dostęp 2023-06-28] (pol.).
  17. ↑ Michał Radgowski, Kto winien? Wybór felietonów polskich, Oficyna Wydawnicza Graf-Punkt, Warszawa 1994.
  18. ↑ Michał Ogórek: "chętnie bym komuś przywalił". Rozmowa Marcina Zaborskiego z Michałem Ogórkiem [online], Trójka.polskieradio.pl, 29 lutego 2016 [dostęp 2023-06-28] (pol.).
  19. ↑ Eryk Mistewicz, Marketing narracyjny. Jak budować historie, które sprzedają, Wydawnictwo Onepress, Gliwice 2011.
  20. ↑ Krzysztof Varga, Paweł Dunin-Wąsowicz, Parnas bis. Słownik literatury polskiej urodzonej po 1960 roku, Wydawnictwo Lampa i Iskra Boża, Warszawa 1998, ss. 233-235.
  21. ↑ Wiesław Godzic, Okrakiem na barykadzie. Dziennikarze i celebryci, Wydawnictwo Prószyński i Ska, Warszawa 2016, ss. 162–168.
  22. ↑ RMF.fm, 30 lat RMF FM. Tomasz Olbratowski [online], 30lat.rmf.fm [dostęp 2024-12-10].

Bibliografia

  • Andrzej Możdżonek (red.), Mistrzowie felietonu, Warszawa: Prószyński i S-ka, 1999.
  • Zdzisława Mokranowska, Felieton, [w:] Marek Pytasz (red.), Leksykon szkolny. Gatunki paraliterackie, publicystyczne i użytkowe, Gorzów Wielkopolski: Wydawnictwo Silva Rerum, 1993.
  • Andrzej Skworz, Andrzej Niziołek (red.), Biblia dziennikarstwa, Kraków: Wydawnictwo Znak, 2010.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya