Feliks Stolle

Feliks Stolle

Data i miejsce urodzenia	27 lipca 1888 Dziatkowo
Data i miejsce śmierci	po 28 września 1939 nieznane
Zawód, zajęcie	przemysłowiec
Stanowisko	dyrektor techniczny
Pracodawca	Huty Szklane J. Stolle Niemen S.A.
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Feliks Czesław Stolle (ur. 27 lipca 1888 w Dziatkowie^[1], zm. po 28 września 1939) – polski przemysłowiec, porucznik kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Urodził się 27 lipca 1888 we wsi Dziatkowo (Dziadkowo), w ówczesnej guberni orłowskiej, w rodzinie Juliusza i Józefy z Libichów^{[2][3][1][4][5]}. Ojciec Feliksa prowadził malarnię w tamtejszej hucie szkła S.A. Malcowa, a w 1891 w powiecie lidzkim założył firmę Huty Szklane J. Stolle Niemen S.A.^[6] Feliks miał dwóch braci: Bronisława i Edwarda (ur. 2 września 1890)^[a].

Feliks w latach 1898–1906 uczęszczał do szkoły realnej w Wilnie, gdzie przez trzy lata działał w Stowarzyszeniach Samokształcenia i Bratniej Pomocy Młodzieży Polskiej^[12]. Następnie wyjechał do Cöthen w Niemeczech, gdzie studiował szklarstwo na tamtejszej Politechnice (niem. Friedrichs-Polytechnikum)^[13]. Ze względów rodzinnych, po ukończeniu czterech semestrów, przerwał studia i wrócił do domu^[6]. Od 25 grudnia 1909 do 31 maja 1911 w Irkucku odbył obowiązkową służbę wojskową w armii rosyjskiej na prawach wolontariusza (ros. Вольноопределяющийся)^[14]. Po zakończeniu służby pomagał ojcu w prowadzeniu przedsiębiorstwa^[6].

1 sierpnia 1914 jako chorąży został zmobilizowany i przydzielony do 127 Tyłowego Punktu Ewakuacyjnego^[15][16] . Później wykazany jako podporucznik Głównego Zarządu Sanitarnego na Froncie Północno-Zachodnim^[16] . 25 marca 1916 został wysłany do 20 Pułku Strzelców na froncie^[6]. Od 15 sierpnia 1917 pełnił służbę w 2 Pułku Strzelców Polskich^[14]. Po demobilizacji I Korpusu Polskiego w Rosji (21 maja 1918) wrócił do domu^[6].

6 sierpnia 1920 wstąpił jako ochotnik do Wojska Polskiego^[17]. Został przydzielony do 2. szwadronu 201 Pułku Szwoleżerów na stanowisko dowódcy plutonu i w jego szeregach walczył na wojnie z bolszewikami. Wyróżnił się męstwem i brawurą w czasie zagonu na Korosteń. 10 października w drodze powrotnej z Korostenia nad Słucz ze swym plutonem pierwszy przekroczył bagnistą rzekę Biłkę pod silnym ogniem wroga i zdobył chutor Suszki, czym przyczynił się do ułatwienia 9 Brygadzie Jazdy przeprawy przez rzekę, co z kolei przesądziło o wygranej w bitwie pod Białką. Później, tego samego dnia, na czele plutonu szarżował na wieś Białka, nie zważając na wielokrotnie większe siły nieprzyjaciela i silny ogień karabinów maszynowych czym przyczynił się do wypędzenia i rozbicia wroga^[18][19]. Za opisane wyżej czyny dowódca 2. szwadronu rotmistrz Julian Dreszer sporządził wniosek o odznaczenie podporucznika Stolle Orderem Virtuti Militari^[20]. 31 stycznia 1921 został zwolniony z czynnej służby wojskowej^[21] . 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu porucznika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 883. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty^[22]. Posiadał wówczas przydział w rezerwie do 77 Pułku Piechoty w Lidzie^[23]. Później, w tym samym stopniu i starszeństwie, został przeniesiony do korpusu oficerów rezerwy kawalerii i przydzielony w rezerwie do 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie^[24]. W 1934, jako oficer rezerwy kawalerii pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lida. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr III. Był wówczas „reklamowany na 12 miesięcy”^[25].

