Filarete

Filarete
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

1400
Florencja

Data i miejsce śmierci

1469
Rzym

Zawód, zajęcie

rzeźbiarz, architekt, teoretyk sztuki

Multimedia w Wikimedia Commons

Filarete, właściwie Antonio di Pietro Averlino, Averulino (ur. ok. 1400 we Florencji, zm. ok. 1469 w Rzymie) – włoski rzeźbiarz, architekt, teoretyk sztuki[1].

Na polecenie Piotra Medyceusza w 1451 roku przeniósł się do Florencji, gdzie pracował nad Zamkiem Sforzów[2][3]. W następnych latach zaprojektował również m.in. drzwi z brązu w bazylice św. Piotra w Rzymie i Ospedale Maggiore w Mediolanie (ob. siedziba Uniwersytetu Mediolańskiego)[1][2]. Jego dzieła łączą cechy późnogotyckiej tradycji lombardzkiej i kultury renesansu Toskanii[4][5]. Na przestrzeni lat jego dzieła zostały zniszczone lub znacząco zmodyfikowane[6].

Jest autorem liczącego 25 tomów Trattato d’architettura (pl. Traktat o architekturze), napisanego w latach 1460–1464[1][4][7]. Był to pierwszy traktat teoretyczny napisany w języku starowłoskim (latino volgare)[4]. Praca nie została wydana drukiem, znana jest dzięki odpisom, które w XVI wieku krążyły po Włoszech i Hiszpanii[7][8].

Jako pierwszy artysta renesansowy zainteresował się problemami urbanistycznymi[1]. Efektem jego prac stał się projekt miasta idealnego Sforzinda (na cześć Franciszka I Sforzy)[1][2]. Zawód architekta porównywał do lekarza, którą wcześniej stosował Witruwiusz[9]. W swojej pracy Filarete powielił niektóre pomysły Albertiego[8]. Styl pisarski Filarete był niespójny, co skrytykował Giorgio Vasari w Żywotach najsławniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów[10].

Przypisy

  1. ↑ a b c d e Filarete, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-12-31].
  2. ↑ a b c Paczowski 2013 ↓, s. 49.
  3. ↑ Debolini 2006 ↓, s. 42, 44.
  4. ↑ a b c Debolini 2006 ↓, s. 45.
  5. ↑ Nicholl 2006 ↓, s. 205.
  6. ↑ Debolini 2006 ↓, s. 141.
  7. ↑ a b Puchalska 2014 ↓, s. 122.
  8. ↑ a b Wyrobisz 1967 ↓, s. 193.
  9. ↑ Nicholl 2006 ↓, s. 242.
  10. ↑ Puchalska 2014 ↓, s. 123.

Bibliografia

  • Francesca Debolini, Da Vinci, Warszawa: Wydawnictwo Arkady, 2006, ISBN 978-83-60529-03-4.
  • Charles Nicholl, Leonardo Da Vinci. Lot wyobraźni, Warszawa: WAB, 2006.
  • Bohdan Paczowski, Zapis przestrzeni architektonicznej czy zapis jej idei?, „Pretekst”, 4, 2013.
  • Iwona Puchalska, Miasto idealne – miasto jako ideał, [w:] Maria Cieśla-Korytowska, Iwona Puchalska, Olimp – ideał, doskonałość, absolut, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2014.
  • Andrzej Wyrobisz, Teoria i praktyka budowy hiszpańskich miast kolonialnych w Ameryce Północnej w XVI—XVÏÏI w., „Biuletyn Historii Sztuki”, 29.1, 1967.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.
Kembali kehalaman sebelumnya