Feliks Chmurkowski

Feliks Chmurkowski

Feliks Chmurkowski (1936)
Data i miejsce urodzenia	18 maja 1896 Warszawa
Data i miejsce śmierci	16 kwietnia 1971 Warszawa
Zawód	aktor, reżyser
Współmałżonek	Maria Chmurkowska
Lata aktywności	1920–1968
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Feliks Chmurkowski (ur. 18 maja 1896 w Warszawie^[1], zm. 16 kwietnia 1971 tamże) – polski aktor teatralny, filmowy, radiowy oraz reżyser teatralny.

Był synem Kajetana Chmurkowskiego i Pauliny z Gradowskich. Ukończył Gimnazjum im. Mickiewicza w Warszawie. Od 1917 statystował w Teatrze Rozmaitości^[2].

W latach 1918–20 studiował w warszawskiej Szkole Dramatycznej kierowanej przez Jana Lorentowicza^[2]. Równocześnie występował, pod pse­udonimem Tęczyński, w Teatrze Żołnierskim YMCA. W 1920 ożenił się z Marią z domu Fiszer, również aktorką^[3].

W sezonie 1920/21 występował na scenach teatrów wileńskich, następnie w Teatrze Praskim w Warszawie (odtąd pod właściwym nazwiskiem). W kolejnych sezonach grał w Lublinie, Grodnie i Łodzi. W tym ostatnim mieście, na scenie Teatru Popular­nego, zadebiutował w grudniu 1924 jako reżyser sztuki Tajemniczy Dżems. W sezonie 1925/26 grał i reżyserował w Teatrze Miejskim w Grudziądzu, wchodzącym w skład Zjednoczonych Teatrów Pomorskich, następnie w Katowi­cach, Toruniu i Poznaniu. W 1930 powrócił do Warszawy i występował w teatrach Polskim i Małym (w 1932 także w teatrze Banda złączonym organizacyjnie z Teatrem Polskim), w sezonie 1933/34 grał w teatrach: Rozmaitości, Kameralnym, 8:30 i Letnim, a od roku 1934 aż do wybuchu wojny w zespole TKKT, m.in. na scenach Teatru Narodowego i Nowego. W latach trzydziestych brał też udział w ob­jazdach Reduty^[3].

Reżyserią zajmował się głównie w teatrach prowincjonalnych, w Warszawie reżyserował tylko sporadycznie. Wybierał głównie repertuar tzw. lekki. Jego praca reżyserska spotykała się z życzliwą oceną recenzentów^[3].

W okresie okupacji niemieckiej pełnił funkcję kierownika administracyjnego spółdzielni koleżeńskiej „Pod Znachorem”^[3]. Była to jedna z najsłynniejszych kawiarni w okupowanej stolicy, prowadzona przez bezrobotnych aktorów. Znajdowała się przy ulicy Boduena 4^[4]. Wspólnie z żoną Chmurkowski prowadził też własny bar „Pod światełkami” w Radości k. Warszawy, gdzie również zatrudniał bezrobotnych kolegów po fachu. W 1943 został aresztowany i przez ponad rok był więziony na Pawiaku, skąd zwolniono go latem 1944. Wziął udział w po­wstaniu warszawskim^[3].

Po wojnie występował w Teatrze Polskim w Warszawie, współpracując jednocześnie z innymi teatrami. Od sezonu 1955/56 zaangażowany w Teatrze Domu Woj­ska Polskiego (od 1957 – Teatr Dramatyczny), w którym pozostał aż do przejścia na emeryturę (koniec sezonu 1967/68). W 1966 występował gościnnie w stołecznym Teatrze Współczesnym. W 1960 Teatrze Dramatycznym obchodził jubileusz czterdziestolecia, a w 1966 pięć­dziesięciolecia pracy artystycznej^[3].

19 stycznia 1955 na wniosek Ministra Kultury i Sztuki został odznaczony Medalem 10-lecia Polski Ludowej^[5].

Zarówno w okresie międzywojennym, jak i po wojnie grał w wielu polskich filmach. Występował też w słuchowiskach radiowych, w latach 1949–1975 nagrał kilkadziesiąt słuchowisk Teatru Polskiego Radia^[3].

Ze względu na tuszę, gładką i pulchną twarz o regu­larnych rysach już od początku swej działalności aktorskiej grał przeważnie role charakterystyczne. Szybko zyskał popularność, chwalono go: za wdzięk i ciepło, szybko jednak został uznany za mistrza drugiego planu i epizodu^[3]. Grywał głównie role charakterystyczno-komiczne^[1][3].

Był aktywnym działaczem ZASP-u. Dwukrotnie wybrany do Zarządu Głównego (1932 i 1947). W 1948 został prezesem Za­rządu Głównego i Naczelnej Rady Artystycznej i pełnił te funkcje aż do rozwiązania ZASP-u w 1950. W 1959 otrzymał tytuł członka zasłużonego SPATiF-ZASP. Od 1967 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Kapituły Członków Za­służonych^[3].

Zmarł w Warszawie, spoczywa na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 173-3-7)^[6].

• 1920–1921 - Teatr na Pohulance w Wilnie
• 1921–1922 - Teatr Praski w Warszawie
• 1922–1923 - Teatr Miejski w Lublinie
• 1923–1924 - Teatr Miejski w Grodnie
• 1924–1925 - Teatr Popularny w Łodzi
• 1925–1926 - Teatr Miejski w Grudziądzu
• 1927–1928 - Teatr Miejski w Toruniu
• 1928–1930 - Teatr Nowy w Poznaniu
• 1930–1933 - Teatr Polski w Warszawie
• 1934–1939 - Towarzystwo Krzewienia Kultury Teatralnej
• 1945–1955 - Teatr Polski w Warszawie
• 1955–1968 - Dom Wojska Polskiego w Warszawie

• Feliks Chmurkowski w bazie IMDb (ang.)
• Feliks Chmurkowski w bazie Filmweb
• Feliks Chmurkowski w bazie filmpolski.pl
• Feliks Chmurkowski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2021-04-09] .
• Feliks Chmurkowski na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”

• Cmentarz Powązkowski w Warszawie. (red.). Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00758-0.
• Feliks Chmurkowski na zdjęciach w bibliotece Polona