Po zwolnieniu z wojska wrócił do pracy w rodzinnej spółce na stanowisku dyrektora technicznego^[26][27]. Obowiązki zawodowe łączył ze społeczną funkcją prezesa Ochotniczej Straży Pożarnej w Hutach „Niemen”^[14]. 28 września 1939 w Brzozówce został zatrzymany i osadzony w więzieniu w Lidzie, a później przeniesiony do więzienia w Baranowiczach^[28][29]. Maciej Wyrwa umieścił biogram Feliksa Stolle wśród innych osób, które były przetrzymywane do wiosny 1940 w więzieniach na terenie północno-wschodnich województw Polski, anektowanych po 17 września przez ZSRS, m.in. w Brześciu, Pińsku, Baranowiczach, Wilnie i których dalszy los nie jest ustalony. Osoby te mogły zostać przewiezione do więzienia w Mińsku i zamordowane na mocy decyzji z 5 marca 1940^[30].

Feliks Stolle w 1913 ożenił się ze Stanisławą (1891–1979), córką Wilhelma Krajewskiego, z którą miał pięcioro dzieci: Prymę Feliksę (ur. 29 czerwca 1914) po mężu Szwykowską, Stanisława Józefa (ur. 16 lutego 1916), Leszka Piotra (ur. 31 stycznia 1927)^[31] i dwoje innych^[32].

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 1779^[33][34][35]
• Krzyż Walecznych trzykrotnie^[14][36] (po raz pierwszy za czyny w byłym I Korpusie Polskim^[37])
• Amarantowa wstążka^[27]
• Złoty Krzyż Zasługi – 11 listopada 1934 „za zasługi na polu pracy społecznej”^[38]
• Order Świętej Anny 3 stopnia – 19 kwietnia 1916^[16] 
• Order Świętego Stanisława 3 stopnia – 10 kwietnia 1915^[16] 

25 czerwca 1938 na posiedzeniu Komitetu Krzyża i Medalu Niepodległości odrzucono wniosek o nadanie mu tego odznaczenia^[1].

• ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Białoruskiej Listy Katyńskiej
• zbrodnia katyńska

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
• Stolle Feliks Czesław. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.42-3258 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2022-12-20].
• Alfabetyczny spis oficerów rezerwy. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922-05-01.
• Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
• Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
• Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
• Księga Jazdy Polskiej. Bolesław Wieniawa-Długoszowski (red.) Bronisław Rakowski (red.) Władysław Dziewanowski (red.) Karol Koźmiński (red.) Stanisław Strumph-Wojtkiewicz (red.) Stanisław Ostoja-Chrostowski (red.) Stanisław Haykowski (ilust.). Warszawa: Zakłady Graficzne Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, 1938.
• Emil Gruszecki: Zarys historji wojennej 3–go Pułku Szwoleżerów Mazowieckich imienia pułkownika Kozietulskiego. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? Lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Warszawa: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9.
• Akcja: „Dziadek w polskim mundurze”: Feliks Czesław Stolle. „Głos znad Niemna”. 8 (97), sierpień 2014. 

• Памяти героев Великой войны 1914–1918 : Поиск героев войны: Столле Феликс Чеслав. Управление Министерства обороны Российской Федерации по увековечению памяти погибших при защите Отечества. [dostęp 2022-12-07]. (ros.).
• „Dziadek w polskim mundurze”: Feliks Czesław Stolle. Portal informacyjno-publicystyczny Związku Polaków na Białorusi Znadniemna.pl. [dostęp 2022-12-23].